Theo các chuyên gia dinh dưỡng, trong đó có Viện Dinh dưỡng Hoa Kỳ, bơ được xem là một trong những loại trái cây tốt nhất cho sức khỏe nhờ chứa nhiều dưỡng chất quý.
Trong những năm gần đây, bơ tứ quý là một trong những giống bơ được người tiêu dùng và nhà vườn đặc biệt quan tâm. Không chỉ nổi tiếng bởi hương vị thơm béo, giống bơ này còn được đánh giá cao nhờ khả năng cho trái gần như quanh năm, giúp người trồng có nguồn thu ổn định.
Xuất phát từ vùng đất Tây Nguyên, bơ tứ quý ngày nay đã trở thành đặc sản được nhiều người săn tìm và được ví như "vàng xanh" của các nhà vườn.
Bơ tứ quý là giống bơ sáp có nguồn gốc từ Đắk Lắk. Tên gọi "tứ quý" xuất phát từ đặc điểm ra hoa và kết trái nhiều đợt trong năm. Khác với nhiều giống bơ chỉ thu hoạch theo mùa vụ ngắn, bơ tứ quý có một vụ chính và nhiều đợt trái vụ, nhờ đó luôn có mặt trên thị trường kể cả khi các loại bơ khác đã hết mùa.
Cây bơ tứ quý thuộc nhóm cây thân gỗ lâu năm, chiều cao trưởng thành có thể đạt khoảng 7 - 8m, tán rộng từ 4 - 5m. Cây sinh trưởng tốt trong điều kiện khí hậu khô ráo, mát mẻ và đặc biệt thích hợp với vùng đất đỏ bazan của Tây Nguyên. Lá cây có màu xanh nhạt, kích thước lớn, giúp cây quang hợp mạnh và phát triển ổn định.
Điểm hấp dẫn nhất của bơ tứ quý nằm ở chất lượng quả. Trái có hình thuôn dài, trọng lượng dao động từ 450g đến hơn 1kg/quả. Khi chín, vỏ vẫn giữ màu xanh bóng đẹp mắt, bên ngoài xuất hiện những chấm vàng li ti đặc trưng. Hạt bơ nhỏ, phần thịt dày, màu vàng nhạt và có độ dẻo mịn cao.
Khi thưởng thức, bơ tứ quý mang vị béo ngậy đặc trưng nhưng không quá ngấy. Thịt quả mềm, thơm, ít xơ, phù hợp để ăn tươi, làm sinh tố, kem bơ hoặc kết hợp với các món tráng miệng. Chính hương vị đậm đà cùng tỷ lệ thịt cao đã giúp giống bơ này được nhiều người yêu thích.
Về kỹ thuật canh tác, bơ tứ quý hiện nay chủ yếu được nhân giống bằng phương pháp ghép cành để giữ nguyên đặc tính của cây mẹ. Cây ghép thường bắt đầu cho trái sau khoảng 2 - 3 năm trồng. Thời gian từ khi đậu quả đến lúc thu hoạch kéo dài khoảng 6 - 10 tháng tùy điều kiện thời tiết và chế độ chăm sóc.
Bơ tứ quý thích hợp với đất tơi xốp, thoát nước tốt và giàu dinh dưỡng. Khi trồng cần lựa chọn nơi có ánh nắng đầy đủ, tránh tình trạng ngập úng kéo dài vì dễ gây thối rễ. Trong những năm đầu, nhà vườn thường tỉa bớt quả để cây tập trung phát triển thân và bộ rễ, từ đó nâng cao năng suất ở các năm tiếp theo.
Thời điểm thu hoạch chính của bơ tứ quý thường từ tháng 10 đến tháng 11, tuy nhiên cây vẫn có thể tiếp tục cho quả đến tận những tháng đầu năm sau. Chính khả năng cho trái kéo dài đã giúp người trồng bán được sản phẩm vào thời điểm thị trường khan hàng, giá bán thường cao hơn so với chính vụ.
Không chỉ ngon, bơ tứ quý còn chứa nhiều dưỡng chất có lợi cho sức khỏe. Quả giàu chất béo không bão hòa, chất xơ, vitamin E, vitamin C, vitamin K cùng nhiều khoáng chất như kali và magie. Đây là những dưỡng chất hỗ trợ sức khỏe tim mạch, giúp cơ thể hấp thu tốt hơn các vitamin tan trong dầu và góp phần duy trì làn da khỏe mạnh.
Những lợi ích của bơ tứ quý với sức khỏe
Hỗ trợ kiểm soát đường huyết
Bơ có chỉ số đường huyết thấp, giúp hạn chế tình trạng tăng đường huyết đột ngột sau bữa ăn. Đồng thời, các chất béo lành mạnh và chất xơ trong bơ còn góp phần cải thiện độ nhạy insulin, hỗ trợ cơ thể sử dụng đường hiệu quả hơn. Vì vậy, đây là loại thực phẩm phù hợp cho người muốn duy trì lượng đường trong máu ổn định.
