Nhắc đến ẩm thực Quảng Ninh, nhiều người sẽ nghĩ ngay đến chả mực Hạ Long, sá sùng hay ngán biển. Thế nhưng, với những tín đồ hải sản sành ăn, cù kỳ mới là một trong những đặc sản đáng thử nhất. Loài cua biển có hình dáng lạ mắt này nổi tiếng với đôi càng to khỏe, phần thịt trắng ngọt, săn chắc và giá thành "mềm" hơn cua biển.
Cù kỳ là loài giáp xác sống ở vùng nước mặn, thuộc họ cua biển, phân bố nhiều tại các vùng ven biển Quảng Ninh. Chúng thường trú ngụ ở những bãi đá, ghềnh đá có nhiều rong rêu, nguồn nước trong và sạch, nơi có nhiều sinh vật nhỏ để làm thức ăn.
Thoạt nhìn, cù kỳ khá giống cua biển nhưng dễ nhận ra nhờ đôi càng phát triển vượt trội. Nếu cua biển có thân cân đối thì cù kỳ lại sở hữu phần mai nhỏ, dày và cứng, trong khi hai càng lớn, chắc khỏe, chiếm phần lớn trọng lượng cơ thể. Chính vì vậy, người dân địa phương vẫn ví chúng như loài cua mang "đôi càng sắt".
Điểm đặc biệt của cù kỳ nằm ở chất lượng thịt. Khác với cua biển thường tập trung nhiều thịt ở thân và có nhiều gạch, cù kỳ gần như không có gạch hoặc rất ít. Phần thịt ngon nhất lại nằm ở hai chiếc càng to bản. Thịt càng trắng ngần, thớ lớn, dai, săn chắc nhưng vẫn giữ được độ ngọt tự nhiên và hương vị đặc trưng của biển.
Nhiều thực khách từng thưởng thức đều nhận xét cù kỳ có vị ngọt đậm hơn ghẹ, trong khi giá bán lại dễ chịu hơn cua biển loại ngon. Chính vì vậy, loài hải sản này được ví là "ngon hơn ghẹ, rẻ hơn cua", trở thành lựa chọn hấp dẫn của nhiều gia đình cũng như các nhà hàng hải sản.
Nhờ phần thịt chắc và thơm, cù kỳ có thể chế biến thành nhiều món ăn hấp dẫn. Đơn giản nhất là hấp cùng sả hoặc bia để giữ nguyên vị ngọt tự nhiên của thịt. Khi ăn, chỉ cần chấm cùng muối tiêu chanh hoặc muối ớt xanh là đã đủ cảm nhận trọn vẹn hương vị biển cả.
Ngoài ra, cù kỳ rang me cũng là món ăn nổi tiếng tại Quảng Ninh. Phần càng sau khi đập dập được áo đều lớp sốt me chua ngọt, thấm đẫm gia vị, vừa thơm vừa đậm đà. Không ít thực khách còn yêu thích món cù kỳ nướng than hoa bởi lớp vỏ cháy xém tỏa mùi thơm quyến rũ, bên trong phần thịt vẫn giữ được độ mọng và ngọt.
Theo người dân địa phương, cù kỳ có nhiều loại khác nhau, trong đó được đánh giá ngon nhất là cù kỳ đen, hay còn gọi là cù kỳ lông. Loại này có kích thước lớn, thịt dày, càng chắc và thơm hơn các giống khác nhưng số lượng không nhiều nên khá hiếm.
Vào mùa cao điểm, cù kỳ đen thường được bán với giá khoảng 190.000-250.000 đồng/kg, mỗi kg có từ 3-5 con. Do nguồn cung không nhiều nên nhiều thời điểm khách muốn mua cũng phải đặt trước.
Cù kỳ ngon nhất vào khoảng tháng 3 và tháng 4 hằng năm. Thời điểm này thịt chắc, nhiều dinh dưỡng và chất lượng đạt mức tốt nhất. Sang tháng 5-6, chúng bước vào mùa sinh sản, sau đó đến khoảng tháng 8 thường ẩn sâu trong các hốc đá khi thời tiết thay đổi nên việc đánh bắt cũng trở nên khó khăn hơn.
Lợi ích của con cù kỳ với sức khỏe
Giàu protein, hỗ trợ duy trì khối cơ
Cù kỳ là loại hải sản chứa hàm lượng protein khá cao, giúp cung cấp nguồn đạm chất lượng cho cơ thể. Protein đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng và duy trì khối cơ, đồng thời hỗ trợ quá trình tái tạo mô và phục hồi sau vận động.
Ít chất béo, phù hợp chế độ ăn lành mạnh
So với nhiều loại thực phẩm giàu đạm khác, thịt cù kỳ có hàm lượng chất béo bão hòa tương đối thấp. Điều này giúp bổ sung năng lượng mà không làm tăng đáng kể lượng chất béo trong khẩu phần ăn, phù hợp với người đang kiểm soát cân nặng hoặc theo đuổi lối sống lành mạnh.
Cung cấp nhiều vitamin và khoáng chất
Thịt cù kỳ chứa nhiều dưỡng chất thiết yếu như canxi, magie, kẽm và các vitamin nhóm B. Những thành phần này góp phần tăng cường sức đề kháng, hỗ trợ quá trình trao đổi chất, giúp cơ thể hoạt động hiệu quả và duy trì sức khỏe tổng thể.
Hỗ trợ xương khớp chắc khỏe
Nhờ chứa lượng canxi và magie nhất định, cù kỳ có thể góp phần duy trì hệ xương và răng khỏe mạnh. Khi kết hợp với chế độ dinh dưỡng cân đối, đây là nguồn thực phẩm hỗ trợ tốt cho sự phát triển của trẻ em cũng như giúp người lớn tuổi duy trì sức khỏe xương khớp.
Có lợi cho tim mạch và quá trình tạo máu
Cù kỳ cung cấp một lượng axit béo omega-3 cùng khoáng chất sắt. Omega-3 góp phần hỗ trợ sức khỏe tim mạch và tuần hoàn máu, trong khi sắt là thành phần cần thiết để sản sinh hồng cầu, giúp giảm nguy cơ thiếu máu do thiếu sắt và duy trì thể trạng khỏe mạnh.
Lưu ý khi ăn cù kỳ
Cù kỳ là thực phẩm có tính hàn, vì vậy khi chế biến thường được kết hợp với các gia vị có tính ấm như gừng, sả hoặc tiêu. Sự kết hợp này không chỉ giúp món ăn thơm ngon hơn mà còn hỗ trợ tiêu hóa, đặc biệt phù hợp với những người có hệ tiêu hóa nhạy cảm.
Ngoài ra, người có tiền sử dị ứng hải sản, mắc bệnh gout hoặc đang được bác sĩ khuyến cáo hạn chế thực phẩm giàu purin nên cân nhắc trước khi sử dụng và chỉ ăn với lượng vừa phải. Chế biến chín kỹ và bảo quản đúng cách cũng là yếu tố quan trọng để đảm bảo chất lượng và an toàn thực phẩm.
