Không chỉ những loại hoa hay cây cảnh, các giống rau gia vị và thảo mộc cũng ngày càng được nhiều gia đình đưa vào trồng trong chậu. Với một khoảng ban công, bậu cửa sổ hay góc sân có đủ ánh sáng, mọi người có thể tự trồng những loại cây vừa dùng trong bếp, vừa góp phần làm không gian sống thêm xanh mát.
Xô thơm là một trong số đó. Có nguồn gốc từ vùng Địa Trung Hải, loại thảo mộc này nổi bật với những chiếc lá xanh xám phủ lông mịn, mùi thơm đặc trưng và hình dáng khá đẹp mắt. Xô thơm không chỉ được dùng làm gia vị mà còn được sử dụng trong các phương pháp chăm sóc sức khỏe truyền thống và có thể trồng làm cảnh. Lá xô thơm khô trên thị trường có giá khoảng 220.000-300.000 đồng/kg, tùy loại và nguồn gốc.
Xô thơm là cây gì?
Xô thơm còn gọi là xôn hoặc hoa xôn, có tên khoa học là Salvia officinalis, thuộc họ Hoa môi. Cây có nguồn gốc từ khu vực Địa Trung Hải và hiện được trồng ở nhiều quốc gia trên thế giới, trong đó có Việt Nam.
Đây là loại cây lâu năm, có thể cao khoảng 60 cm. Lá có hình bầu dục, bề mặt thô ráp hoặc nhăn, thường phủ một lớp lông mịn, màu sắc dao động từ xanh xám đến xanh trắng, một số giống có lá nhiều màu. Hương của xô thơm khá nồng, vị hơi cay và đắng nhẹ.
Hoa mọc thành cụm dạng bông, có tràng hoa hình ống với hai môi, thu hút nhiều loài sinh vật thụ phấn như ong, bướm và chim ruồi. Hoa có thể mang màu tím, hồng, trắng hoặc đỏ, sau đó tạo ra quả bế nhỏ.
Loại lá vừa làm gia vị vừa làm thuốc, làm cảnh
Từ lâu, xô thơm đã được sử dụng như một loại thảo mộc quen thuộc trong đời sống, đặc biệt là ẩm thực. Tại Italy, Pháp và nhiều quốc gia châu Âu, loại lá này góp mặt trong không ít công thức truyền thống. Nhờ hương thơm nồng, vị cay nhẹ pha chút đắng, xô thơm thường được dùng để tạo mùi cho các món thịt, mì ống, nước sốt, bánh mì hay bơ thảo mộc.
Lá tươi hoặc lá khô đều có thể sử dụng, chỉ cần một lượng nhỏ cũng đủ làm món ăn dậy hương. Bên cạnh vai trò là gia vị, lá xô thơm còn có thể dùng để pha trà hoặc tạo hương cho một số loại đồ uống.
Không chỉ là một loại gia vị, xô thơm còn được biết đến như một loại thảo dược. Xô thơm chứa nhiều tinh dầu và hợp chất thực vật có lợi cho sức khỏe. Một số nghiên cứu cho thấy loại thảo mộc này có thể hỗ trợ trí nhớ và khả năng nhận thức, nhờ tác động đến các enzyme liên quan đến acetylcholine. Các hợp chất chống oxy hóa trong cây cũng góp phần bảo vệ tế bào, đồng thời sclareol đang được nghiên cứu về khả năng hỗ trợ bảo vệ da trước tác động của tia UVB.
Trong y học dân gian, xô thơm được sử dụng để hỗ trợ tiêu hóa, làm dịu đau họng và chăm sóc răng miệng nhờ đặc tính kháng khuẩn. Một số hợp chất của cây cũng đang được nghiên cứu về khả năng hỗ trợ kiểm soát đường huyết và tác động lên một số dòng tế bào ung thư.