Hỗ trợ giảm cân
Dù chứa hàm lượng chất béo khá cao, phần lớn là chất béo không bão hòa có lợi cho cơ thể. Kết hợp với lượng chất xơ dồi dào, bơ giúp tạo cảm giác no lâu, giảm cảm giác thèm ăn và hạn chế việc nạp quá nhiều calo. Đây là lý do bơ thường xuất hiện trong các thực đơn giảm cân và ăn uống lành mạnh.
Tốt cho sức khỏe đôi mắt
Bơ chứa lutein và zeaxanthin, hai hợp chất chống oxy hóa có vai trò bảo vệ võng mạc và giảm tác hại của ánh sáng xanh cũng như tia cực tím. Ngoài ra, chất béo trong bơ còn giúp cơ thể hấp thu tốt hơn vitamin A và beta-carotene, góp phần duy trì thị lực và giảm nguy cơ thoái hóa điểm vàng khi tuổi tác tăng cao.
Có lợi cho tim mạch
Các axit béo không bão hòa đơn trong bơ giúp giảm cholesterol xấu (LDL) và hỗ trợ tăng cholesterol tốt (HDL). Bơ cũng là nguồn cung cấp kali dồi dào, giúp điều hòa huyết áp và giảm áp lực lên hệ tim mạch. Nhờ đó, việc bổ sung bơ hợp lý trong khẩu phần ăn có thể góp phần giảm nguy cơ mắc các bệnh tim mạch và đột quỵ.
Tăng cường hệ miễn dịch
Bơ chứa nhiều vitamin và khoáng chất thiết yếu như vitamin C, vitamin E, vitamin K, vitamin nhóm B, magie, kali và kẽm. Những dưỡng chất này giúp tăng cường sức đề kháng, hỗ trợ quá trình phục hồi của cơ thể và bảo vệ tế bào trước tác động của các gốc tự do. Việc ăn bơ thường xuyên với lượng phù hợp có thể góp phần duy trì sức khỏe tổng thể và nâng cao khả năng phòng vệ tự nhiên của cơ thể.
Ngăn ngừa viêm khớp và hỗ trợ sức khỏe xương
Bơ chứa nhiều dưỡng chất có lợi như axit béo omega-3, phytosterol và vitamin E, giúp giảm tình trạng viêm trong cơ thể. Các chất béo lành mạnh trong bơ còn góp phần bôi trơn khớp, hỗ trợ giảm đau và cải thiện khả năng vận động. Một số nghiên cứu cho thấy chiết xuất từ dầu bơ có thể giúp làm giảm các triệu chứng của bệnh viêm xương khớp. Bên cạnh đó, hàm lượng vitamin K dồi dào trong bơ đóng vai trò quan trọng trong quá trình hình thành và duy trì hệ xương chắc khỏe, góp phần làm chậm quá trình mất xương và giảm nguy cơ loãng xương.
Hỗ trợ hệ tiêu hóa khỏe mạnh
Bơ là nguồn cung cấp chất xơ tự nhiên rất tốt cho cơ thể. Một quả bơ có thể chứa lượng chất xơ đáng kể, giúp tăng cường hoạt động của hệ tiêu hóa, duy trì sự cân bằng hệ vi sinh đường ruột và nuôi dưỡng các lợi khuẩn có lợi. Việc bổ sung bơ vào chế độ ăn uống thường xuyên có thể giúp phòng ngừa táo bón, giảm tình trạng đầy bụng, khó tiêu và hỗ trợ sức khỏe đường ruột lâu dài.
Góp phần giảm nguy cơ mắc một số bệnh ung thư
Trong bơ có chứa folate, carotenoid cùng nhiều hợp chất chống oxy hóa và phytochemical có lợi. Những dưỡng chất này giúp bảo vệ tế bào trước tác động của các gốc tự do, từ đó góp phần giảm nguy cơ tổn thương tế bào và hỗ trợ phòng ngừa một số loại ung thư. Ngoài ra, folate trong bơ còn tham gia vào quá trình tạo mới và sửa chữa ADN của cơ thể.
Tốt cho phụ nữ mang thai
Bơ là nguồn cung cấp folate tự nhiên dồi dào, một dưỡng chất đặc biệt quan trọng trong thai kỳ. Folate góp phần hỗ trợ sự phát triển bình thường của não bộ và hệ thần kinh thai nhi, đồng thời giúp giảm nguy cơ dị tật ống thần kinh bẩm sinh. Ngoài ra, các vitamin, khoáng chất và chất béo lành mạnh trong bơ còn giúp bổ sung năng lượng và dưỡng chất cần thiết cho mẹ bầu trong suốt quá trình mang thai.
