Núi rừng Quảng Ngãi có một loại quả hương vị độc đáo, ăn được cả lúc chín và lúc xanh, đó là quả bứa rừng, hay còn được gọi bằng cái tên dân dã là măng cụt rừng.
Quả bứa có tên khoa học là Garcinia cambogia, cùng họ với măng cụt, phân bố chủ yếu ở Nam Ấn Độ và các nước Đông Nam Á. Tại Việt Nam, loài cây này mọc nhiều ở khu vực rừng núi miền Trung, trong đó vùng núi Trà Bồng (Quảng Ngãi) được xem là nơi bứa rừng xuất hiện khá phổ biến. Cây bứa là cây thân gỗ, cao khoảng 6–7m, tán lá xòe rộng. Lá cây thuôn dài, xanh đậm, thoạt nhìn khá giống lá xoài.
Quả bứa có kích thước nhỏ, dáng tròn, lớp vỏ dày, khi bổ ra bên trong là phần thịt chia múi tương tự măng cụt nhưng có màu nhạt hơn. Lúc còn non, bứa mang màu xanh đậm, đến khi chín thì chuyển sang vàng sậm. Mùa bứa rừng thường bắt đầu từ tháng 6 và kéo dài đến khoảng tháng 8 âm lịch – khoảng thời gian rừng núi rộn ràng nhất bởi người dân vào rừng hái quả.
Điều khiến bứa rừng được nhiều người yêu thích nằm ở hương vị chua ngọt hài hòa, xen lẫn chút chát nhẹ từ phần vỏ. Ngày trước, khi rừng còn dày, bứa mọc khắp các sườn đồi, người dân chỉ cần ra khỏi nhà là có thể hái về ăn chơi hoặc nấu canh. Thế nhưng theo thời gian, diện tích rừng tự nhiên ngày càng thu hẹp, nhường chỗ cho keo, bạch đàn, khiến cây bứa cũng dần trở nên hiếm hoi. Nhiều nơi muốn tìm bứa phải vào tận vùng núi sâu mới còn.
Chính sự khan hiếm ấy lại vô tình khiến bứa rừng trở thành đặc sản. Những năm gần đây, khi bứa rừng bắt đầu xuất hiện tại các thành phố, loại quả tưởng chừng rất đỗi quen thuộc với người miền núi lại nhanh chóng “ghi điểm” với người tiêu dùng đô thị. Các bà nội trợ truyền tai nhau mua bứa về ăn tươi, ngâm đường giải khát, ngâm rượu, hoặc dùng vỏ bứa nấu canh chua, kho cá để tạo vị chua thanh rất riêng mà không loại quả nào thay thế được.
Vào mùa thu hoạch, dọc các tuyến đường vùng cao ở Quảng Ngãi, không khó để bắt gặp những thúng bứa tươi được bày bán ven đường. Có thương lái tìm đến tận nơi thu mua, giúp người dân tranh thủ lúc nông nhàn vào rừng hái bứa tăng thêm thu nhập.
Không chỉ bán quả tươi với giá dao động khoảng 35.000–55.000 đồng/kg tùy loại xanh hay chín, nhiều gia đình còn phơi khô vỏ bứa để dùng quanh năm. Bứa khô hiện có giá khoảng 180.000 đồng/kg, được ưa chuộng để kho cá, nấu canh chua hoặc sử dụng như một loại dược liệu dân gian.
Những tác dụng của quả bứa với sức khoẻ
Hỗ trợ giảm cân
Quả bứa từ lâu đã được nhắc đến như một loại quả rừng hỗ trợ giảm cân tự nhiên. Khi sử dụng, các hoạt chất trong bứa giúp kích thích làm tăng serotonin trong não bộ – chất có vai trò ức chế cảm giác thèm ăn. Nhờ đó, người dùng dễ kiểm soát khẩu phần ăn hơn, hạn chế ăn vặt và giảm lượng calo nạp vào cơ thể một cách nhẹ nhàng, không gây cảm giác đói gắt.
