Từng là loại rau quen thuộc trong những mâm cơm mùa đông của người Việt, tần ô hay còn gọi là cải cúc nay vẫn được nhiều gia đình yêu thích nhờ hương thơm dịu, vị ngọt thanh và dễ chế biến thành nhiều món ngon. Không chỉ là loại rau ăn thường ngày, cúc tần ô còn được xem như “rau dưỡng sinh” bởi vừa ngon miệng vừa tốt cho sức khỏe.
Cúc tần ô thuộc họ cúc, thân mềm, lá xẻ thùy nhỏ màu xanh non, mọc thành bụi thấp. Loại rau này có nguồn gốc từ khu vực Đông Á và Địa Trung Hải, được trồng phổ biến ở Việt Nam từ lâu đời. Ở miền Bắc, cải cúc xuất hiện nhiều vào mùa lạnh, còn ở miền Nam có thể trồng quanh năm nhưng phát triển tốt nhất vào thời tiết mát mẻ.
Điểm đặc trưng khiến nhiều người nhớ tới cúc tần ô chính là mùi thơm rất riêng. Khi còn sống, rau có hương ngai ngái nhẹ của họ cúc, nhưng lúc nấu chín lại dậy mùi thơm thanh dịu. Lá rau mềm, vị ngọt mát, ăn không quá hăng như nhiều loại cải khác nên rất dễ dùng trong bữa cơm gia đình. Nhờ hương vị đặc biệt này mà chỉ cần thả một nắm nhỏ vào nồi canh hay lẩu cũng đủ làm món ăn thơm hơn hẳn.
Đây là loại rau ngắn ngày, khá dễ trồng. Sau khi gieo hạt khoảng 30–40 ngày là có thể thu hoạch. Rau thích hợp với đất tơi xốp, giàu dinh dưỡng và cần đủ độ ẩm để lá non, xanh mướt. Người trồng thường gieo theo luống, chỉ cần chăm sóc đơn giản, tưới nước đều là cây phát triển nhanh. Một số nơi còn cắt tỉa nhiều lứa nên có thể thu hoạch kéo dài trong vài tuần.
Ở Việt Nam, mùa vụ chính của cải cúc thường bắt đầu từ khoảng tháng 9 đến tháng 3 năm sau, khi thời tiết se lạnh. Đây cũng là lúc rau ngon nhất, lá dày và thơm hơn. Vào mùa hè nắng nóng, rau vẫn có thể trồng nhưng cây dễ còi và nhanh ra hoa.
Giá cúc tần ô ngoài chợ nhìn chung khá bình dân, dao động khoảng 20.000–40.000 đồng/kg tùy thời điểm và chất lượng. Những ngày trời lạnh hoặc vào mùa lẩu, giá rau có thể tăng nhẹ do nhu cầu tiêu thụ cao. Rau thường được bán theo bó nhỏ ở chợ dân sinh, siêu thị hay các cửa hàng thực phẩm sạch.
Nhắc tới cúc tần ô, nhiều người nghĩ ngay tới món canh cải cúc nấu thịt bằm thanh mát. Chỉ cần vài phút nấu là rau chín mềm, nước canh có vị ngọt dịu rất dễ ăn. Đây được xem là món ăn quen thuộc giúp giải nhiệt, thanh lọc cơ thể và đặc biệt hợp trong những ngày thời tiết hanh khô.
Ngoài nấu canh, cải cúc còn là “người bạn đồng hành” không thể thiếu trong các món lẩu. Từ lẩu gà, lẩu bò, lẩu hải sản đến lẩu chay, chỉ cần nhúng rau vừa chín tới là đã cảm nhận được độ mềm ngọt cùng hương thơm đặc trưng lan tỏa. Nhiều người thích ăn cúc tần ô cùng mì tôm hoặc bún trong những ngày mưa lạnh bởi cảm giác vừa dân dã vừa ấm bụng.
Bên cạnh đó, rau còn được dùng để xào tỏi, trộn salad, hấp hoặc nấu cháo. Ở một số nơi, người ta còn ép lấy nước hoặc ăn sống kèm các món cuốn. Đông y cho rằng cải cúc có tính mát, giúp an thần, hỗ trợ tiêu hóa và giảm ho nhẹ.
Lợi ích của rau tần ô với sức khỏe
Hỗ trợ tim mạch, ổn định huyết áp
Tần ô chứa hàm lượng kali khá cao, giúp cơ thể cân bằng lượng natri, từ đó giảm áp lực lên thành mạch và hỗ trợ duy trì huyết áp ổn định. Đây cũng là yếu tố quan trọng giúp hạn chế nguy cơ đột quỵ và các bệnh liên quan đến tim mạch.
Bên cạnh đó, lượng chất xơ cùng các chất chống oxy hóa có trong tần ô còn góp phần hạn chế hấp thu cholesterol xấu (LDL), giúp máu lưu thông tốt hơn và giảm nguy cơ xơ vữa động mạch.
Giúp ngủ ngon, hỗ trợ hệ hô hấp
Theo dân gian, tần ô có tính ấm, giúp làm dịu cổ họng và hỗ trợ giảm ho hiệu quả. Các hợp chất tự nhiên trong rau có khả năng làm loãng đờm, hỗ trợ đào thải chất nhầy, thích hợp dùng cho người bị ho kéo dài, cảm lạnh hay viêm họng. Nhiều người thường hấp tần ô hoặc nấu lấy nước uống để làm dịu cơn ho.
Ngoài ra, mùi thơm nhẹ từ tinh dầu trong tần ô còn giúp thư giãn thần kinh, giảm cảm giác căng thẳng và mệt mỏi. Một bát canh tần ô nóng vào buổi tối có thể giúp cơ thể dễ chịu và ngủ ngon hơn.
Tốt cho mắt, tăng khả năng chống oxy hóa
Tần ô giàu beta-carotene cùng các carotenoid như lutein và zeaxanthin – những dưỡng chất quan trọng đối với thị lực. Các chất này giúp bảo vệ võng mạc, hạn chế tác hại của ánh sáng xanh và giảm nguy cơ thoái hóa điểm vàng ở mắt.
Không chỉ vậy, rau còn chứa nhiều hợp chất chống oxy hóa giúp giảm viêm, hỗ trợ thanh lọc cơ thể và tăng cường chức năng gan, từ đó giúp cơ thể đào thải độc tố hiệu quả hơn.
Hỗ trợ giảm cân, cải thiện tiêu hóa
Nhờ chứa nhiều nước và chất xơ nhưng lượng calo thấp, tần ô là loại rau phù hợp với người ăn kiêng hoặc muốn kiểm soát cân nặng. Chất xơ trong rau giúp tạo cảm giác no lâu, hỗ trợ hoạt động của hệ tiêu hóa và hạn chế tình trạng táo bón.
Lưu ý khi ăn tần ô
Tần ô khá lành tính nhưng có tính mát, vì vậy người hay bị lạnh bụng, tiêu chảy hoặc rối loạn tiêu hóa không nên ăn quá nhiều, nhất là vào buổi tối. Nên dùng tần ô đã nấu chín và ăn kèm các món có tính ấm để dễ tiêu hóa hơn.
