Tôm là một trong những loại hải sản phổ biến nhất tại Việt Nam và nhiều quốc gia trên thế giới. Với hương vị thơm ngon, thịt ngọt tự nhiên cùng giá trị dinh dưỡng cao, tôm xuất hiện từ bữa cơm gia đình đến thực đơn của các nhà hàng sang trọng.
Tôm thuộc nhóm động vật giáp xác, có cơ thể được bao bọc bởi lớp vỏ cứng chứa chitin. Cơ thể tôm được chia thành hai phần chính là đầu ngực và bụng. Tôm có nhiều đôi chân giúp di chuyển dưới nước, trong khi phần đuôi phát triển giúp chúng bơi lùi rất nhanh khi gặp nguy hiểm.
Tùy từng loài mà kích thước, màu sắc và hình dạng của tôm có sự khác biệt. Một số loại phổ biến ở Việt Nam gồm tôm đồng, tôm sông, tôm sú, tôm thẻ chân trắng, tôm bạc, tôm đất, tôm càng xanh và tôm hùm... Thịt tôm có màu trắng hồng, vị ngọt thanh và chứa hàm lượng protein cao.
Tôm phân bố trong nhiều môi trường khác nhau, từ nước mặn, nước lợ đến nước ngọt. Các loài tôm biển thường sinh sống ở vùng ven biển, cửa sông, đầm phá hoặc ngoài khơi. Trong khi đó, tôm càng xanh và một số loài khác lại thích nghi tốt với môi trường sông, hồ, ao đầm nước ngọt. Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia có điều kiện thuận lợi để phát triển nghề nuôi và khai thác tôm nhờ đường bờ biển dài hơn 3.260 km.
Hiện nay, tôm thẻ chân trắng và tôm sú là hai đối tượng nuôi chủ lực, đóng góp phần lớn sản lượng xuất khẩu thủy sản. Bên cạnh nguồn tôm nuôi, ngư dân các địa phương ven biển vẫn khai thác nhiều loại tôm tự nhiên như tôm bạc, tôm sắt, tôm đất hay tôm rảo.
Tôm có thể được đánh bắt và thu hoạch quanh năm, đặc biệt đối với tôm nuôi công nghiệp. Tuy nhiên, mùa tôm tự nhiên thường rộ từ khoảng tháng 4 đến tháng 9 hằng năm, khi nguồn thức ăn trong tự nhiên dồi dào và điều kiện môi trường thuận lợi cho tôm phát triển.
Nhiều ngư dân cho biết thời điểm đầu mùa mưa cũng là lúc tôm biển béo, chắc thịt và có hương vị thơm ngon hơn. Riêng các vùng nuôi công nghiệp có thể chủ động thời gian thả giống và thu hoạch nên nguồn cung khá ổn định quanh năm.
Giá tôm phụ thuộc vào chủng loại, kích cỡ và nguồn gốc. Tôm đồng có giá từ 70.000 đồng/kg. Tôm thẻ chân trắng thường có giá từ 120.000-250.000 đồng/kg. Tôm sú dao động khoảng 250.000-500.000 đồng/kg tùy kích cỡ.
Đối với tôm càng xanh, giá bán phổ biến từ 250.000-450.000 đồng/kg. Trong khi đó, tôm hùm là loại có giá trị kinh tế cao nhất, có thể đạt từ 800.000 đồng đến vài triệu đồng mỗi kg tùy loại và thời điểm. Tại các chợ hải sản và chợ mạng, tôm tươi sống luôn được nhiều người tiêu dùng săn đón nhờ sự tiện lợi và giá trị dinh dưỡng cao.
Nhờ hương vị ngọt tự nhiên, tôm có thể chế biến thành rất nhiều món ăn khác nhau. Những món quen thuộc trong bữa cơm gia đình gồm tôm luộc, tôm hấp sả, tôm rang muối, tôm rim nước mắm, tôm sốt me hay canh bầu nấu tôm.
Tôm cũng là nguyên liệu chính trong nhiều món đặc sản nổi tiếng như bánh xèo miền Tây, bánh canh tôm, bún nước lèo, gỏi tôm, nem tôm hay chả tôm. Với các loại tôm cỡ lớn như tôm hùm và tôm càng xanh, người ta thường nướng, hấp hoặc chế biến thành các món cao cấp phục vụ thực khách.
Không chỉ ngon miệng, tôm còn rất tốt cho sức khỏe, nằm trong danh sách những loại hải sản tốt nhất thế giới, chứa ít thủy ngân và kim loại nặng. Trong 85g tôm có khoảng 84,2 calo, 20,4g protein, 0,433mg sắt, 201mg phốt pho, 220mg kali, 1,39mg kẽm, 33,2mg magie và 94,4mg natri, là nguồn cung cấp protein cùng nhiều khoáng chất thiết yếu cho cơ thể.
Lợi ích của con tôm với sức khỏe
Có thể giúp giảm nguy cơ tử vong sớm
Tôm là nguồn cung cấp protein chất lượng cao, giúp xây dựng và sửa chữa các mô trong cơ thể. Việc thay thế một phần thịt đỏ hoặc thịt chế biến sẵn bằng các loại hải sản như tôm có thể góp phần giảm nguy cơ tử vong do nhiều nguyên nhân khác nhau.
Cung cấp chất chống oxy hóa
Tôm chứa astaxanthin – một chất chống oxy hóa thuộc nhóm carotenoid. Hợp chất này giúp bảo vệ tế bào khỏi tổn thương do các gốc tự do gây ra, từ đó hỗ trợ giảm viêm và góp phần phòng ngừa các bệnh mạn tính như tim mạch, ung thư. Astaxanthin cũng có lợi cho sức khỏe não bộ, giúp hạn chế nguy cơ suy giảm trí nhớ và các bệnh thoái hóa thần kinh.
Hàm lượng thủy ngân thấp
So với nhiều loại hải sản khác, tôm có hàm lượng thủy ngân thấp nên được xem là lựa chọn an toàn cho người tiêu dùng. Sử dụng tôm với lượng hợp lý trong chế độ ăn hằng tuần có thể mang lại nhiều lợi ích sức khỏe mà không làm tăng đáng kể nguy cơ phơi nhiễm thủy ngân.
Có thể giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch
Mặc dù chứa cholesterol, tôm lại có hàm lượng chất béo bão hòa thấp và cung cấp nhiều dưỡng chất có lợi như protein, vitamin, khoáng chất và axit béo omega-3. Những thành phần này hỗ trợ duy trì sức khỏe tim mạch, góp phần cải thiện mỡ máu và giảm nguy cơ mắc các bệnh liên quan đến tim.
Hỗ trợ sự phát triển thai nhi
Tôm cung cấp iốt – khoáng chất cần thiết cho sự phát triển não bộ và hệ thần kinh của thai nhi. Việc bổ sung tôm trong khẩu phần ăn với lượng phù hợp có thể hỗ trợ thai nhi phát triển khỏe mạnh trong giai đoạn mang thai.
Hỗ trợ miễn dịch
Nhờ chứa kẽm và vitamin E, tôm góp phần tăng cường hệ miễn dịch, hỗ trợ quá trình lành vết thương và bảo vệ cơ thể trước các tác nhân gây hại từ môi trường.