Bên cạnh việc giảm thèm ăn, quả bứa còn giúp hỗ trợ giảm mỡ nhờ hàm lượng HCA (axit hydroxycitric). Hoạt chất này có khả năng ức chế enzyme tạo chất béo, từ đó hạn chế tích tụ mỡ và góp phần đốt cháy mỡ thừa, chuyển hóa thành năng lượng. Đồng thời, mức serotonin ổn định cũng giúp tinh thần thoải mái hơn, hỗ trợ quá trình giảm cân diễn ra an toàn, bền vững.
Giảm cholesterol trong máu
Cholesterol máu tăng cao là yếu tố nguy cơ dẫn đến nhiều bệnh lý nguy hiểm như đau tim, nhồi máu cơ tim, bệnh mạch máu ngoại biên hay đột quỵ. Trong quả bứa có chứa axit hydroxycitric (HCA) – hoạt chất giúp hạn chế quá trình chuyển hóa đường thành chất béo, làm giảm kích thước các tế bào mỡ và kìm hãm sự hình thành cholesterol xấu. Nhờ vậy, việc bổ sung quả bứa có thể hỗ trợ cân bằng cholesterol máu và giảm nguy cơ mắc các bệnh tim mạch.
Giảm căng thẳng, stress
Các nghiên cứu được dẫn nguồn từ chuyên trang dinh dưỡng WebMD cho thấy axit hydroxycitric (HCA) trong quả bứa có vai trò hỗ trợ cân bằng nồng độ cortisol – loại hormone thường tăng cao khi cơ thể rơi vào trạng thái căng thẳng. Nhờ đó, cảm giác stress kéo dài có thể được cải thiện phần nào.
Bên cạnh đó, quả bứa còn chứa nhiều hợp chất hữu cơ giúp kích thích cơ thể sản sinh serotonin – hormone tạo cảm giác thư giãn, dễ chịu và hạnh phúc. Nhờ sự tác động kép này, bứa rừng không chỉ tốt cho vóc dáng mà còn góp phần ổn định tinh thần, giúp tâm trạng nhẹ nhõm hơn.
Tăng cường năng lượng cho cơ thể
Trong giai đoạn giảm cân, không ít người rơi vào trạng thái uể oải, thiếu sức sống và cơ bắp kém săn chắc. Chiết xuất từ quả bứa được cho là giúp cải thiện tình trạng này nhờ khả năng thúc đẩy quá trình chuyển hóa, bổ sung năng lượng cho cơ thể. Nhờ đó, người giảm cân có thể duy trì thể lực ổn định, hạn chế cảm giác mệt mỏi và kiệt sức trong suốt quá trình ăn kiêng.
Tăng cường trao đổi chất
Nhìn chung, bất cứ thứ gì có thể tăng tốc độ đốt cháy calo và giảm cholesterol sẽ có tác động đáng kinh ngạc đến hoạt động cơ thể. Nếu muốn tăng cường sự trao đổi chất, rút ngắn quá trình giảm cân, đưa quả bứa vào sử dụng hàng ngày là một sự lựa chọn khôn ngoan. Tăng cường trao đổi chất có nghĩa là tăng năng lượng ngay lập tức giảm quá trình calo chuyển thành chất béo.
Ngoài những lợi ích trên, quả bứa còn được cho là có tác dụng cải thiện tiêu hóa, tốt cho sức khoẻ tim mạch, giảm đau khớp và là chất chống oxy hóa mạnh mẽ, trong việc loại bỏ các gốc tự do có hại khỏi cơ thể.
Dù có nhiều công dụng với sức khoẻ nhưng việc ăn quá nhiều quả bứa có thể tiềm ẩn một số rủi ro cho sức khỏe như gây buồn nôn, nhức đầu, rối loạn tiêu hóa và khó chịu đường hô hấp. Đặc biệt, khi nạp quá nhiều axit hydroxycitric (HCA) – trên 2.800 mg – có thể làm tổn thương gan và ảnh hưởng đến thị lực. Ngoài ra, quả bứa còn có khả năng tương tác với một số loại thuốc, vì vậy người đang dùng thuốc nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng.
