Chuyên trang Medical News Today của Mỹ đánh giá chanh là một trong những loại quả thuộc nhóm tốt nhất thế giới. Ở Việt Nam, chanh có nhiều loại, nổi bật hơn cả phải kể tới giống chanh đào được trồng nhiều ở tỉnh Phú Thọ (khu vực tỉnh Hòa Bình cũ).
Chanh đào thuộc nhóm cây có múi, hình dáng bên ngoài khá giống chanh thường nhưng có nhiều điểm khác biệt. Khi còn non, quả có màu xanh nhạt. Đến lúc chín, vỏ chuyển sang màu vàng cam pha hồng hoặc đỏ nhạt rất đặc trưng. Nếu bổ đôi sẽ thấy phần ruột ánh hồng, đây cũng là lý do loại chanh này được gọi là chanh đào.
So với chanh thường, chanh đào có kích thước nhỏ hơn một chút, vỏ mỏng hơn và chứa nhiều tinh dầu. Mùi thơm của chanh đào đậm, ngọt dịu và dễ chịu hơn chanh xanh. Vị chua cũng không quá gắt mà thanh nhẹ, xen lẫn chút ngọt tự nhiên. Chính hương vị đặc biệt này giúp chanh đào được nhiều người ưa chuộng trong chế biến thực phẩm và đồ uống.
Một trong những cách sử dụng phổ biến nhất của chanh đào là ngâm với mật ong hoặc đường phèn. Hỗn hợp này thường được dùng pha nước uống hoặc làm nguyên liệu hỗ trợ làm dịu cổ họng khi thời tiết chuyển mùa. Ngoài ra, chanh đào còn được dùng để pha trà chanh, nước ép, cocktail, làm gia vị cho các món nướng, hải sản hoặc các món gỏi. Vỏ chanh đào chứa lượng tinh dầu lớn nên cũng được tận dụng để tạo hương thơm cho nhiều món ăn.
Không chỉ có hương vị hấp dẫn, chanh đào còn chứa nhiều vitamin C, axit hữu cơ và các hợp chất chống oxy hóa tương tự các giống chanh khác. Nhờ vậy, loại quả này thường được sử dụng trong thực đơn giải khát mùa hè hoặc làm nguyên liệu chế biến các thức uống bổ sung vitamin.
Ở Việt Nam, chanh đào được trồng chủ yếu tại các tỉnh miền Bắc và một số vùng trung du, miền núi có khí hậu mát mẻ. Trong đó, Phú Thọ (tỉnh Hòa Bình cũ) được xem là vùng trồng chanh đào nổi tiếng nhất nhờ điều kiện đất đồi và khí hậu phù hợp, cho quả thơm, nhiều tinh dầu và màu sắc đẹp.
Cây chanh đào có khả năng thích nghi khá tốt với nhiều loại đất, nhưng phát triển mạnh nhất trên đất tơi xốp, thoát nước tốt, độ pH từ 5,5 đến 7. Cây ưa khí hậu nhiệt đới và cận nhiệt đới, nhiệt độ thích hợp khoảng 23–32 độ C.
Hiện nay, chanh đào được nhân giống chủ yếu bằng phương pháp chiết cành hoặc ghép mắt để giữ ổn định chất lượng quả. Sau khi trồng khoảng 2–3 năm, cây bắt đầu cho thu hoạch bói. Từ năm thứ 4 trở đi, cây cho năng suất ổn định và có thể khai thác liên tục trong nhiều năm nếu được chăm sóc tốt. Tuổi thọ của cây chanh có thể kéo dài trên 15 năm.
Mùa thu hoạch chanh đào thường bắt đầu từ khoảng tháng 8 đến tháng 10 hằng năm. Đây cũng là thời điểm thị trường sôi động nhất vì nhu cầu mua chanh đào ngâm mật ong tăng cao. Những quả chín đúng vụ thường có màu vàng hồng đẹp mắt, nhiều nước và hương thơm rõ rệt.
Giá chanh đào trên thị trường thay đổi theo từng thời điểm. Vào chính vụ, giá thường dao động từ khoảng 25.000–30.000 đồng/kg. Những quả tuyển chọn đẹp, trồng theo hướng hữu cơ hoặc bán tại các thành phố lớn có thể đạt 40.000 đồng/kg. Những năm sản lượng giảm hoặc nhu cầu tăng mạnh, giá còn có thể cao hơn.
Những lợi ích của chanh đào đối với sức khỏe
Làm đẹp da
Chanh đào là nguồn cung cấp vitamin C tự nhiên khá dồi dào. Đây là dưỡng chất cần thiết cho quá trình sản sinh collagen, giúp duy trì độ đàn hồi của da và hỗ trợ làm chậm các dấu hiệu lão hóa. Bên cạnh đó, các hợp chất chống oxy hóa trong quả còn góp phần bảo vệ tế bào da trước tác động của môi trường, giúp làn da tươi sáng và khỏe mạnh hơn.
Hỗ trợ hệ tiêu hóa
Các axit hữu cơ cùng lượng chất xơ có trong chanh đào giúp kích thích hoạt động của hệ tiêu hóa, hỗ trợ quá trình hấp thu dinh dưỡng và hạn chế tình trạng đầy bụng, khó tiêu. Một số thành phần trong quả còn giúp thúc đẩy quá trình tiết dịch tiêu hóa, góp phần giúp đường ruột hoạt động hiệu quả hơn.
Giúp hơi thở thơm mát
Tinh dầu và axit tự nhiên trong chanh đào có khả năng hỗ trợ làm sạch khoang miệng, hạn chế sự phát triển của vi khuẩn gây mùi. Nhờ đó, việc sử dụng chanh đào đúng cách có thể giúp hơi thở dễ chịu hơn, đồng thời mang lại cảm giác sảng khoái sau khi ăn uống.
Tăng cường sức đề kháng
Nhờ chứa hàm lượng vitamin C đáng kể, chanh đào góp phần hỗ trợ hệ miễn dịch hoạt động hiệu quả hơn. Khi được ngâm cùng mật ong, loại quả này còn bổ sung thêm nhiều chất chống oxy hóa có lợi cho cơ thể. Vào thời điểm giao mùa hoặc những ngày thời tiết lạnh, chanh đào mật ong là thức uống được nhiều người lựa chọn để bồi bổ sức khỏe.
Hỗ trợ kiểm soát cân nặng
Chanh đào chứa ít calo nhưng giàu vitamin và các hợp chất thực vật có lợi. Khi kết hợp với chế độ ăn uống hợp lý và vận động thường xuyên, loại quả này có thể hỗ trợ quá trình trao đổi chất, giúp cơ thể sử dụng năng lượng hiệu quả hơn. Nước chanh đào cũng là lựa chọn thay thế phù hợp cho các loại đồ uống nhiều đường.
Bổ sung chất chống oxy hóa cho cơ thể
Trong chanh đào có nhiều hợp chất chống oxy hóa giúp bảo vệ tế bào trước tác động của các gốc tự do. Việc bổ sung những thực phẩm giàu chất chống oxy hóa vào thực đơn hằng ngày được cho là có lợi cho sức khỏe tổng thể, đồng thời góp phần giảm nguy cơ mắc một số bệnh mạn tính.
