Rất nhiều cung bậc cảm xúc khi biết tin con mắc tự kỷ
Với bất kể ai làm cha, làm mẹ họ luôn mong đứa con của mình sinh ra và lớn lên được khỏe mạnh. Vì thế khi gặp vấn đề về sức khỏe, cha mẹ lo lắng là điều hiển nhiên. Đặc biệt, với những trẻ được chẩn đoán bị Rối loạn phổ tự kỷ, nhiều phụ huynh sẽ cảm thấy sốc, vì đâu đó trong xã hội người mắc tự kỷ vẫn được xem là một “góc khuất”, bị kỳ thị và xa lánh.
Qua quá trình tiếp xúc và trị liệu cho trẻ bị tự kỷ, các chuyên gia thuộc phòng khám Tâm lý (Bệnh viện Nhi đồng TP.HCM) cho biết, khi thông báo một trẻ mắc tự kỷ, đa số diễn biến tâm lý của các bậc phụ huynh sẽ trải qua 5 giai đoạn sau:
- Chối bỏ: Đa số khi nghe thông báo của bác sĩ, phụ huynh thường không chấp nhận chẩn đoán của bác sĩ. Đồng thời có xu hướng đưa con đến nhiều cơ sở y tế khác để khám với hy vọng có một chẩn đoán khác.
- Giận dữ, đổ lỗi: Theo đó, bố mẹ thường giận dữ, có thể đổ lỗi, quy trách nhiệm cho nhau hoặc cho ông bà, người nuôi dưỡng hoặc giận dữ với chính mình, cảm giác thất bại trong việc nuôi dưỡng con.
Không ít phụ huynh không chấp nhận, thậm chí giận dữ khi con được chẩn đoán tự kỷ. Ảnh minh họa.
- Thương lượng và trả giá: Khi bình tĩnh trở lại, phụ huynh bắt đầu đi tìm nguyên nhân gây nên tình trạng của con, cố đi tìm các cách can thiệp, kể cả những lời truyền miệng. Đây là giai đoạn rất nhạy cảm, vì can thiệp không đúng cách sẽ vừa mất giai đoạn vàng, vừa không đạt được hiệu quả khiến tình trạng nặng hơn.
- Buồn bã: Sau khi tìm đủ cách với mong muốn con trở lại bình thường, nhưng không thành công. Lúc này phụ huynh bắt đầu chấp nhận thực tế và cảm thấy buồn, thất vọng, mệt mỏi…
- Chấp nhận sự thật: Dù buồn bã đến đâu cũng không thể thay đổi được sự thật, lúc này phụ huynh mới học cách chấp nhận sự thật, đối diện với những vấn đề của trẻ, chấp nhận và đón nhận con như những gì con vốn có…
Với mỗi người, 5 giai đoạn trên có thể diễn ra nhanh, chậm khác nhau. Và trong tiến trình ấy, đôi khi sẽ có sự đảo lộn các bước nhiều lần như đang ở giai đoạn chấp nhận lại thấy giận dữ và tiếp tục thương lượng trả giá. Do vậy, vai trò của bác sĩ, nhà tâm lý trong những trường hợp này là vô cùng quan trọng.
Theo GS.TS Nguyễn Thanh Liêm, nguyên giám đốc Bệnh viện Nhi Trung ương, với một gia đình có trẻ tự kỷ, cuộc sống gia đình cũng sẽ bị đảo lộn, vì thế phần lớn các gia đình đều bị gánh nặng và sốc tâm lý nặng nề. Vì vậy, khi phát hiện trẻ tự kỷ, ngoài can thiệp cho trẻ thì cũng cần điều trị tâm lý cả cho bố mẹ.
“Với một trẻ tự kỷ, gia đình cần đồng lòng và phối hợp với nhân viên y tế để can thiệp, dạy dỗ trẻ chứ không phải chỉ 1 – 2 thành viên trong gia đình nỗ lực làm điều đó. Gia đình cần có sự thống nhất và quyết tâm cao để đạt được hiệu quả can thiệp tốt nhất có thể”, GS Nguyễn Thanh Liêm chia sẻ.
Hãy học cách chấp nhận để con có cuộc sống tốt hơn
Thạc sĩ Hoàng Quốc Lân, thành viên Hội Tâm lý trị liệu Việt Nam cho biết, vẫn biết rằng khi biết con mắc Rối loạn phổ tự kỷ, phụ huynh nào cũng sẽ bị “chênh vênh”, khó chấp nhận sự thật. Khi đó các chuyên gia tâm lý sẽ trấn an, giúp họ bình tĩnh lại và phân tích dưới lăng kính khoa học để có cách ứng xử phù hợp và tốt nhất cho tương lai của con.
Đầu tiên, phụ huynh cần phải học cách chấp nhận. Phải xác định tự kỷ không phải là bệnh, dù không chữa khỏi được hoàn toàn nhưng nếu can thiệp sớm, đúng cách hoàn toàn giúp trẻ phát triển và hòa nhập được với cộng đồng. Thực tế, đã có nhiều trẻ nhờ phát hiện sớm, can thiệp dưới 3 tuổi việc giao tiếp, ứng xử và mức độ hòa nhập rất tốt.
