Nhiều loại quả rừng vốn chỉ quen thuộc với người dân miền núi, nhưng những năm gần đây đã trở thành đặc sản được ưa chuộng ở thành phố. Trong đó, hạt tiêu rừng là cái tên nổi bật bởi hương vị độc đáo và sự khan hiếm tự nhiên.
Cây tiêu rừng phân bố chủ yếu trên các sườn đồi ở khu vực Tây Nguyên, đặc biệt nhiều tại Măng Đen - nơi có khí hậu quanh năm mát mẻ. Khác với hồ tiêu trồng phổ biến là dạng dây leo, tiêu rừng là cây thân gỗ, cao khoảng 7–12m. Lá nhỏ, thân xanh trơn và đặc biệt quả mọc rải rác theo cành chứ không thành chùm như tiêu thường.
Khoảng tháng 7 đến tháng 8 hàng năm là thời điểm tiêu rừng vào mùa. Khi ấy, người dân vào rừng hái cả cành mang về, tách quả, làm sạch cuống rồi đem phơi khô hoặc xông trên gác bếp để bảo quản dùng quanh năm.
Thoạt nhìn, hạt tiêu rừng khá giống tiêu thường nhưng quan sát kỹ sẽ thấy cuống dài hơn, màu sẫm hơn. Điều làm nên giá trị đặc biệt của tiêu rừng chính là hương vị: thơm nhẹ nhàng, không xộc lên mũi, cay thanh chứ không gắt như hồ tiêu. Khi thưởng thức, người ta còn cảm nhận được mùi thoang thoảng của chanh và sả hòa quyện.
Từ xa xưa, tiêu rừng đã là gia vị quen thuộc trong gian bếp của đồng bào Tây Nguyên. Hạt tiêu được dùng để tẩm ướp các món nướng như thịt lợn, bò, gà, vịt hay hải sản. Ngoài ra, người dân còn giã nhuyễn tiêu rừng làm muối chấm ăn cùng cơm, xôi hoặc các món luộc.
Với người vùng cao, những chuyến đi rừng hay làm nương dài ngày thường không thể thiếu muối trắng, tiêu rừng và vài loại lá rừng. Tất cả giã nhuyễn thành món chấm dân dã nhưng đậm đà hương vị núi rừng.
Ngày nay, hạt tiêu rừng không chỉ xuất hiện trong bữa ăn của người miền núi mà đã trở thành đặc sản được săn lùng ở thành phố. Giá bán có thể lên tới 250.000 đồng/kg và thường phải đặt trước mới có hàng. Dịp Tết Nguyên đán, nhiều người tìm mua tiêu rừng về để chế biến các món ăn.
Sở dĩ tiêu rừng đắt đỏ bởi cây ngày càng hiếm, muốn hái phải vào rừng sâu. Nhờ mang lại giá trị kinh tế, mỗi mùa tiêu rừng, bà con địa phương lại tranh thủ thu hái, phơi khô bán cho thương lái hoặc gửi đi khắp các tỉnh thành.
Từ tiêu rừng, người dân còn chế biến thành muối tiêu rừng – loại gia vị thơm phức, vị hài hòa, không quá mặn cũng không quá nồng. Nhiều du khách đến Tây Nguyên thường tìm mua tiêu rừng về làm quà, như mang theo chút hương vị đại ngàn gửi tặng người thân, bạn bè.
Những tác dụng của hạt tiêu với sức khoẻ
Hỗ trợ hạ huyết áp
Việc sử dụng hạt tiêu trong chế biến món ăn có thể giúp giảm bớt lượng muối nêm nếm hằng ngày. Khi lượng muối giảm xuống, cơ thể hạn chế tình trạng giữ nước và từ đó góp phần kiểm soát huyết áp. Thay vì dùng nhiều muối, bạn có thể tăng hương vị món ăn bằng các loại gia vị như tiêu đen, gừng, tỏi, rau mùi hay lá nguyệt quế để vừa đậm đà vừa tốt cho tim mạch.
Đặc tính kháng khuẩn
Hoạt chất piperine trong tiêu đen là một phytochemical có khả năng chống viêm và ức chế sự phát triển của một số loại vi khuẩn. Nhiều nghiên cứu thực nghiệm cho thấy hợp chất này có tiềm năng hỗ trợ bảo vệ cơ thể trước tác nhân gây hại.
Tăng cường tiêu hóa
Tiêu đen kích thích dạ dày tiết axit clohydric, giúp quá trình phân giải thức ăn diễn ra hiệu quả hơn, nhờ đó hạn chế đầy bụng, khó tiêu và rối loạn tiêu hóa. Vị cay ấm của tiêu còn hỗ trợ giảm tích tụ khí trong đường ruột và thúc đẩy quá trình đào thải độc tố qua mồ hôi, nước tiểu.
Tốt cho hoạt động của dạ dày
Piperine cũng có tác dụng kích thích vị giác, từ đó giúp dạ dày tăng cường khả năng tiêu hóa protein và hấp thu dưỡng chất. Chỉ cần thêm một lượng nhỏ tiêu đen vào món ăn, bạn không chỉ làm tăng hương vị mà còn góp phần duy trì hệ tiêu hóa khỏe mạnh.
Hỗ trợ kiểm soát cân nặng
Tiêu đen có thể thúc đẩy quá trình trao đổi chất và hỗ trợ phân giải mô mỡ. Đồng thời, việc tăng đào thải nước và độc tố cũng góp phần hỗ trợ quản lý cân nặng khi kết hợp cùng chế độ ăn uống khoa học. Tuy nhiên, nên sử dụng với liều lượng hợp lý để đảm bảo hiệu quả và an toàn.
Giàu chất chống oxy hóa
Trong tiêu đen có nhiều hợp chất chống oxy hóa giúp trung hòa các gốc tự do – yếu tố liên quan đến lão hóa và bệnh mạn tính. Bổ sung tiêu đen ở mức vừa phải có thể giúp bảo vệ tế bào, giảm nguy cơ tim mạch và tăng cường sức khỏe tổng thể.
Có lợi cho làn da
Nhờ khả năng kích thích tuần hoàn và hỗ trợ thải độc, tiêu đen có thể giúp làn da trông sáng khỏe hơn. Trong dân gian, tiêu đen xay mịn đôi khi còn được dùng làm nguyên liệu tẩy tế bào chết, giúp da thông thoáng và hạn chế mụn.
Lưu ý khi sử dụng
Dù mang lại nhiều lợi ích, tiêu đen không nên dùng quá nhiều, đặc biệt với người mắc bệnh dạ dày, trào ngược axit hoặc cơ địa nhạy cảm. Cách tốt nhất là sử dụng ở mức vừa phải trong bữa ăn hàng ngày để đảm bảo an toàn và phát huy hiệu quả.
