Theo bảng xếp hạng 20 loại trái cây có lợi cho sức khỏe do một trang web ẩm thực uy tín của Anh bình chọn, quả mận đứng ở vị trí thứ 16.
Nhắc đến trái cây đặc sản vùng cao Tây Bắc, nhiều người sẽ nghĩ ngay tới mận hậu Sơn La – loại quả từng gắn liền với tuổi thơ của biết bao thế hệ nhưng nay đã trở thành nông sản nổi tiếng khắp cả nước. Không chỉ hấp dẫn bởi vị chua ngọt đặc trưng, mận hậu còn giúp nhiều hộ dân vùng núi đổi đời nhờ mang lại nguồn thu nhập ổn định suốt nhiều năm.
Mận hậu có hình tròn đều, lớp vỏ căng bóng phủ một lớp phấn trắng mỏng đặc trưng. Khi còn non, quả mang màu xanh nhạt, đến lúc chín chuyển dần sang đỏ tím bắt mắt. Cắn một miếng sẽ cảm nhận được lớp thịt giòn, mọng nước, vị chua nhẹ hòa cùng vị ngọt thanh rất riêng mà khó loại quả nào thay thế được.
Loại cây này thuộc nhóm thân gỗ thấp, tán rộng, rễ khỏe và đặc biệt thích hợp với khí hậu lạnh ẩm. Nhiệt độ lý tưởng để cây sinh trưởng dao động khoảng 22–24 độ C. Vì thế, mận hậu được trồng nhiều ở các tỉnh miền núi phía Bắc, trong đó Sơn La được xem là “thủ phủ” lớn nhất. Tại đây, cây mận không chỉ phủ kín các triền đồi mà còn trở thành cây trồng chủ lực giúp nhiều gia đình nâng cao thu nhập.
Mùa mận hậu thường bắt đầu từ cuối tháng 3 và kéo dài tới khoảng tháng 7. Đầu mùa, mận còn xanh nhưng đã có vị thanh mát, ít chát nên được nhiều người ưa chuộng. Đây cũng là thời điểm giá bán khá cao do sản lượng chưa nhiều. Bước vào tháng 5 và tháng 6, mận vào chính vụ, quả chín rộ với chất lượng ngon nhất. Những vườn mận ở Mộc Châu, Yên Châu hay thung lũng Nà Ka trở thành điểm đến hút khách bởi khung cảnh đẹp mắt và không khí mát lành.
Trong các dòng mận nổi tiếng, mận hậu ruby được xem là loại cao cấp nhất. Những quả đạt chuẩn thường có màu đỏ sẫm như hồng ngọc, thịt chắc, vị ngọt đậm và hậu vị sâu. Người dân địa phương cho biết trung bình chỉ khoảng 5 quả trong 100 quả được chọn làm ruby. Để tạo ra loại mận chất lượng cao này, nhà vườn phải tỉa bỏ tới 30–50% số quả trên cây, ưu tiên giữ lại những quả đầu cành đón nhiều nắng nhất.
Ngoài điều kiện khí hậu thuận lợi, độ cao khoảng 1.500 m so với mực nước biển cùng sự chênh lệch nhiệt độ ngày và đêm lớn cũng giúp mận Sơn La có vị ngọt đậm và màu sắc đẹp hơn nhiều nơi khác. Hiện nay, mận hậu ruby loại đặc biệt có thể được bán với giá hơn 200.000 đồng/kg, trong khi mận phổ thông dao động từ vài chục nghìn đồng mỗi kg tùy thời điểm.
Để chọn được mận hậu tươi ngon, nên mua vào đúng mùa vụ vì đây là thời điểm quả đạt chất lượng tốt nhất. Khi chọn, ưu tiên những quả còn nguyên cuống, lá tươi xanh, dáng tròn đều, căng mọng và cầm chắc tay. Vỏ mận nên nhẵn bóng, có lớp phấn trắng mỏng tự nhiên bên ngoài. Những quả có màu xen giữa xanh và đỏ thường cho vị ngọt thanh, giòn ngon hơn. Ngược lại, không nên mua mận bị dập, thâm vỏ, có vết xước hay dấu côn trùng cắn vì rất dễ bị hỏng hoặc nhiễm khuẩn.
Lợi ích của quả mận với sức khỏe
Giàu dinh dưỡng
Không chỉ thơm ngon, mận còn là loại trái cây chứa nhiều dưỡng chất có lợi cho sức khỏe. Cả mận tươi lẫn mận khô đều cung cấp hơn 15 loại vitamin và khoáng chất cần thiết cho cơ thể. Dù lượng calo không cao, mận lại giàu chất xơ, vitamin và chất chống oxy hóa.