Do vậy, bình tĩnh nhận diện vấn đề con mắc phải, học cách chấp nhận và can thiệp theo khoa học và luôn đồng hành cùng con mới là cách ứng xử thông minh các phụ huynh nên làm.
Hãy chấp nhận, yêu thương và can thiệp sớm cho trẻ tự kỷ để trẻ đạt được kết quả tốt nhất. Ảnh minh họa.
Ngoài ra, các thành viên trong gia đình, đặc biệt là cha mẹ cần phải xác định tư tưởng đồng hành cùng con trên chặng đường sắp tới. Bởi việc trị liệu, can thiệp trẻ tự kỷ không thể đổ hết lên vai nhà tâm lý, bác sĩ hay giáo dục đặc biệt. Sự đồng hành của phụ huynh là yếu tố quan trọng để giúp con đạt hiệu quả tốt hơn. Sự đồng hành đó sẽ bao gồm cả thời gian, công sức, tiền bạc và đôi khi cả những sự hy sinh để trẻ có một cuộc sống, tương lai sáng hơn.
Theo các chuyên gia, để nhận biết và can thiệp sớm, phụ huynh cần phải nhận diện những dấu hiệu bất thường, nghi ngờ con bị tự kỷ và đưa đi khám sớm là điều rất quan trọng. Cụ thể, trẻ tự kỷ được thể hiện bằng các bất thường ngôn ngữ (đến tuổi chưa biết nói), thiếu hụt khả năng tương tác xã hội, bất thường hành vi định hình, suy giảm trao đổi cảm xúc với mọi người, thu hẹp và lặp lại hành vi qua những biểu hiện như đã kể trên. Ngoài ra, trong quá trình chăm sóc nếu quan sát trẻ có cơn co giật thì nên đi khám càng sớm càng tốt.
Can thiệp cho trẻ tự kỷ thế nào?
Thạc sĩ Hoàng Quốc Lân cho biết, với trẻ tự kỷ, cần can thiệp càng sớm càng tốt, lý tưởng nhất là “giai đoạn vàng” trẻ dưới 3 tuổi và mỗi trẻ đều có các kế hoạch giáo dục, can thiệp khác nhau tùy vào mỗi khó khăn và mức độ của từng trẻ. Hiện nay, có nhiều chương trình can thiệp được xây dựng, cung cấp nguồn tài liệu lớn trong quá trình đồng hành cùng trẻ có Rối loạn phổ tự kỷ.
Nhìn chung, các chương trình được xếp vào các nhóm chính như sau: các can thiệp dựa trên hành vi; can thiệp về sự phát triển; can thiệp dựa trên trị liệu; can thiệp dựa trên y sinh học; can thiệp tổng hợp; can thiệp dựa trên gia đình.
Theo chuyên gia Hoàng Quốc Lân, trong số các mô hình, phương pháp can thiệp đang được sử dụng phổ biến và hiệu quả nhất phải kể đến đầu tiên đó là mô hình can thiệp sớm Denver (gọi tắt là ESDM). Mô hình dựa trên các hoạt động liên tục hằng ngày của các gia đình để giúp trẻ trở nên năng động hơn, tò mò hơn, và gắn kết người học trên thế giới.
Thạc sĩ Hoàng Quốc Lân cho biết, có nhiều cách can thiệp tự kỷ cho trẻ, nhưng tùy trường hợp mức độ sẽ lựa chọn phương pháp phù hợp nhất.
Mô hình can thiệp sớm Denver sẽ giúp hỗ trợ các mối quan hệ của phụ huynh với trẻ. Giúp cho phụ huynh phát triển các cơ hội học hỏi thông qua các trò chơi đơn giản, các tương tác mang tính giao tiếp trong khi chăm sóc, các trao đổi thú vị trong suốt các hoạt động thường ngày.
Tóm lại, các chuyên gia cùng chung nhận định rằng, chẩn đoán và được can thiệp tự kỷ sớm một cách bài bản, toàn diện, hợp lý và kiên trì sẽ giúp trẻ có thể tiến bộ, phát triển tương đối bình thường để hòa nhập một cách tương đối trong môi trường gia đình, nhà trường và xã hội. Nếu việc can thiệp được tiến hành sớm cho trẻ tự kỷ, trẻ có thể hòa nhập với cộng đồng, tự lập trong cuộc sống.
Nếu không được can thiệp trẻ sẽ không nói được, sống lệ thuộc vào sự chăm sóc của người khác. Do vậy, ngay từ khi trẻ có biểu hiện bất thường và chẩn đoán xác định rõ nhất từ từ 24 – 30 tháng thì cần can thiệp trị liệu ngay. Theo đó, trẻ cần trị liệu hành vi, dạy ngôn ngữ và giao tiếp, trị liệu tâm vận động và điều hoà cảm giác, tự phục vụ, chơi tương tác, kỹ năng xã hội, tư vấn gia đình. Nếu được trị liệu sớm, khoa học và bài bản với sự hỗ trợ của chuyên gia, sự đồng hành từ gia đình trẻ sẽ phát triển tốt cả về ngôn ngữ, hành vi, tư duy và nhận thức.