Không chỉ vậy, xô thơm còn được nhiều người lựa chọn để trồng làm cảnh. Cây có dáng bụi, lá màu xanh xám phủ lông mịn, khi mọc thành khóm tạo cảm giác khá lạ mắt. Chậu xô thơm có thể đặt ở ban công, bậu cửa sổ, sân vườn hoặc những vị trí có nhiều ánh sáng.
Lá xô thơm cũng có thể bó thành từng bó rồi đốt để tạo hương cho không gian. Một số người quan niệm việc này giúp thanh tẩy không gian, xua đi năng lượng tiêu cực và tạo cảm giác thư giãn.
Trên thị trường, lá xô thơm khô có giá khoảng 220.000-300.000 đồng/kg, tùy nguồn gốc, chất lượng và thời điểm. Trong khi đó, cây giống hoặc cây xô thơm trồng chậu thường có giá khoảng 90.000-150.000 đồng/chậu.
Nhờ kết hợp được nhiều giá trị trong cùng một loại cây, từ làm gia vị, được sử dụng theo cách truyền thống như một loại thảo dược cho đến trồng làm cảnh, xô thơm là lựa chọn đáng chú ý đối với những gia đình yêu thích các loại cây đa dụng.
Trồng cây xô thơm tại nhà có khó không?
Xô thơm không phải loại cây quá khó trồng. Người mới có thể bắt đầu bằng cây giống nhỏ, đây cũng là cách đơn giản và nhanh hơn so với gieo hạt. Khi trồng, nên đặt các cây cách nhau khoảng 60cm để mỗi bụi có đủ không gian phát triển. Nếu muốn tự nhân giống, có thể gieo hạt hoặc giâm cành trong đất tơi xốp, thoát nước tốt, thường thực hiện vào thời điểm thích hợp trước mùa sinh trưởng.
Khi trồng trong chậu, nên chọn loại có đường kính khoảng 15-20cm, đáy chậu có lỗ thoát nước để hạn chế úng rễ. Đất cần tơi xốp, giàu dinh dưỡng nhưng không giữ nước quá lâu; có thể trộn thêm cát hoặc vật liệu tạo độ thoáng. Đặt cây giống vào giữa chậu, nhẹ nhàng lấp đất quanh bầu rễ rồi tưới một lượng nước vừa đủ.
Xô thơm là cây ưa sáng nên cần được đặt ở ban công, sân thượng hoặc bậu cửa sổ có nhiều ánh sáng tự nhiên. Khoảng 6 giờ ánh sáng mỗi ngày sẽ giúp cây phát triển tốt, nhưng vào những ngày nắng nóng nên hạn chế để cây tiếp xúc với ánh nắng gay gắt kéo dài vào giữa trưa, nhất là khi trồng trong chậu nhỏ.
Khi chăm sóc, không nên tưới nước quá thường xuyên khiến đất luôn ẩm. Hãy kiểm tra lớp đất phía trên, nếu đã se khô mới bổ sung nước. Mỗi lần tưới nên tưới đều quanh gốc và đảm bảo nước thoát được khỏi đáy chậu, tránh để cây đứng lâu trong khay hoặc đĩa chứa nước.
Trong thời kỳ sinh trưởng, có thể bổ sung phân hữu cơ hoặc phân chuyên dụng cho cây thảo mộc với lượng vừa phải. Đồng thời, thường xuyên loại bỏ lá vàng, lá khô và cành già để tán cây thông thoáng. Việc cắt tỉa định kỳ cũng giúp cây tập trung dinh dưỡng cho các chồi mới.
Sau khoảng 2-3 tháng, tùy giống và điều kiện chăm sóc, xô thơm có thể bắt đầu cho thu hoạch. Nên chọn những lá khỏe ở phần ngọn và không thu hái quá nhiều trong một lần để cây tiếp tục sinh trưởng. Lá sau khi hái có thể dùng tươi hoặc phơi, sấy khô để bảo quản lâu hơn.
