Không ít cha mẹ từng nói với con những câu như: "Con biết bố mẹ kiếm tiền vất vả thế nào không?", "Món này bằng cả ngày lương của bố đấy" hay "Đừng tiêu tiền hoang phí nữa"... Xuất phát điểm của những lời nhắc ấy thường là mong con biết trân trọng đồng tiền, hiểu được công sức của cha mẹ và sống tiết kiệm hơn.
Thế nhưng, khi những thông điệp về tiền bạc xuất hiện quá thường xuyên hoặc không đúng thời điểm, chúng có thể vô tình tạo ra một áp lực tâm lý rất lớn cho trẻ. Thay vì học được giá trị của lao động, nhiều đứa trẻ lại lớn lên với cảm giác mình là gánh nặng của gia đình.
Mới đây, một câu chuyện xảy ra trong một quán ăn ở Trung Quốc đã khiến cộng đồng mạng tranh luận sôi nổi về cách cha mẹ dạy con liên quan đến tiền bạc. Theo chia sẻ của người chủ quán, hôm đó một người đàn ông cùng con trai ghé vào ăn tối. Cậu bé chăm chú nhìn thực đơn khá lâu, sau đó mới mạnh dạn nói với bố rằng mình muốn gọi một tô bún bò.
Ảnh minh hoạ
Đó có lẽ là món ăn mà cậu đã mong được thưởng thức từ lâu. Người cha không phản đối, nhưng ngay sau đó lại nói với con rằng tô bún bò này quá đắt, số tiền ấy tương đương với nửa ngày lao động của mình. Nghe vậy, cậu bé lập tức đổi ý, xin chuyển sang món khác rẻ hơn. Thấy con như vậy, người cha tiếp tục giải thích rằng ông không cấm con ăn, chỉ muốn con hiểu bố mẹ kiếm tiền rất vất vả nên phải cố gắng học hành.
Trong suốt bữa ăn sau đó, ông nhiều lần nhắc đến chuyện kiếm tiền khó khăn và chi phí nuôi con. Điều khiến người chứng kiến lo lắng nhất không phải là lời dạy của người cha, mà là gương mặt của cậu bé. Từ chỗ háo hức vì sắp được ăn món mình thích, em dần cúi đầu, lặng lẽ và gần như mất hẳn niềm vui.
Ảnh minh hoạ
Một tô bún bò vẫn được mang ra, nhưng có lẽ cậu bé không còn cảm thấy ngon như lúc đầu nữa. Nhiều người cho rằng người cha không hề sai khi muốn con hiểu giá trị của đồng tiền, tuy nhiên cũng có ý kiến nhận xét người cha dạy con không khéo. Thật vậy, dạy trẻ biết trân trọng công sức lao động của cha mẹ là điều cần thiết, nhưng đáng suy ngẫm hơn hết là cách cha mẹ truyền đạt.
Thực tế, việc liên tục nói với con về tiền bạc sẽ gây nhiều hệ lụy:
1. Trẻ dễ mang cảm giác tội lỗi khi được đáp ứng nhu cầu
Khi liên tục nghe những câu như "Bố mẹ phải làm cả ngày mới đủ tiền mua cái này", "Con ăn một bữa bằng nửa ngày công của bố", trẻ sẽ dần nghĩ rằng mỗi nhu cầu của mình đều khiến cha mẹ vất vả. Thay vì vui vẻ đón nhận sự chăm sóc, trẻ lại cảm thấy áy náy mỗi khi muốn ăn ngon, mua quần áo mới hay tham gia một hoạt động nào đó.
2. Hình thành tâm lý tự ti, không dám bày tỏ mong muốn
Những đứa trẻ lớn lên trong nỗi lo "tốn tiền của bố mẹ" thường có xu hướng giấu đi nhu cầu thật của bản thân. Các em ngại xin đồ dùng học tập, không dám tham gia hoạt động ngoại khóa, thậm chí từ chối những sở thích chính đáng chỉ vì sợ làm cha mẹ phải chi tiêu thêm.
3. Dễ tạo áp lực tâm lý và lo âu từ rất sớm
Tiền bạc vốn là gánh nặng của người lớn. Khi trẻ phải tiếp nhận quá nhiều câu chuyện về khó khăn tài chính, các em có thể sống trong trạng thái căng thẳng, lo lắng rằng chỉ cần mình ăn nhiều hơn, tiêu nhiều hơn là gia đình sẽ khổ hơn. Điều này khiến tuổi thơ mất đi sự vô tư vốn có.
4. Trẻ hiểu sai về giá trị của đồng tiền
Dạy con quý trọng tiền bạc là điều cần thiết, nhưng nếu chỉ nhấn mạnh sự thiếu thốn, trẻ có thể hình thành suy nghĩ rằng mọi quyết định trong cuộc sống đều phải đặt tiền lên trên hết. Các em dễ trở nên quá tiết kiệm, sợ chi tiêu, hoặc ngược lại, khi trưởng thành lại có tâm lý ám ảnh về tiền bạc.
5. Ảnh hưởng đến mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái
Nếu mỗi lần con muốn điều gì cũng đi kèm lời than vãn về tiền, trẻ sẽ dần ngại chia sẻ với cha mẹ. Thay vì tìm đến bố mẹ khi có nhu cầu hay khó khăn, các em chọn cách im lặng vì sợ bị trách là "tốn kém" hay "không biết thương bố mẹ".
Vậy cha mẹ nên dạy con thế nào mới đúng cách?
Thay vì để con cảm thấy có lỗi, cha mẹ có thể giúp con hiểu giá trị của đồng tiền theo cách tích cực hơn:
- Giải thích rằng tiền là thành quả của lao động và cần được sử dụng hợp lý.
- Khuyến khích con phân biệt giữa "điều mình muốn" và "điều mình cần".
- Cho con tham gia những việc nhỏ trong gia đình để hiểu giá trị của công sức, thay vì chỉ nghe những lời than vãn.
- Khi điều kiện chưa cho phép đáp ứng một mong muốn của con, hãy giải thích nhẹ nhàng và cùng con lập kế hoạch thay vì khiến con nghĩ mình là nguyên nhân khiến cha mẹ vất vả.
- Một đứa trẻ biết trân trọng đồng tiền là điều đáng quý, nhưng điều còn quan trọng hơn là để con hiểu rằng mình được yêu thương vô điều kiện, chứ không phải lớn lên trong cảm giác rằng mỗi bữa ăn, mỗi món đồ hay mỗi mong muốn của mình đều là gánh nặng đối với cha mẹ.
