Xoài nằm trong danh sách 21 loại trái cây "tốt nhất thế giới" được chuyên gia dinh dưỡng và chuyên gia sức khỏe hàng đầu thế giới khuyên bạn nên ăn thường xuyên. Nổi bật nhất phải kể tới giống xoài cổ ở vùng Châu Đốc, An Giang, đó là quả xoài thanh ca.
Không sở hữu vẻ ngoài quá bắt mắt như nhiều giống xoài hiện đại, nhưng loại xoài này lại chinh phục thực khách nhờ hương thơm đặc trưng, vị ngọt thanh tự nhiên và cách ăn rất riêng. Với nhiều người, chỉ cần cầm trên tay trái xoài thanh ca chín vàng, lột vỏ rồi mút trực tiếp cũng đủ gợi nhớ về ký ức tuổi thơ.
Quả xoài thanh ca có kích thước vừa phải, thường nặng khoảng 250–450g. Dáng quả thuôn dài, phần đầu cong nhẹ tạo cảm giác mềm mại. Khi chín, lớp vỏ chuyển sang màu vàng tươi óng ả, tỏa mùi thơm dịu đặc trưng mà khó loại xoài nào có được. Phần thịt bên trong vàng đậm, chắc, mịn và đặc biệt rất ít xơ. Chính vì mềm ngọt và thơm nên người ta thường không cắt thành từng miếng mà chỉ lột vỏ rồi cầm ăn trực tiếp. Cách thưởng thức dân dã ấy khiến xoài thanh ca còn được gọi bằng cái tên quen thuộc là “xoài mút”.
Điểm khiến xoài thanh ca được yêu thích không chỉ nằm ở hương vị mà còn ở giá trị truyền thống lâu đời. Theo người dân địa phương, giống xoài này đã xuất hiện từ rất lâu tại An Giang, có thể lên đến hàng chục hoặc hàng trăm năm. Nhiều gia đình vẫn còn giữ những cây xoài cổ thụ cao lớn trong vườn nhà. Cây càng lâu năm thì trái càng thơm ngon, vị ngọt càng đậm đà. Mỗi mùa xoài chín, hương thơm lan khắp sân vườn, trở thành ký ức quen thuộc của biết bao thế hệ.
Trước đây, hầu như nhà nào ở vùng quê An Giang cũng trồng vài cây xoài thanh ca. Người dân trồng không chỉ để ăn mà còn dùng làm quà biếu cho người thân, bạn bè. Đây là giống xoài được đánh giá khá dễ chăm sóc, phù hợp với điều kiện khí hậu nắng nóng của miền Tây. Cây có khả năng chịu hạn tốt, thích nghi được với đất phèn và ít sâu bệnh nên không cần đầu tư quá nhiều chi phí. Ngoài ra, những cây xoài lâu năm thường cho năng suất ổn định, trái đồng đều và chất lượng cao.
Tuy nhiên, có một thời gian diện tích trồng xoài thanh ca bị thu hẹp đáng kể. Sự xuất hiện của nhiều giống xoài mới như xoài cát Hòa Lộc hay xoài nghệ với ưu điểm mẫu mã đẹp, cho trái nhanh đã khiến nhiều nhà vườn chuyển đổi cây trồng. Trong khi đó, xoài thanh ca sinh trưởng chậm, phải mất nhiều năm mới cho trái ổn định nên ít được lựa chọn để đầu tư thương mại quy mô lớn.
Dẫu vậy, vài năm trở lại đây, xoài thanh ca đang dần được quan tâm trở lại. Nhiều người tiêu dùng bắt đầu tìm về những loại trái cây bản địa có hương vị tự nhiên và gắn với ký ức quê hương. Nhờ áp dụng kỹ thuật canh tác hiện đại, người trồng hiện nay có thể xử lý cho cây ra trái nghịch vụ, nâng cao năng suất và giá trị kinh tế. Một số nhà vườn còn nhân giống để bảo tồn giống xoài cổ đặc sản này.
Hiện xoài thanh ca được bán trên thị trường với giá khoảng 50.000–60.000 đồng/kg, cao hơn nhiều giống xoài thông thường. Dù giá không rẻ nhưng cứ vào mùa, loại xoài này vẫn được nhiều người săn tìm.
