Nấm sò là một trong những loại nấm ăn phổ biến nhất hiện nay, xuất hiện thường xuyên trong bữa cơm gia đình cũng như trong nhiều món ăn chay. Nhờ hương vị thanh nhẹ, dễ chế biến và giá thành phải chăng, nấm sò ngày càng được trồng rộng rãi ở nhiều địa phương. Không chỉ là nguyên liệu ẩm thực quen thuộc, loại nấm này còn được đánh giá cao về giá trị dinh dưỡng và lợi ích đối với sức khỏe.
Nấm sò có tên khoa học là Pleurotus ostreatus, thuộc họ Pleurotaceae. Đây là loài nấm có nguồn gốc từ các khu rừng ôn đới và cận nhiệt đới ở châu Á, châu Âu và Bắc Mỹ. Từ xa xưa, nấm sò thường mọc tự nhiên trên thân cây gỗ mục trong rừng, đặc biệt là các loại gỗ mềm.
Ngày nay, nhờ kỹ thuật nuôi trồng phát triển, nấm sò đã được trồng phổ biến ở nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Đây là loại nấm dễ nuôi, có thể trồng trên nhiều loại giá thể như rơm rạ, mùn cưa, lõi bắp, bã mía… nên rất phù hợp với điều kiện sản xuất nông nghiệp.
Loại nấm này có hình dáng khá đặc trưng, dễ nhận biết trong các loại nấm ăn. Phần mũ nấm thường rộng, dẹt và hơi cong giống như vỏ của con sò, đây cũng là lý do loài nấm này có tên gọi như vậy. Mũ nấm có thể có màu trắng, xám nhạt, xám đậm hoặc hơi tím tùy theo từng giống. Cuống nấm thường ngắn và mọc lệch về một bên, không nằm ở chính giữa như nhiều loại nấm khác. Bên dưới mũ là các phiến nấm mỏng, xếp dày và kéo dài xuống phần cuống. Khi mọc trong tự nhiên hoặc khi được nuôi trồng, nấm sò thường mọc thành từng chùm lớn, nhiều tai nấm xếp chồng lên nhau trông khá đẹp mắt.
Nhờ vị ngọt thanh tự nhiên và độ mềm hơi dai, nấm sò thường được dùng để xào với tỏi, xào cùng thịt bò hoặc rau củ để tạo thành món ăn đơn giản nhưng rất thơm ngon. Ngoài ra, nấm sò còn có thể nấu canh với thịt băm, tôm hoặc đậu hũ, mang lại vị thanh mát và dễ ăn.
Một số gia đình còn chế biến nấm sò thành món nấm chiên giòn, tẩm bột rồi chiên vàng, ăn giòn rụm và rất hấp dẫn. Bên cạnh đó, nấm sò cũng thường được dùng trong các món lẩu nấm, lẩu chay hoặc kho với tiêu và nước tương để ăn cùng cơm nóng. Nhờ hương vị nhẹ nhàng và dễ kết hợp với nhiều nguyên liệu khác nhau, nấm sò ngày càng trở thành thực phẩm quen thuộc trong nhiều gia đình.
So với nhiều loại nấm khác, nấm sò có giá khá mềm vì dễ trồng và cho năng suất cao. Tùy theo thời điểm và khu vực, giá nấm sò tươi thường dao động khoảng: 80.000 – 100.000 đồng/kg đối với nấm sò trắng hoặc xám.
Những lợi ích của nấm sò với sức khoẻ
Kháng khuẩn, chống viêm
Vào thời điểm đầu mùa hè, khi thời tiết nóng lên và vi khuẩn phát triển mạnh, việc bổ sung những thực phẩm có khả năng kháng khuẩn là rất cần thiết. Trong nấm sò có chứa một hoạt chất gọi là oysterin, có khả năng ức chế nhiều loại vi khuẩn như vi khuẩn gram dương và vi khuẩn mycobacteria. Ngoài ra, thành phần ribose trong nấm còn giúp hạn chế sự phát triển của một số loại virus, từ đó góp phần phòng ngừa các bệnh như cúm hay viêm dạ dày mãn tính.
Tăng cường hệ miễn dịch
Cơ thể con người cần hơn 20 loại axit amin khác nhau để duy trì các hoạt động sống, trong đó nhiều loại có vai trò quan trọng trong việc tăng cường sức đề kháng. Dù thịt bò cũng giàu axit amin nhưng giá thành khá cao, vì vậy nấm sò được xem là một lựa chọn thay thế hợp lý.
Theo một số nghiên cứu, hàm lượng protein khô trong nấm sò có thể đạt khoảng 34%, cao gấp 2,6 lần so với trứng, gấp 4 lần so với thịt lợn và gấp nhiều lần so với một số loại rau. Ngoài ra, nấm sò còn chứa nhiều polysaccharide và selen – những chất được đánh giá cao về khả năng hỗ trợ hệ miễn dịch và góp phần ngăn ngừa sự hình thành khối u.
Tốt cho hệ tiêu hóa
Nấm sò có chứa các enzym hỗ trợ tiêu hóa, giúp kích thích tiết dịch vị và giúp cơ thể hấp thụ thức ăn tốt hơn. Bên cạnh đó, các hợp chất như polysaccharide và selen trong nấm còn có tác dụng bảo vệ niêm mạc dạ dày, góp phần giảm nguy cơ mắc các bệnh về dạ dày.
Hỗ trợ kiểm soát cân nặng
Các bệnh như cao huyết áp, mỡ máu cao hay tiểu đường thường xuất hiện ở người trung niên và cao tuổi. Nấm sò có thể hỗ trợ kiểm soát lượng đường trong máu và giảm cholesterol, đồng thời giúp hạn chế nguy cơ hình thành sỏi đường tiết niệu.
Ngoài ra, trong nấm sò còn có taurine cùng nhiều chất xơ như cellulose và lignin, giúp giảm sự hấp thụ chất béo và hỗ trợ loại bỏ cholesterol ra khỏi cơ thể. Nhờ chứa nhiều protein nhưng ít chất béo, nấm sò còn được xem là “thịt chay ít mỡ”, rất phù hợp cho người muốn giảm cân hoặc ăn uống lành mạnh.
Hỗ trợ hoạt động của não bộ
Nấm sò là nguồn cung cấp niacin (vitamin B3) khá dồi dào. Đây là dưỡng chất quan trọng giúp duy trì hoạt động của hệ thần kinh, đồng thời được cho là có khả năng làm giảm nguy cơ suy giảm nhận thức và bệnh Alzheimer ở người lớn tuổi.
Tốt cho làn da
Vitamin B3 trong nấm sò, đặc biệt ở dạng niacinamide, có thể giúp cải thiện tình trạng mụn, giảm viêm và làm dịu da. Dưỡng chất này còn hỗ trợ giảm tình trạng đỏ da, kích ứng và có thể góp phần hỗ trợ điều trị một số bệnh ngoài da.