Trong mỗi quả mận có khoảng 30 calo và 8g carbohydrate, đồng thời cung cấp lượng đáng kể vitamin A, vitamin C và vitamin K. Vitamin A hỗ trợ bảo vệ thị lực và giảm nguy cơ mắc một số bệnh ung thư; vitamin C tốt cho da và tăng cường đề kháng; còn vitamin K giúp xương chắc khỏe và hỗ trợ quá trình đông máu.
Hỗ trợ hệ tiêu hóa, giảm táo bón
Mận khô và nước ép mận từ lâu đã được nhiều người sử dụng để cải thiện tình trạng táo bón. Nguyên nhân là nhờ hàm lượng chất xơ khá cao, đặc biệt là chất xơ không hòa tan giúp thúc đẩy hoạt động tiêu hóa và hỗ trợ đào thải chất cặn bã ra khỏi cơ thể.
Ngoài ra, mận còn chứa sorbitol – một loại đường tự nhiên có tác dụng nhuận tràng nhẹ. Một số nghiên cứu cho thấy ăn mận khô có thể hỗ trợ giảm táo bón hiệu quả hơn nhiều loại thực phẩm bổ sung chất xơ thông thường.
Giàu chất chống oxy hóa
Mận là nguồn cung cấp chất chống oxy hóa dồi dào, đặc biệt là polyphenol và anthocyanin. Những hợp chất này giúp giảm viêm, bảo vệ tế bào khỏi tác hại của gốc tự do và hỗ trợ phòng ngừa nhiều bệnh mạn tính.
Nhiều nghiên cứu cho thấy lượng polyphenol trong mận cao hơn đáng kể so với một số loại trái cây phổ biến như đào. Các hoạt chất này có khả năng hỗ trợ sức khỏe tim mạch, giảm nguy cơ tiểu đường, đồng thời góp phần hạn chế tổn thương tế bào và tình trạng viêm trong cơ thể.
Hỗ trợ giảm cholesterol và tốt cho tim mạch
Vitamin C trong mận giúp hạn chế quá trình oxy hóa cholesterol trong động mạch, từ đó hỗ trợ đào thải cholesterol xấu ra khỏi cơ thể. Nhờ vậy, ăn mận điều độ có thể góp phần giảm nguy cơ xơ vữa động mạch và một số bệnh liên quan đến tim mạch.
Bên cạnh đó, mận còn giàu kali – khoáng chất có vai trò điều hòa huyết áp và giảm nguy cơ đột quỵ.
Tăng khả năng hấp thụ sắt
Nhờ chứa lượng vitamin C khá cao, mận giúp cơ thể hấp thu sắt hiệu quả hơn, từ đó hỗ trợ quá trình tạo máu và tăng cường sức đề kháng. Đây cũng là lý do mận được xem là loại trái cây tốt cho người cần bổ sung dinh dưỡng.
Mận khô giúp xương chắc khỏe
Một số nghiên cứu cho thấy mận khô có lợi cho sức khỏe xương khớp và có thể hỗ trợ giảm nguy cơ loãng xương. Các chuyên gia cho rằng tác dụng này liên quan đến khả năng chống oxy hóa và kháng viêm của loại quả này. Ngoài ra, mận khô còn được ghi nhận có thể giúp tăng nồng độ hormone tham gia vào quá trình hình thành xương.
Những người nên hạn chế ăn mận
- Người mắc bệnh thận hoặc có tiền sử sỏi thận nên hạn chế ăn mận vì loại quả này chứa oxalat – hợp chất có thể làm tăng nguy cơ hình thành sỏi thận hoặc khiến tình trạng bệnh trở nên nghiêm trọng hơn.
- Những người có hệ tiêu hóa nhạy cảm cũng cần cẩn trọng. Mận chứa nhiều chất xơ và sorbitol tự nhiên nên nếu ăn quá nhiều dễ gây đầy bụng, chướng hơi hoặc tiêu chảy, đặc biệt ở người mắc hội chứng ruột kích thích.
- Người đang sử dụng thuốc chống đông máu như warfarin cũng không nên ăn quá nhiều mận. Nguyên nhân là do mận chứa vitamin K, có thể ảnh hưởng đến hiệu quả của thuốc nếu lượng hấp thụ không ổn định.
- Với người mắc tiểu đường, dù mận có chỉ số đường huyết không quá cao nhưng việc ăn quá nhiều vẫn có thể khiến lượng đường trong máu tăng lên. Vì vậy, nhóm đối tượng này nên ăn với khẩu phần hợp lý để đảm bảo sức khỏe.
