Trong số những giống cà chua được trồng ở Việt Nam, cà chua múi Sơn La gây chú ý bởi hình dáng phân múi độc đáo, quả to bất thường và hương vị đậm đà. Dù vẻ ngoài không bóng đẹp như cà chua thông thường, loại quả này vẫn được nhiều người tìm mua nhờ phần thịt dày, ít hạt, vị ngọt chua hài hòa và có thể chế biến thành nhiều món ăn.
Cà chua múi là giống cà chua cổ được người dân Sơn La lưu giữ và trồng từ nhiều năm nay, tập trung tại khu vực Yên Châu. Trước kia, cây chủ yếu xuất hiện trong các khu vườn hộ gia đình, phục vụ nhu cầu ăn uống hằng ngày. Khi được nhiều người biết đến, giống cà chua này dần trở thành nông sản đặc trưng, được đưa ra thị trường và tiêu thụ tại nhiều tỉnh, thành phố.
Điểm khiến cà chua múi khác biệt nằm ở hình dáng quả. Thay vì tròn đều như những giống cà chua phổ biến, quả thường có nhiều đường rãnh sâu, chia thành các múi nổi rõ, trông gần giống quả bí nhỏ. Bề mặt không nhẵn, hình dáng mỗi quả cũng chẳng quả nào giống quả nào. Có những quả phát triển lớn, trọng lượng đạt 500g.
Khi còn trên cây, quả thường chuyển màu không đồng đều. Sau khi hái, cà chua cần được để thêm một thời gian cho chín hoàn toàn, lúc này lớp vỏ chuyển sang màu đỏ đậm, phần thịt bên trong cũng đạt độ ngon hơn.
Không có vẻ ngoài bắt mắt nhưng cà chua múi lại chinh phục người ăn nhờ chất lượng bên trong. Quả có thành thịt dày, đặc ruột, ít hạt và ít nước. Khi thưởng thức, thực khách cảm nhận được vị ngọt dịu hòa cùng chút chua thanh, hương thơm rõ nét và hậu vị đậm đà. Đây cũng là điểm khiến giống cà chua cổ này được nhiều người yêu thích.
Về mùa vụ, người dân thường bắt đầu gieo hạt vào khoảng tháng 8-9. Sau 2-3 tháng chăm sóc, cây cho thu hoạch, kéo dài từ tháng 12 đến tháng 3-4 năm sau.
Hiện cà chua múi Sơn La được bán với giá khoảng 40.000-80.000 đồng/kg, tùy kích thước, chất lượng và thời điểm thu hoạch. So với cà chua thông thường, mức giá này khá cao nhưng vẫn có sức hút riêng.
Trong danh sách "20 loại trái cây tốt cho sức khỏe" được chuyên trang ẩm thực nổi tiếng của Anh công bố dựa trên hàm lượng dinh dưỡng và lợi ích sức khỏe mà chúng mang lại, cà chua xếp ở vị trí thứ 19.
Lợi ích của quả cà chua với sức khỏe
Bảo vệ sức khỏe tim mạch
Cà chua chứa lycopene, một chất chống oxy hóa có khả năng hỗ trợ bảo vệ tim mạch. Hợp chất này giúp hạn chế quá trình oxy hóa cholesterol LDL (cholesterol xấu), giảm phản ứng viêm và tác động tiêu cực của stress oxy hóa. Nhờ đó, cà chua có thể góp phần bảo vệ thành mạch, hạn chế hình thành cục máu đông và giảm nguy cơ mắc các bệnh tim mạch.
Hỗ trợ tăng cường thị lực
Trong cà chua có lutein và zeaxanthin, hai hợp chất có lợi cho sức khỏe đôi mắt. Chúng giúp bảo vệ mắt trước tác động của ánh sáng xanh phát ra từ màn hình điện thoại, máy tính và các thiết bị kỹ thuật số. Bổ sung thực phẩm chứa những dưỡng chất này cũng góp phần giảm tình trạng mỏi mắt, khó chịu khi phải làm việc trong thời gian dài.
Góp phần phòng ngừa ung thư
Cà chua giàu lycopene và các chất chống oxy hóa có khả năng bảo vệ tế bào trước những tổn thương do gốc tự do gây ra. Một số nghiên cứu cho thấy việc tiêu thụ cà chua thường xuyên có liên quan đến nguy cơ thấp hơn đối với một số loại ung thư như ung thư tuyến tiền liệt, phổi và dạ dày. Các carotenoid trong cà chua cũng được nghiên cứu về vai trò tiềm năng trong việc bảo vệ cơ thể trước ung thư vú.
4. Tốt cho hệ miễn dịch
Lycopene trong cà chua giúp trung hòa các gốc tự do, hạn chế tổn thương tế bào và hỗ trợ hoạt động của hệ miễn dịch. Bên cạnh đó, các vitamin và hợp chất thực vật trong loại quả này góp phần duy trì khả năng bảo vệ tự nhiên của cơ thể. Chế độ ăn giàu cà chua cũng được nghiên cứu về mối liên hệ với nguy cơ mắc một số bệnh ung thư ở tuyến tụy, đại tràng, họng, miệng, vú và cổ tử cung.
Bảo vệ sức khỏe làn da
Nhờ chứa nhiều lycopene và các hợp chất chống oxy hóa, cà chua có thể giúp làn da hạn chế tác động của tia cực tím. Một số nghiên cứu cho thấy việc bổ sung thực phẩm giàu lycopene có thể góp phần giảm mức độ tổn thương da do ánh nắng, hạn chế tình trạng cháy nắng. Tuy nhiên, ăn cà chua không thể thay thế kem chống nắng và các biện pháp bảo vệ da cần thiết.
Hỗ trợ sức khỏe phổi
Các chất chống oxy hóa như lycopene, lutein và zeaxanthin trong cà chua có khả năng chống lại tác động của các phân tử gây hại đến tế bào phổi. Một số nghiên cứu ghi nhận cà chua có thể mang lại lợi ích đối với người mắc hen suyễn và góp phần bảo vệ chức năng phổi. Những dưỡng chất này cũng được quan tâm trong việc hạn chế tổn thương phổi liên quan đến khói thuốc lá.
Có lợi cho sức khỏe răng miệng
Lycopene trong cà chua được nghiên cứu về khả năng hỗ trợ cải thiện một số triệu chứng viêm nướu và viêm nha chu. Tuy nhiên, cà chua tươi có tính axit, nếu ăn quá nhiều có thể ảnh hưởng đến lớp men răng. Sau khi ăn cà chua sống, nên súc miệng bằng nước và đợi ít nhất 30 phút rồi mới đánh răng để hạn chế nguy cơ làm mòn men răng.
