Đó là trường hợp cháu N.T.H (13 tuổi, ở Hà Nội) vừa được thạc sĩ tâm lý lâm sàng Hoàng Quốc Lân, thành viên Hội Tâm lý Trị liệu Việt Nam thăm khám và trị liệu. Bác sĩ Lân cho biết, cô bé khi đến khám không có người thân đi cùng, khi bước vào phòng khám, cháu ngồi thu mình ở một góc, hạn chế giao tiếp, ánh mắt né tránh. Giọng nói run run, nhiều lần ngắt quãng như cố gắng kìm nén cảm xúc.
Sau khi trấn an tâm lý, H cho biết, bản thân bị cô lập ở trường, gần như không có bạn thân, thường xuyên cảm thấy bị bỏ rơi trong các hoạt động tập thể và dần đánh mất cảm giác thuộc về môi trường học đường. Điều khiến chuyên gia day dứt hơn cả là em từng nhiều lần cố gắng chia sẻ những khó khăn với bố mẹ nhưng không nhận được sự thấu hiểu.
Không chỉ có vậy, mỗi khi chia sẻ về những áp lực đang gặp phải, gia đình thay vì thấu hiểu lại có những lời lẽ làm tổn thương hơn. “Mỗi khi khó khăn, chia sẻ với người thân, phản ứng nhận được là những câu trách móc như: "Con phải xem lại bản thân", hay "Con phải thế nào thì mới bị như vậy". Sau nhiều lần như thế, em quyết định im lặng”, H chia sẻ với chuyên gia.
Bé gái đến khám vì bị rối loạn tâm lý, lo âu, trầm cảm và điều xót xa hơn là không được sự quan tâm từ gia đình. Ảnh: BSCC.
Không chỉ gặp khó khăn trong các mối quan hệ xã hội, cô bé còn xuất hiện hàng loạt dấu hiệu suy giảm sức khỏe tâm thần. Em thường xuyên buồn bã, không còn hứng thú với việc học tập hay những hoạt động từng yêu thích. Việc ăn uống giảm sút rõ rệt, có những ngày bỏ bữa sáng liên tục. Điều khiến chuyên gia bất ngờ là một phần lý do em nhịn ăn để tiết kiệm tiền tự đi khám tâm lý.
Khi được khai thác sâu hơn, em cho biết thường xuyên cảm thấy mệt mỏi, khó tập trung, hay tự trách bản thân và tin rằng mình là người "không có giá trị". Song song với đó là các biểu hiện lo âu kéo dài. Mỗi khi nghĩ đến việc đến trường, em cảm thấy căng thẳng và hồi hộp. Em luôn lo lắng về cách người khác đánh giá mình, thường xuyên mất ngủ, dễ giật mình và đôi lúc bật khóc mà không rõ nguyên nhân. Trong suốt buổi thăm khám, H liên tục đan chặt hai tay, người co lại, giọng run và nhiều lần phải dừng cuộc trò chuyện để ổn định cảm xúc.
Thạc sĩ Hoàng Quốc Lân cho biết, đây không phải trường hợp hiếm gặp trong thực hành lâm sàng. Nhiều phụ huynh nghĩ rằng mình đang góp ý hoặc giúp con mạnh mẽ hơn. Tuy nhiên, với một đứa trẻ đang tổn thương, những phản hồi mang tính phán xét có thể khiến các em tin rằng mình là nguyên nhân của mọi vấn đề.
Với trường hợp trên, qua đánh giá lâm sàng chuyên gia tâm lý Quốc Lân ghi nhận, cháu bé có các biểu hiện khí sắc trầm, giảm năng lượng, giảm khả năng tập trung, kèm theo nhiều suy nghĩ tiêu cực về bản thân và tình trạng lo âu kéo dài. Trường hợp này được định hướng theo dõi rối loạn hỗn hợp lo âu và trầm cảm, đồng thời cần được hỗ trợ tâm lý sát sao.
Sự quan tâm đúng lúc của phụ huynh sẽ giúp trẻ vượt qua được rào cản tâm lý. Ảnh minh họa.
Đáng chú ý, khi chuyên gia đề xuất trao đổi thêm với gia đình nhằm xây dựng mạng lưới hỗ trợ cho em, cô bé đã từ chối và chia sẻ với thạc sĩ Hoàng Quốc Lân rằng: “Bố mẹ cháu không quan tâm đâu, nói cũng không tin đâu. Câu nói ấy khiến tôi suy nghĩ rất nhiều".
Theo các chuyên gia tâm lý, gia đình luôn là nguồn hỗ trợ quan trọng nhất đối với trẻ vị thành niên. Tuy nhiên, không phải đứa trẻ nào cũng cảm nhận được sự an toàn về mặt cảm xúc trong chính ngôi nhà của mình. Nhiều trẻ không cần ngay lập tức được đưa ra lời khuyên hay giải pháp. Điều các em cần trước tiên là được lắng nghe, được công nhận cảm xúc và được tin tưởng khi nói về những khó khăn đang trải qua.
Các chuyên gia cảnh báo, khi trẻ liên tục cảm thấy mình không được thấu hiểu, nguy cơ thu mình, cô lập xã hội, lo âu và trầm cảm có thể gia tăng. Đáng lo hơn, nhiều trường hợp trẻ sẽ ngừng tìm kiếm sự hỗ trợ từ gia đình và phải tự xoay xở với những khủng hoảng tâm lý của chính mình.
"Có lẽ điều đáng lo nhất trong câu chuyện này không phải là việc cháu bị cô lập ở trường. Điều đáng lo là cháu đã dần tin rằng không có ai thực sự lắng nghe mình. Một đứa trẻ 13 tuổi vẫn đủ can đảm để tự đi tìm sự giúp đỡ là tín hiệu đáng mừng. Nhưng sẽ tốt hơn rất nhiều nếu trên hành trình đó, các em không phải bước đi một mình", ThS Hoàng Quốc Lân nhấn mạnh.