Lợi ích của quả xoài với sức khỏe
Tăng cường sức đề kháng
Xoài là loại trái cây giàu vitamin C và vitamin A, giúp cơ thể tăng cường khả năng miễn dịch tự nhiên. Hàm lượng vitamin C trong xoài hỗ trợ kích thích sản sinh tế bào bạch cầu, từ đó giúp cơ thể chống lại vi khuẩn và virus gây bệnh. Ngoài ra, các hợp chất chống oxy hóa và carotenoid có trong xoài còn giúp cơ thể khỏe mạnh hơn, hạn chế tình trạng mệt mỏi hay ốm vặt.
Tốt cho hệ tiêu hóa
Một trong những lợi ích nổi bật của xoài là hỗ trợ hoạt động của hệ tiêu hóa. Loại quả này chứa enzyme giúp phân giải thức ăn, đặc biệt là tinh bột, giúp cơ thể hấp thụ dinh dưỡng dễ dàng hơn. Bên cạnh đó, lượng chất xơ và nước dồi dào trong xoài còn giúp cải thiện nhu động ruột, ngăn ngừa táo bón và tạo cảm giác nhẹ bụng hơn sau khi ăn.
Hỗ trợ bảo vệ mắt
Xoài chứa nhiều vitamin A cùng các chất chống oxy hóa như lutein và zeaxanthin, có vai trò quan trọng đối với sức khỏe đôi mắt. Những dưỡng chất này giúp bảo vệ võng mạc, giảm tác động của ánh sáng xanh và hạn chế nguy cơ mắc các bệnh về mắt khi tuổi tác tăng lên. Ăn xoài hợp lý còn giúp giảm tình trạng khô mắt và hỗ trợ thị lực tốt hơn.
Có lợi cho tim mạch
Nhờ chứa kali và magie, xoài có thể góp phần hỗ trợ ổn định huyết áp và giúp tim mạch hoạt động hiệu quả hơn. Các khoáng chất này giúp mạch máu thư giãn, hỗ trợ lưu thông máu và giảm áp lực lên thành mạch. Ngoài ra, một số hợp chất chống oxy hóa trong xoài còn có khả năng hỗ trợ giảm cholesterol xấu và bảo vệ tế bào tim trước các tác động gây viêm.
Làm đẹp da, hỗ trợ chống lão hóa
Vitamin C trong xoài đóng vai trò quan trọng trong quá trình sản sinh collagen – thành phần giúp da duy trì độ đàn hồi và săn chắc. Đồng thời, các chất chống oxy hóa có trong loại quả này còn giúp bảo vệ làn da trước tác động của môi trường và tia UV. Nhờ đó, ăn xoài đúng cách có thể giúp da trông tươi sáng, mềm mịn và hạn chế dấu hiệu lão hóa sớm.
Lưu ý khi ăn xoài
Dù là loại trái cây thơm ngon và giàu vitamin, xoài vẫn cần được ăn đúng cách để tránh ảnh hưởng tới sức khỏe. Xoài chín chứa khá nhiều đường và calo nên nếu ăn quá nhiều có thể làm tăng đường huyết, mỡ máu, đồng thời gây đầy hơi, đau bụng, khó tiêu hoặc tiêu chảy.
Các chuyên gia dinh dưỡng khuyến cáo không nên ăn quá nhiều xoài trong một lần vì dễ khiến hệ tiêu hóa bị quá tải, gây cảm giác nặng bụng và khó chịu. Một quả xoài cỡ vừa có thể chứa khoảng 150 calo, do đó người đang giảm cân hoặc kiểm soát cân nặng nên ăn với lượng vừa phải.
Xoài thích hợp dùng như bữa ăn nhẹ giữa các bữa chính hơn là ăn vào buổi tối. Ngoài ra, cũng nên tránh uống nước ngay sau khi ăn xoài vì có thể gây đầy hơi, tăng axit dạ dày và khiến bụng khó chịu hơn.
Nếu sau khi ăn xoài thường xuyên xuất hiện các dấu hiệu như đau bụng, nổi mẩn hoặc rối loạn tiêu hóa, nên hạn chế sử dụng và tham khảo ý kiến bác sĩ để được tư vấn phù hợp.
