Rau tần ô hay cải cúc từng là thứ rau dân dã mọc đầy trong vườn nhà, đặc biệt vào mùa đông miền Bắc. Bữa cơm quê giản dị chỉ cần bát canh tần ô nấu thịt băm là đã đủ ấm lòng. Thế nhưng vài năm gần đây, rau tần ô dần trở thành “đặc sản” mùa lạnh được nhiều người tìm mua.
Rau tần ô có tên khoa học là Glebionis coronaria, thuộc họ Cúc (Asteraceae). Cây có nguồn gốc từ vùng Địa Trung Hải và được trồng phổ biến ở nhiều nước châu Á như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và Việt Nam. Ở nước ta, tần ô được trồng nhiều tại các tỉnh miền Bắc và Đà Lạt nhờ khí hậu mát mẻ.
Tần ô là cây thân thảo, cao khoảng 30–60 cm. Thân mềm, mọng nước, phân nhiều nhánh. Lá xẻ thùy sâu, phiến mỏng, mép lá răng cưa nhẹ, màu xanh non tươi mát. Khi vò nhẹ, lá tỏa mùi thơm đặc trưng hơi hăng nhưng rất dễ chịu. Nếu để cây già, tần ô sẽ ra những bông hoa màu vàng nhỏ xinh giống hoa cúc dại.
Phần được dùng làm rau là thân và lá non. Người trồng thường thu hoạch khi cây cao khoảng 20–30 cm để giữ được độ mềm và hương vị thơm ngon nhất.
Điểm khiến rau tần ô khác biệt với nhiều loại rau ăn lá khác nằm ở mùi thơm. Hương của tần ô nhẹ nhàng, thoảng mùi tinh dầu giống hoa cúc, khi nấu lên càng dậy mùi. Vị rau thanh, hơi ngọt, có chút the nhẹ nơi đầu lưỡi.
Chỉ cần một nắm tần ô thả vào nồi canh hoặc lẩu đang sôi, cả gian bếp đã ngập tràn mùi thơm đặc trưng. Chính điều này khiến tần ô trở thành loại rau không thể thiếu trong những bữa ăn ngày lạnh.
Cây rau này có thời gian sinh trưởng khá ngắn, chỉ khoảng 30-40 ngày sau gieo là có thể thu hoạch. Ở miền Bắc, rau được trồng từ khoảng tháng 9–10 và thu rộ vào các tháng cuối năm, kéo dài đến cận Tết.
Ngày trước, ở nông thôn, tần ô rất dễ trồng, hoặc tự mọc ở hàng rào, ít sâu bệnh, hầu như nhà nào cũng có vài luống. Hiện nay, diện tích đất vườn thu hẹp, nhu cầu rau sạch tăng cao, việc trồng theo tiêu chuẩn an toàn khiến chi phí sản xuất tăng lên. Vì vậy, tần ô không còn rẻ như xưa. Vào chính vụ, giá dao động khoảng 15.000–25.000 đồng/kg; trái vụ hoặc rau hữu cơ có thể lên tới 35.000–45.000 đồng/kg.
Những tác dụng của rau tần ô với sức khoẻ
Tăng cường tiêu hóa, kích thích vị giác
Rau tần ô có mùi thơm đặc trưng nhờ chứa tinh dầu tự nhiên, khi chế biến sẽ lan tỏa hương dịu nhẹ, giúp kích thích cảm giác thèm ăn. Không chỉ làm bữa cơm hấp dẫn hơn, tần ô còn góp phần thúc đẩy hoạt động của hệ tiêu hóa, hỗ trợ dạ dày tiết dịch vị và giúp thức ăn được phân giải hiệu quả hơn. Lượng chất xơ phong phú trong loại rau này còn giúp làm “sạch” đường ruột, cải thiện nhu động ruột và hạn chế tình trạng táo bón hay đầy bụng khó chịu.
Làm dịu thần kinh, hỗ trợ giấc ngủ sâu
Trong thành phần của tần ô có nhiều vitamin nhóm B, axit amin và khoáng chất có tác dụng thư giãn hệ thần kinh. Đối với những người thường xuyên căng thẳng hoặc ngủ không ngon giấc, việc bổ sung tần ô vào thực đơn có thể mang lại hiệu quả tích cực. Một bát canh tần ô nóng vào buổi tối giúp cơ thể thả lỏng, ổn định tinh thần và dễ chìm vào giấc ngủ hơn.
Giảm ho, làm thông đường hô hấp
Tần ô có tính mát và chứa các hoạt chất có khả năng hỗ trợ kháng viêm tự nhiên. Khi gặp các triệu chứng như ho, đau họng hoặc có đờm, bạn có thể nấu cháo hoặc luộc lấy nước tần ô để dùng. Nước rau ấm giúp làm dịu cổ họng, hỗ trợ long đờm và cải thiện cảm giác khó chịu do cảm lạnh mà không cần phụ thuộc quá nhiều vào thuốc.
Hỗ trợ kiểm soát cân nặng
Với đặc điểm ít calo nhưng giàu nước và chất xơ, tần ô là lựa chọn phù hợp cho người muốn giảm cân hoặc giữ dáng. Khi ăn, rau tạo cảm giác no lâu, hạn chế thèm ăn vặt. Đồng thời, một số hợp chất thực vật trong tần ô còn góp phần thúc đẩy quá trình trao đổi chất, giúp cơ thể chuyển hóa và đào thải mỡ thừa hiệu quả hơn.
Ổn định huyết áp, bảo vệ tim mạch
Tần ô cung cấp lượng kali đáng kể – khoáng chất cần thiết giúp duy trì cân bằng điện giải và hỗ trợ điều hòa huyết áp. Bên cạnh đó, các chất chống oxy hóa trong rau giúp bảo vệ thành mạch, tăng cường lưu thông máu và giảm nguy cơ hình thành cục máu đông. Nhờ vậy, việc ăn tần ô thường xuyên có thể góp phần bảo vệ sức khỏe tim mạch, đặc biệt ở người lớn tuổi.
Hạn chế tích nước, hỗ trợ lợi tiểu
Những người hay bị sưng phù do cơ thể giữ nước có thể cân nhắc bổ sung tần ô vào bữa ăn. Rau có tác dụng kích thích quá trình bài tiết, giúp cơ thể thải bớt muối và nước dư thừa qua đường tiểu. Nhờ đó, tình trạng phù nề được cải thiện, đồng thời cơ thể cũng được “thanh lọc” nhẹ nhàng hơn.
Chống oxy hóa, làm chậm lão hóa
Tần ô giàu beta-carotene và nhiều hợp chất chống oxy hóa khác, có khả năng trung hòa các gốc tự do – nguyên nhân chính gây tổn thương tế bào và thúc đẩy lão hóa. Việc bổ sung tần ô thường xuyên không chỉ giúp duy trì làn da tươi tắn, mà còn hỗ trợ bảo vệ thị lực và giảm nguy cơ mắc một số bệnh mãn tính liên quan đến tuổi tác.
