Trong danh sách 20 trái cây tốt nhất cho sức khỏe do một trang web ẩm thực nổi tiếng của Anh bình chọn, quả cam xếp ở vị trí thứ 13. Việt Nam có nhiều giống cam, nhưng nổi tiếng hơn cả là giống cam bù ở Hà Tĩnh.
Mỗi năm, cứ vào đầu tháng 12 âm lịch, khi tiết trời bắt đầu se lạnh, các vườn cam bù lại bước vào mùa thu hoạch nhộn nhịp. Đây không chỉ là thời điểm người nông dân thu về thành quả lao động sau nhiều năm chăm sóc, mà còn là lúc loại quả này góp mặt trong không khí rộn ràng của những ngày giáp Tết.
Cây cam bù có chiều cao trung bình khoảng 3 mét, tán rộng tới 5 mét, tạo nên những khu vườn xanh mát và trĩu quả. Tuổi thọ của cây thường kéo dài khoảng 15 năm, nhưng nếu được chăm sóc tốt, có thể đạt tới 20 năm. Để duy trì giống và năng suất ổn định, người trồng thường áp dụng phương pháp chiết cành từ những cây lâu năm rồi đem trồng ở vị trí mới. Đây là kinh nghiệm được tích lũy qua nhiều thế hệ, giúp bảo tồn chất lượng đặc trưng của giống cam bù Hà Tĩnh.
Quả cam bù khi chín có màu vàng đậm rất bắt mắt, nổi bật giữa nền lá xanh. Một số quả có thể pha chút vàng xanh nếu chưa chín hoàn toàn, nhưng vẫn giữ được vẻ tươi ngon đặc trưng. Khi thu hoạch, người dân phải thực hiện rất cẩn thận để giữ nguyên cuống và lá – yếu tố quan trọng giúp quả cam giữ được độ tươi lâu và tăng giá trị thương phẩm. Người hái thường dùng tay trái đỡ nhẹ phía dưới quả, tay phải cầm kéo cắt khéo léo, tránh làm giập hay rụng cuống.
Cam bù không chỉ là một loại trái cây thông thường mà còn mang ý nghĩa văn hóa sâu sắc. Vào dịp Tết Nguyên đán, cam bù thường được bày trên mâm ngũ quả, dâng lên bàn thờ tổ tiên hoặc dùng làm quà biếu. Theo quan niệm dân gian, hình dáng tròn đầy, căng mọng của quả cam tượng trưng cho sự viên mãn, sung túc và may mắn. Vì vậy, những chùm cam còn nguyên lá xanh mướt càng được ưa chuộng, bởi chúng thể hiện sự tươi mới và mang ý nghĩa lộc xuân trọn vẹn.
Để có được những trái cam đạt chất lượng cao, người trồng phải đầu tư nhiều công sức trong suốt quá trình chăm sóc. Cam bù thường được bón phân chuồng và chăm sóc theo phương pháp truyền thống, đòi hỏi sự tỉ mỉ và kiên nhẫn. Một cây cam phải mất khoảng 4 năm mới bắt đầu cho quả, và mỗi năm chỉ có một vụ duy nhất. Trong mùa quả, cành cam thường trĩu nặng nên người dân phải dùng cọc tre chống đỡ để tránh gãy cành hoặc quả chạm đất.
Hương vị của cam bù là điểm làm nên thương hiệu riêng biệt. Không giống nhiều loại cam khác có vị ngọt gắt, cam bù mang vị ngọt thanh, xen lẫn chút chua nhẹ, rất dễ ăn. Múi cam mọng nước, tép dày và có mùi thơm dịu từ lớp vỏ giàu tinh dầu.
Mỗi mùa thu hoạch, thương lái từ nhiều nơi đến tận vườn thu mua với giá dao động từ 15.000 - 40.000 đồng/kg, thậm chí cao hơn vào dịp cận Tết.
Những lợi ích của quả cam với sức khỏe
Tăng cường hệ miễn dịch
Cam là nguồn cung cấp vitamin C dồi dào, giúp cơ thể nâng cao sức đề kháng, từ đó hạn chế nguy cơ mắc các bệnh như cảm lạnh, cúm hay nhiễm trùng. Bên cạnh đó, các hợp chất như flavonoid trong cam còn có tác dụng kháng khuẩn, chống oxy hóa và hỗ trợ phục hồi tế bào.
Làm đẹp da
Nhờ chứa nhiều chất chống oxy hóa và vitamin C, cam góp phần kích thích sản sinh collagen, giúp da săn chắc và giảm nếp nhăn. Đồng thời, đặc tính kháng viêm và kháng khuẩn của cam còn hỗ trợ giảm mụn, kiểm soát lượng dầu thừa, mang lại làn da sáng khỏe.
Hỗ trợ tiêu hóa
Hàm lượng chất xơ hòa tan và không hòa tan trong cam giúp cải thiện hoạt động của hệ tiêu hóa, làm mềm phân và kích thích nhu động ruột. Ngoài ra, chất xơ prebiotic còn nuôi dưỡng lợi khuẩn đường ruột, giảm tình trạng đầy hơi. Sau khi được chuyển hóa, cam còn tạo môi trường kiềm, giúp cân bằng axit dạ dày và hạn chế trào ngược.
Bảo vệ thị lực
Cam cung cấp vitamin A và C, giúp duy trì sự khỏe mạnh của các mạch máu trong mắt. Nhờ đó, việc ăn cam thường xuyên có thể góp phần giảm nguy cơ mắc các bệnh về mắt như đục thủy tinh thể hay thoái hóa điểm vàng.
Hỗ trợ giảm cân
Với lượng calo thấp (khoảng 60–70 calo mỗi quả) nhưng giàu chất xơ và dưỡng chất, cam là lựa chọn lý tưởng cho người đang ăn kiêng. Loại quả này giúp tạo cảm giác no lâu, đồng thời có chỉ số đường huyết thấp, hạn chế tích trữ mỡ thừa.
Thanh lọc cơ thể
Cam hỗ trợ chức năng gan nhờ hàm lượng nước và chất chống oxy hóa cao, giúp cơ thể đào thải độc tố hiệu quả. Những dưỡng chất này còn góp phần cải thiện hoạt động của các enzym gan, thúc đẩy quá trình giải độc tự nhiên.
Giảm căng thẳng
Vitamin C trong cam giúp giảm nồng độ cortisol – hormone gây căng thẳng. Bên cạnh đó, các vitamin nhóm B như folate và B6 còn hỗ trợ sản sinh serotonin và dopamine, giúp cải thiện tâm trạng, mang lại cảm giác thư giãn và dễ chịu.
Tăng cường sức khỏe não bộ
Cam chứa folate và nhiều chất chống oxy hóa có lợi cho não, giúp cải thiện trí nhớ và hỗ trợ chức năng thần kinh. Việc bổ sung cam vào chế độ ăn uống còn có thể góp phần giảm nguy cơ mắc các bệnh thoái hóa thần kinh.
