Cải xoong còn có tên gọi khác như xài lách đơn, tây dương thái, tên khoa học là Nasturtium officinale hoặc Nasturtium microphyllum. Đây là loại rau có thể sống cả dưới nước lẫn trên cạn, thường mọc ở những nơi có nguồn nước sạch, mát. Cây có thân mềm, nổi trên mặt nước, lá nhỏ hình lông chim và những bông hoa trắng li ti. Khi ăn, cải xoong mang vị hơi hăng nhẹ, giòn tươi và có mùi thơm rất riêng, tạo cảm giác thanh mát.
Không chỉ hấp dẫn bởi hương vị, cải xoong còn được đánh giá cao về giá trị dinh dưỡng. Tháng 8/2023, Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) đã xếp cải xoong đứng đầu danh sách những loại rau giàu dinh dưỡng nhất thế giới với số điểm tuyệt đối 100/100. Loại rau này chứa nhiều dưỡng chất như sắt, canxi, kali, magie, vitamin K cùng các axit amin quan trọng, góp phần làm nên danh tiếng của một loại rau vừa ngon vừa tốt cho sức khỏe.
Từ lâu, cải xoong đã là món ăn quen thuộc trong căn bếp của nhiều gia đình Việt. Trước đây, loại rau này thường mọc tự nhiên ở các vùng quê, người dân chỉ hái về ăn như một loại rau hằng ngày. Thế nhưng, nhờ hương vị dễ ăn và sự đa dạng trong cách chế biến, cải xoong dần được nhiều người thành phố biết đến, xuất hiện trong các quán ăn, nhà hàng và trở thành một loại rau được săn đón.
Điểm đặc biệt của cải xoong nằm ở sự linh hoạt khi chế biến. Chỉ cần một bó rau tươi xanh cũng có thể làm nên nhiều món ăn hấp dẫn như cải xoong xào tỏi, xào thịt bò, xào thịt băm, luộc chấm nước mắm, nhúng lẩu hoặc nấu canh với xương. Trong đó, cải xoong xào tỏi là món ăn đơn giản nhưng được nhiều người yêu thích bởi rau vẫn giữ được độ giòn, vị ngọt tự nhiên hòa quyện cùng mùi thơm của tỏi phi. Khi xào cùng thịt bò, vị mềm thơm của thịt kết hợp với chút hăng nhẹ của rau tạo nên món ăn vừa đậm đà vừa không bị ngấy.
Vào những ngày thời tiết se lạnh, một nồi canh xương nấu cải xoong nóng hổi cũng là món ăn được nhiều gia đình lựa chọn. Vị ngọt của nước dùng hòa cùng sự thanh mát của rau khiến món ăn trở nên nhẹ nhàng nhưng vẫn đầy đủ hương vị. Ngoài ra, cải xoong còn thường được dùng để nhúng lẩu, giúp cân bằng vị béo của các món thịt cá.
Ở Tây Bắc, người dân tận dụng những vùng đất có nguồn nước sạch để trồng cải xoong bởi đây là loại rau phù hợp với môi trường mát mẻ, phát triển tốt khi được chăm sóc bằng nguồn nước tự nhiên. Loại rau này dễ chăm sóc nhưng lại phụ thuộc nhiều vào chất lượng nguồn nước. Nước càng sạch, rau càng xanh tốt, thân rau mập, lá non và giữ được độ giòn ngon đặc trưng. Thông thường, sau khoảng 30–45 ngày trồng, cải xoong có thể cho thu hoạch và kéo dài nhiều đợt nếu được chăm sóc phù hợp.
Hiện nay, tại các chợ dân sinh, cải xoong thường có giá từ 7.000–15.000 đồng/bó tùy thời điểm. Riêng những loại cải xoong được trồng ở vùng núi, sử dụng nguồn nước suối tự nhiên có thể có giá cao hơn, khoảng 40.000–50.000 đồng/kg nhưng vẫn được nhiều người tìm mua nhờ độ tươi sạch và hương vị thơm ngon.
Những lợi ích của rau cải xoong với sức khỏe
Bảo vệ đôi mắt
Cải xoong chứa lutein và zeaxanthin – hai chất chống oxy hóa quan trọng đối với thị lực. Những dưỡng chất này giúp bảo vệ các tế bào mắt, hỗ trợ lọc ánh sáng xanh có hại và duy trì sức khỏe của võng mạc. Việc bổ sung các loại rau giàu lutein như cải xoong trong bữa ăn hằng ngày có thể góp phần giảm nguy cơ mắc các bệnh về mắt như thoái hóa điểm vàng và đục thủy tinh thể.
Giúp da khỏe mạnh, giảm khô sạm
Nhờ giàu chất chống oxy hóa và vitamin C, cải xoong có khả năng hỗ trợ bảo vệ làn da trước các tác nhân gây hại. Vitamin C trong rau đóng vai trò quan trọng trong quá trình sản sinh collagen, giúp da duy trì độ săn chắc, đàn hồi và tươi trẻ hơn. Ăn cải xoong thường xuyên có thể góp phần cải thiện tình trạng da khô, xỉn màu.
Hỗ trợ giảm cân, kiểm soát cân nặng
Cải xoong là lựa chọn phù hợp cho những người muốn duy trì vóc dáng nhờ hàm lượng calo thấp nhưng lại giàu chất xơ và vitamin C. Khi ăn loại rau này, cơ thể dễ tạo cảm giác no lâu hơn, hạn chế cảm giác thèm ăn và hỗ trợ quá trình kiểm soát cân nặng. Nhờ vậy, cải xoong có thể trở thành một phần trong chế độ ăn uống lành mạnh dành cho người muốn giảm cân.
Hỗ trợ sức khỏe tim mạch
Cải xoong chứa nhiều hợp chất tự nhiên có lợi cho quá trình chuyển hóa trong cơ thể. Một số nghiên cứu cho thấy loại rau này có thể hỗ trợ giảm cholesterol xấu (LDL), triglyceride và duy trì mức cholesterol tốt (HDL), từ đó góp phần bảo vệ sức khỏe tim mạch.
Bên cạnh đó, hàm lượng nitrat tự nhiên trong cải xoong cũng có lợi cho hệ tuần hoàn. Hợp chất này có thể giúp mạch máu hoạt động linh hoạt hơn, hỗ trợ lưu thông máu và góp phần duy trì huyết áp ổn định.
Hỗ trợ kiểm soát đường huyết
Các hợp chất thực vật trong cải xoong được nghiên cứu về khả năng hỗ trợ quá trình chuyển hóa và kiểm soát lượng đường trong máu. Một số nghiên cứu cho thấy chiết xuất từ cải xoong có thể giúp cải thiện một số chỉ số liên quan đến đường huyết, phù hợp để bổ sung trong chế độ ăn uống cân bằng.
Tiềm năng hỗ trợ phòng ngừa ung thư
Giống nhiều loại rau họ cải khác, cải xoong chứa glucosinolate và phenylethyl isothiocyanate (PEITC) – những hợp chất thực vật được quan tâm nhờ khả năng bảo vệ tế bào. Một số nghiên cứu cho thấy các hợp chất này có thể hỗ trợ cơ thể chống lại những tác động gây hại và ảnh hưởng đến quá trình phát triển của các tế bào bất thường.
