Từng chỉ mọc bên bờ rào, trước hiên nhà hay trên những giàn cây đơn sơ ở vùng quê, hoa thiên lý nay lại trở thành loại rau được nhiều người tìm mua. Những chùm hoa nhỏ màu xanh vàng có hương thơm dịu, vị ngọt thanh, hơi giòn khi ăn và có thể chế biến thành nhiều món hấp dẫn, từ mâm cơm gia đình đến thực đơn nhà hàng.
Thiên lý là loại cây dây leo, thân mềm, thường được trồng làm giàn để lấy bóng mát. Lá có hình tim, xanh mướt, còn hoa mọc thành từng chùm ở nách lá. Khi vào mùa, cây ra rất nhiều hoa, các chùm hoa non có màu xanh vàng, nụ nhỏ và tỏa mùi thơm đặc trưng. Chính phần hoa non này được thu hái làm rau.
Ngày trước, ở nhiều vùng quê, thiên lý gần như là cây “trồng một lần, ăn nhiều năm”. Người dân chỉ cần dựng một giàn tre hoặc tận dụng hàng rào để dây leo bám lên. Đến mùa hoa, mỗi sáng chỉ cần hái một rổ là đủ cho cả nhà chế biến thành món ăn. Loại rau này không quá cầu kỳ trong cách nấu nhưng lại có hương vị riêng, càng ăn càng thấy thanh nhẹ.
Hoa thiên lý ngon nhất khi còn non, nụ chưa nở quá già. Khi chế biến, hoa giữ được độ mềm, hơi giòn, vị ngọt thanh cùng mùi thơm nhẹ. Không có vị đắng hay mùi hăng như một số loại rau, thiên lý vì thế dễ kết hợp với nhiều nguyên liệu.
Phổ biến nhất là hoa thiên lý xào thịt bò. Những chùm hoa xanh được đảo nhanh trên lửa lớn cùng thịt bò thái mỏng, vừa giúp hoa giữ độ giòn vừa làm dậy mùi thơm. Vị ngọt của thịt hòa với vị thanh của hoa tạo nên món ăn dân dã nhưng đủ sức xuất hiện trong thực đơn nhà hàng.
Ngoài xào bò, hoa thiên lý còn được xào tỏi, xào trứng, nấu canh cua, canh thịt băm hoặc dùng làm rau nhúng lẩu. Trong đó, canh cua hoa thiên lý được nhiều người ưa thích vào mùa hè bởi nước canh ngọt thanh, hoa thơm dịu và ăn không ngấy. Một số nhà hàng cũng đưa thiên lý vào các món lẩu hoặc món rau theo mùa để tạo điểm nhấn từ nguyên liệu quê.
Hoa thiên lý thường rộ vào mùa hè, khoảng từ tháng 5 đến tháng 9, tùy vùng trồng và thời tiết. Đây cũng là thời điểm cây sinh trưởng mạnh, cho nhiều chùm hoa nên nguồn cung dồi dào hơn. Trên thị trường, giá hoa thiên lý thường dao động khoảng 50.000-80.000 đồng/kg, hàng bán lẻ hoặc những thời điểm trái vụ có thể cao hơn. So với nhiều loại rau thông thường, mức giá này khiến thiên lý trở thành một loại rau có giá trị khá tốt.
Để có nguồn hoa ổn định, nhiều hộ đã chuyển từ trồng vài gốc quanh nhà sang làm giàn chuyên canh. Cây thiên lý không quá khó chăm sóc, thích hợp với đất tơi xốp, đủ ẩm và có ánh sáng. Người trồng chủ yếu làm giàn cho cây leo, tưới nước, bón phân và cắt tỉa để cây thông thoáng. Nếu chăm sóc tốt, cây có thể bắt đầu cho hoa sau vài tháng và tiếp tục cho thu hái nhiều đợt.
Lợi ích của hoa thiên lý với sức khỏe
Hỗ trợ kiểm soát cân nặng
Hoa thiên lý có hàm lượng chất xơ tương đối tốt và không phải thực phẩm giàu năng lượng, vì vậy có thể góp mặt trong chế độ ăn hướng đến kiểm soát cân nặng. Chất xơ giúp tạo cảm giác no lâu, từ đó hạn chế ăn quá nhiều. Các món hoa thiên lý xào tỏi, nấu canh hoặc nhúng lẩu cũng có thể giúp bữa ăn thêm đa dạng mà không cần sử dụng quá nhiều nguyên liệu giàu năng lượng.
Tốt cho hệ tiêu hóa
Lượng chất xơ trong hoa thiên lý góp phần bổ sung chất xơ cho khẩu phần ăn, hỗ trợ hoạt động bình thường của hệ tiêu hóa. Khi chế biến thành các món canh hoặc xào nhanh, loại hoa này vừa dễ ăn vừa giúp tăng lượng rau xanh trong bữa cơm hằng ngày.
Hỗ trợ thư giãn, giúp ngủ ngon
Hoa thiên lý từ lâu xuất hiện trong các món ăn dân gian và thường được nhắc đến với khả năng hỗ trợ thư giãn. Hoa có mùi thơm nhẹ, vị thanh, dễ ăn, có thể nấu canh cùng thịt băm, cua hoặc xào với thịt bò. Một bữa ăn nhẹ nhàng với hoa thiên lý có thể phù hợp với thực đơn buổi tối, góp phần tạo cảm giác thư thái.
Bổ sung dưỡng chất
Hoa thiên lý cung cấp một số vitamin, khoáng chất, chất xơ và các hợp chất thực vật có lợi. Khi được sử dụng cùng nhiều loại rau, thịt, cá và các thực phẩm khác trong chế độ ăn đa dạng, hoa thiên lý góp phần bổ sung dưỡng chất cho cơ thể.
Phù hợp với thực đơn mùa hè
Hoa thiên lý có vị ngọt thanh, mềm nhưng vẫn giữ độ giòn nhẹ và hương thơm dịu nên thường được ưa chuộng vào những ngày thời tiết nóng. Canh cua hoa thiên lý, canh thịt băm hay hoa thiên lý xào là những món vừa dễ chế biến vừa có vị thanh mát, dễ ăn.
Hỗ trợ sức khỏe xương khớp
Hoa thiên lý có thể bổ sung một số dưỡng chất cần thiết cho cơ thể khi được sử dụng như một loại rau trong chế độ ăn cân đối. Tuy nhiên, không nên xem hoa thiên lý là thực phẩm có khả năng điều trị đau nhức xương khớp hay thay thế thuốc điều trị.
