Ngày càng nhiều gia đình có xu hướng lựa chọn những loại cây vừa đẹp mắt, vừa mang lại nhiều giá trị thiết thực cho không gian sống. Hương thảo là một trong số đó. Không chỉ có dáng nhỏ gọn, lá xanh quanh năm và hương thơm dễ chịu, loại cây này còn được dùng làm gia vị, dược liệu và được nhiều người trồng với mong muốn mang đến may mắn, bình an. Đặc biệt, hương thảo khá dễ trồng, phù hợp với cả những người mới bắt đầu làm vườn.
Đặc điểm của cây hương thảo
Hương thảo có tên khoa học là Rosmarinus officinalis L. Đây là cây bụi thường xanh lâu năm thuộc họ Hoa môi, có nguồn gốc từ châu Âu và các vùng ven biển Địa Trung Hải.
Cây có thể cao khoảng 2m, thân hình trụ với lớp vỏ màu xám sẫm, khi già xuất hiện các đường nứt dọc và bong thành từng mảng. Cành non có hình bốn cạnh, phủ lớp lông tơ trắng. Lá mọc dày trên cành, cuống rất ngắn hoặc gần như không có cuống.
Phiến lá hình dải, dài khoảng 1–2,5 cm, rộng 0,1–0,2 cm, đầu lá hơi tù và thu hẹp dần về phía gốc. Lá có mép nguyên, chất dai như da; mặt trên hơi bóng, trong khi mặt dưới phủ lớp lông trắng mịn. Khi vò nhẹ lá sẽ tỏa ra hương tươi mát, cay nồng.
Hoa hương thảo có màu xanh tím hoặc trắng, dài chưa đến 1 cm, mọc đối và thường tập trung thành cụm ở đầu cành. Hoa có dạng hai môi, môi trên chia hai thùy còn môi dưới chia ba thùy, trong đó thùy giữa lớn nhất. Cây thường ra hoa từ mùa thu đến mùa hè năm sau.
Quả hương thảo rất nhỏ, có hình bầu dục hoặc trứng ngược, gần hình cầu. Hạt nhỏ, mang màu vàng nâu.
Lợi ích của cây hương thảo
Hương thảo có mùi thơm gỗ đặc trưng, thanh mát và khá nồng. Khi vò nhẹ lá, tinh dầu được giải phóng, tạo cảm giác sảng khoái, tỉnh táo và giúp không gian thêm dễ chịu. Mùi hương đặc trưng của cây cũng được tận dụng để hỗ trợ xua đuổi muỗi và một số loại côn trùng, vì vậy hương thảo thường được trồng ở ban công, cửa sổ hoặc sân vườn.
Trong nấu nướng, hương thảo là loại gia vị quen thuộc của ẩm thực phương Tây, đặc biệt phù hợp với các món thịt nướng, áp chảo và khoai tây. Chỉ cần thêm một vài nhánh tươi khi áp chảo thịt bò, nướng khoai hoặc ướp thịt, món ăn sẽ có mùi thơm đặc trưng, đồng thời giúp giảm mùi tanh. Lá hương thảo cũng có thể phơi khô để làm gia vị hoặc pha trà.
Trong y học, hương thảo có vị chát, tính nóng, mùi thơm nồng và hơi se. Dùng với liều thấp được cho là có tác dụng kích thích tiết dịch dạ dày, hỗ trợ tiêu hóa và lợi tiểu; tinh dầu hương thảo cũng được sử dụng với mục đích hỗ trợ tiêu hóa, lợi mật. Lá cây từng được dùng trong một số bài thuốc hỗ trợ giảm đau do thấp khớp, đau nửa đầu và vệ sinh vết thương lâu lành hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng.
Bên cạnh đó, một số nghiên cứu về tinh dầu hương thảo cho thấy các hợp chất terpene có thể ảnh hưởng đến hoạt động của acetylcholine – chất dẫn truyền thần kinh liên quan đến quá trình ghi nhớ và truyền tín hiệu thần kinh. Vì vậy, hương thảo được quan tâm trong các nghiên cứu về khả năng hỗ trợ trí nhớ và sự tập trung.
Về giá bán, hương thảo tươi hiện có giá khoảng 350.000–400.000 đồng/kg, trong khi hương thảo khô có giá khoảng 1–2 triệu đồng/kg. Mức giá có thể thay đổi tùy thời điểm, chất lượng và nguồn cung.
Cách trồng và chăm sóc cây hương thảo tại nhà
Hương thảo có thể nhân giống bằng giâm cành hoặc chiết cành. Với giâm cành, chọn nhánh khỏe dài khoảng 10 cm, để khô vết cắt rồi cắm vào cát hoặc giá thể tơi xốp, giữ ẩm vừa phải. Sau khoảng 20 ngày, cành có thể bắt đầu ra rễ.
Nếu chiết cành, uốn một nhánh dài cho tiếp xúc với đất, tạo vết xước nhẹ rồi phủ đất lên phần cành này. Khi cành mọc rễ, cắt tách và đem trồng thành cây mới.
Không chỉ được trồng để lấy lá làm gia vị và dược liệu, hương thảo còn được nhiều người yêu thích làm cây cảnh nhờ lá xanh quanh năm, dáng đẹp và mùi thơm đặc trưng. Theo quan niệm phong thủy, hương thảo tượng trưng cho lòng trung thành, sự tri ân, may mắn và bình an. Nhiều người tin rằng cây có khả năng xua đuổi năng lượng xấu, mang đến sinh khí và tài lộc nên thường đặt chậu hương thảo trong nhà, phòng làm việc hoặc ban công.
Cây được cho là hợp với nhiều bản mệnh, nhưng hợp nhất là người mệnh Hỏa và mệnh Mộc vì cây có lá xanh quanh năm, tượng trưng cho mệnh Mộc. Và theo ngũ hành, Mộc sinh Hỏa nên cũng hợp với người mệnh Hỏa. Người mệnh Hỏa có thể đặt cây ở hướng Nam hoặc Tây Nam, người mệnh Mộc hợp hướng Đông hoặc Đông Nam.
Khi chăm sóc cây hương thảo, đất trồng cần tơi xốp, thoát nước tốt, có thể trộn đất với cát hoặc vật liệu giúp tăng độ thông thoáng. Bên cạnh đó, bạn cần nhớ nguyên tắc nhiều nắng, ít nước.
Hương thảo ưa sáng, thích hợp với khoảng 4–6 giờ nắng trực tiếp mỗi ngày. Cây chịu hạn khá tốt nhưng dễ bị úng rễ, vì vậy chỉ nên tưới khi đất đã khô và luôn sử dụng chậu có lỗ thoát nước.
Hương thảo không cần bón phân thường xuyên, chỉ nên bổ sung một lượng nhỏ phân tan chậm trong giai đoạn cây sinh trưởng. Đồng thời, cắt tỉa định kỳ các cành già, yếu và ngọn mọc quá dài để kích thích cây phân nhánh, tạo tán dày đẹp.
Nếu muốn tạo điểm nhấn cho không gian, hương thảo còn có thể được uốn thành bonsai. Dùng dây nhôm định hướng các cành, sau đó tỉa bỏ những nhánh mọc sai dáng, quá dài hoặc yếu. Thực hiện việc uốn và tỉa nhiều lần theo quá trình phát triển sẽ giúp cây dần hình thành dáng bonsai cân đối, đẹp mắt.
