Nấm tràm được ví như “lộc trời” của miền đất cố đô. Không được trồng trọt hay chăm bón, nấm tràm mọc hoang dưới những tán rừng tràm, rừng bổi, rừng bạch đàn ở miền Trung, nhưng nhiều và nổi tiếng nhất vẫn là ở Huế.
Nấm tràm thường xuất hiện sau những cơn mưa đầu mùa. Khi những trận mưa rào vừa dứt, trên lớp mùn mục từ lá tràm, lá bạch đàn bắt đầu nhú lên những búp nấm non màu tím nhạt. Chỉ sau một đêm, chúng có thể mọc chen chúc thành từng vạt dày, phủ kín khoảng đất dưới tán rừng. Thế nhưng, vòng đời của nấm lại rất ngắn ngủi, mọc nhanh và cũng chóng tàn. Mỗi năm thường chỉ có hai mùa nấm, mà mỗi mùa chỉ kéo dài vài ba ngày, khiến nấm tràm càng trở nên quý giá.
Về hình dáng, nấm tràm có tai tròn, béo múp với kích thước lớn nhỏ khác nhau. Dù to hay nhỏ, người dân đều có thể chế biến thành món ăn. Điểm đặc trưng nhất của loại nấm này là vị đắng ngắt và mùi hăng nhẹ. Với những ai lần đầu thưởng thức, cảm giác có thể khá “khó nuốt”. Nhưng lạ thay, càng ăn lại càng ghiền. Cái vị đắng thanh ấy khi hòa cùng gia vị, thịt cá lại tạo nên hương vị rất riêng, không lẫn với bất kỳ loại nấm nào khác.
Vào mùa nấm, từ sáng sớm, người dân rủ nhau xách rổ, cầm dao vào rừng hái nấm. Công việc tưởng đơn giản nhưng thực ra đòi hỏi kinh nghiệm và sự tỉ mỉ. Nấm mọc theo cụm nhưng không cố định vị trí; có khi hôm trước còn thấy cả vạt, hôm sau đã không còn dấu vết. Người đi hái ví nghề này như trò “trốn tìm” với thiên nhiên, có lúc đi cả buổi vẫn tay trắng.
Sau khi hái về, nấm được cạo sạch đất ở chân, ngâm nước muối khoảng 20–30 phút rồi rửa sạch. Công đoạn quan trọng nhất là luộc kỹ trong nước sôi chừng 15 phút để giảm bớt vị đắng. Nhờ cách sơ chế khéo léo, nấm tràm có thể chế biến thành nhiều món hấp dẫn như nấm tràm kho tiêu, cháo nấm tràm, canh tập tàng nấm tràm hay nấm tràm um tôm thịt. Món nào cũng mang một hương vị mộc mạc mà sâu đậm, đúng chất ẩm thực Huế.
Hiện nay, nấm tràm không chỉ được người dân địa phương yêu thích mà còn được thực khách ở nhiều thành phố lớn “săn lùng”. Giá bán trên thị trường dao động khoảng 50.000 – 80.000 đồng/kg, tùy thời điểm và độ tươi.
Những tác dụng của nấm tràm với sức khoẻ
Thanh nhiệt, giải độc
Theo kinh nghiệm dân gian, vị đắng đặc trưng của nấm tràm có tác dụng thanh nhiệt, hỗ trợ cơ thể đào thải độc tố. Trong một số bài thuốc Đông y, loại nấm này còn được dùng để giải rượu, cho thấy công dụng giải độc của nấm tràm đã được ghi nhận từ lâu và mang lại hiệu quả nhất định.
Hỗ trợ giảm viêm
Một số nghiên cứu bước đầu cho thấy nấm tràm chứa các hợp chất có khả năng ức chế phản ứng viêm trong cơ thể. Những hoạt chất này đồng thời góp phần tăng cường hệ miễn dịch, nâng cao sức đề kháng và giảm nguy cơ mắc các bệnh viêm nhiễm.
Góp phần ngăn ngừa ung thư
Trong nấm tràm có các hợp chất carbohydrate sinh học có khả năng chống oxy hóa. Nhờ cơ chế ức chế hoạt động của các gốc tự do – tác nhân gây tổn thương tế bào và thúc đẩy hình thành khối u – nấm tràm có thể hỗ trợ giảm nguy cơ ung thư. Ngoài ra, việc kiểm soát gốc tự do cũng giúp hạn chế nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, gan và một số bệnh mạn tính khác.
Bổ sung dưỡng chất thiết yếu
Nấm tràm là thực phẩm giàu dinh dưỡng với hàm lượng vitamin, khoáng chất và đạm thực vật khá cao. Đây là nguồn thực phẩm phù hợp cho người ăn kiêng hoặc theo đuổi chế độ ăn lành mạnh nhờ ít chất béo nhưng vẫn đảm bảo cung cấp năng lượng và dưỡng chất cần thiết.
Cải thiện hệ tiêu hóa
Hàm lượng chất xơ trong nấm tràm giúp hỗ trợ nhu động ruột, hạn chế táo bón và cải thiện hệ tiêu hóa. Vị đắng tự nhiên còn được cho là giúp thanh nhiệt cơ thể, hỗ trợ quá trình thải độc, từ đó góp phần duy trì sức khỏe tổng thể.
Tốt cho máu và tim mạch
Nấm tràm có chứa sắt – khoáng chất quan trọng trong quá trình tạo máu. Việc bổ sung nấm tràm vào bữa ăn không chỉ hỗ trợ tăng cường miễn dịch mà còn giúp giảm cholesterol nhờ hàm lượng chất béo thấp, góp phần bảo vệ sức khỏe tim mạch.
