Cây na thuộc họ Mãng cầu (Annonaceae), là cây thân gỗ nhỏ, cành mảnh, lá xanh bóng, được trồng phổ biến ở nhiều địa phương trên cả nước. Nhờ điều kiện khí hậu nhiệt đới thuận lợi, Việt Nam có nhiều giống na nổi tiếng, trong đó na dai Đồng Bành của Lạng Sơn được xem là một trong những giống na đặc sản được nhiều người sành ăn yêu thích nhờ hương vị khác biệt.
Na dai Đồng Bành được trồng chủ yếu trên các sườn núi đá ở khu vực Đồng Bành. Chính điều kiện thổ nhưỡng đặc biệt cùng khí hậu mát mẻ đã tạo nên những quả na có chất lượng vượt trội. Để chăm sóc và thu hoạch, người dân thường phải leo lên các triền núi dốc, khiến việc trồng loại quả này khá vất vả.
Sau khoảng 3 năm trồng, cây bắt đầu cho thu hoạch. Mùa na kéo dài từ tháng 6 đến hết tháng 9 hằng năm. Sau khi hoa được thụ phấn khoảng 2 tháng, quả sẽ đạt độ chín và được thu hái.
Na dai Đồng Bành có hình dáng khá dễ nhận biết với quả to, tròn đều, lớp vỏ căng bóng và các mắt na có màu hồng nhạt đặc trưng. Khi chín, thịt quả trắng, mềm dẻo, vị ngọt đậm, thơm tự nhiên, ít hạt và hầu như không có vị chua. Nhờ chất lượng ổn định cùng hương vị đặc trưng, loại na này luôn được người tiêu dùng săn đón mỗi khi vào vụ.
Về giá trị dinh dưỡng, cũng như nhiều giống na khác, na dai Đồng Bành giàu vitamin A, C, B2 cùng chất xơ và các khoáng chất thiết yếu. Loại quả này giúp tăng cường sức đề kháng, hỗ trợ thị lực, tốt cho hệ tiêu hóa, đồng thời góp phần chăm sóc sức khỏe tim mạch, làn da và răng miệng. Nếu sử dụng với lượng hợp lý, na cũng là nguồn bổ sung dinh dưỡng tốt cho phụ nữ mang thai.
Hiện nay, na dai Đồng Bành được bán trên thị trường với mức giá dao động từ 60.000-110.000 đồng/kg, tùy vào thời điểm thu hoạch, kích cỡ và chất lượng quả. Những lứa na đầu vụ hoặc quả tuyển chọn thường có giá cao hơn do sản lượng không nhiều và nhu cầu của người tiêu dùng luôn ở mức cao.
Ý nghĩa phong thủy khi trồng cây na trong nhà
Theo quan niệm phong thủy, cây na là biểu tượng của sự no đủ, sung túc và viên mãn. Những quả na tròn, căng mọng được ví như tài lộc đầy đủ, mang ý nghĩa thu hút may mắn, bình an và cuộc sống ấm no cho gia đình.
Nhiều người cho rằng trồng cây na trong sân vườn nhà không chỉ tạo bóng mát, cho quả ngon mà còn góp phần cân bằng nguồn năng lượng trong không gian sống, giúp gia đạo hòa thuận, công việc hanh thông và sức khỏe dồi dào. Cây càng xanh tốt, sai trĩu quả càng được xem là dấu hiệu của sự phát đạt và hạnh phúc.
Quả na chín cũng tượng trưng cho sự sum vầy, con cháu đông đủ và cuộc sống viên mãn. Vì vậy, đây là một trong những loại cây ăn quả được nhiều gia đình lựa chọn trồng quanh nhà.
Theo quan niệm dân gian, người tuổi Thìn, Tuất và Dậu được cho là khá hợp với cây na. Xét theo ngũ hành, người mệnh Mộc và mệnh Hỏa được cho là dễ đón tài lộc, sức khỏe và may mắn khi trồng loại cây này. Người mệnh Thổ và Kim vẫn có thể trồng, nhưng nên lựa chọn vị trí phù hợp để hài hòa yếu tố phong thủy.
Bên cạnh tuổi và mệnh, vị trí trồng cũng được nhiều người coi trọng. Cây na thường được khuyến khích trồng ở hướng Đông hoặc Đông Nam để đón nắng và nguồn sinh khí tốt. Đồng thời, nên tránh trồng quá gần cửa chính hoặc ngay lối đi nhằm đảm bảo sự lưu thông của dòng khí trong khuôn viên nhà.
Cách trồng và chăm sóc cây na tại nhà
Nếu thích, bạn có thể tìm kiếm giống cây na dai Đồng Bành mang về nhà trồng, tuy nhiên, do điều kiện thổ nhưỡng nên chất lượng quả sẽ không được như khi trồng ở vùng Đồng Bành. Hoặc, bạn cũng có thể tìm những giống na khác để trồng trong vườn nhà, vừa thu hái quả, vừa giúp gia đình hút lộc.
Nếu chăm sóc đúng cách, cây na dai có thể cho hái quả suốt 20 năm. Cây na dai khá dễ chăm sóc, nhưng muốn cây sai trĩu quả thì bạn cần chú ý tới những yếu tố sau:
- Đất trồng
Na phát triển tốt trên đất tơi xốp, giàu dinh dưỡng và có khả năng thoát nước tốt. Nếu trồng trực tiếp vào đất vườn, trước khi trồng, nên đào hố có kích thước khoảng 80 x 80 x 80 cm; với đất nghèo dinh dưỡng có thể đào rộng hơn để tạo điều kiện cho bộ rễ phát triển.
- Ánh sáng
Na là cây ưa nắng, vì vậy nên trồng ở nơi thông thoáng, nhận được ánh sáng trực tiếp trong phần lớn thời gian trong ngày. Cây đủ nắng sẽ sinh trưởng khỏe, ra hoa đậu quả tốt và cho chất lượng quả ngọt hơn.
- Tưới nước
Sau khi trồng, cần duy trì độ ẩm thường xuyên trong khoảng 20-30 ngày đầu để cây nhanh bén rễ. Tuần đầu tiên nên tưới mỗi ngày một lần vào chiều mát, sau đó giảm xuống 5-7 ngày/lần trong tháng đầu. Từ tháng thứ 2, chỉ cần tưới 2-3 lần/tháng, tùy điều kiện thời tiết và độ ẩm của đất.
Khi cây đã ổn định, chỉ cần tăng cường tưới vào những đợt nắng hạn hoặc sau mỗi lần bón phân để cây hấp thu dinh dưỡng tốt hơn. Vào mùa mưa, cần chú ý thoát nước để tránh ngập úng gây thối rễ.
- Bón phân
Khoảng 2 tháng sau khi trồng, bắt đầu bón thúc lần đầu. Sau mỗi đợt lộc non chuyển sang màu xanh đậm, tiếp tục bổ sung dinh dưỡng để cây phát triển.
Phân NPK nên chia thành 4-5 lần bón mỗi năm, trong khi phân hữu cơ và vôi chỉ cần bón 1 lần vào cuối năm. Khi bón, đào hai hốc đối xứng quanh tán cây, rải phân, lấp đất rồi tưới nước để phân tan và thấm đều vào vùng rễ.
- Cắt tỉa
Ngay từ năm đầu, nên tiến hành bấm ngọn và tỉa cành để tạo bộ khung tán cân đối. Đồng thời, thường xuyên loại bỏ cành sâu bệnh, cành mọc rậm hoặc cành yếu nhằm giúp tán cây thông thoáng, tập trung dinh dưỡng cho cành khỏe, tạo tiền đề cho cây ra hoa, đậu quả tốt ở những năm tiếp theo.
