Bưởi được xếp thứ 9 trong danh sách những loại trái cây tốt thế giới do một trang web ẩm thực nổi tiếng của Anh bình chọn. Trong số các giống bưởi được ưa chuộng tại Việt Nam, bưởi Năm Roi nổi bật nhờ hình dáng đặc trưng, tép vàng mọng nước và hương vị ngọt thanh xen chút chua nhẹ. Đây cũng là loại trái cây đặc sản gắn liền với vùng đất Vĩnh Long, được nhiều người tiêu dùng tìm mua.
Theo nhiều tài liệu, giống bưởi Năm Roi được ông Trần Văn Bưởi (1918–1990), người làng Mái Dầm, phát hiện và nhân giống. Tên gọi của loại quả này cũng gắn với một giai thoại thú vị được người dân địa phương truyền lại. Tương truyền, vì sở hữu giống bưởi quý, ông Bưởi cho rào vườn, thuê người canh giữ cẩn thận và cảnh báo ai vào trộm bưởi sẽ bị phạt 5 roi. Từ câu chuyện ấy, người dân dần gọi giống bưởi này là Năm Roi.
Bưởi Năm Roi có hình dáng khá đặc biệt, tựa quả lê với phần đáy phình to, đầu nhỏ dần. Vỏ quả tương đối mỏng, khi còn non có màu xanh, lúc chín chuyển sang vàng nhạt. Trên bề mặt thường xuất hiện những nốt gai nhỏ. Mỗi quả có trọng lượng trung bình khoảng 1–2kg, một số trái được chăm sóc tốt có thể nặng hơn. Bên trong, múi bưởi màu vàng nhạt, tép nhỏ, ráo và ít hạt.
Điểm làm nên danh tiếng của giống bưởi này chính là hương vị. Khi thưởng thức, người ăn cảm nhận được vị ngọt dịu hòa cùng chút chua nhẹ, tạo cảm giác thanh mát, không quá gắt. Các tép bưởi mọng nước nhưng vẫn giữ được độ giòn, không bị nhão. Đặc biệt, phần cùi và màng múi ít có vị đắng nên khá dễ ăn. Bưởi Năm Roi thường được dùng làm món tráng miệng, ép nước, trộn gỏi tôm thịt hoặc kết hợp với các nguyên liệu khác để tạo nên những món ăn hấp dẫn.
Không chỉ thơm ngon, bưởi Năm Roi còn cung cấp vitamin C, chất xơ và các hợp chất chống oxy hóa. Việc bổ sung loại quả này vào chế độ ăn uống hợp lý góp phần hỗ trợ tiêu hóa, tăng cường sức đề kháng và giúp cơ thể bổ sung nước.
Cây bưởi Năm Roi thích hợp với đất phù sa, tơi xốp, thoát nước tốt. Người dân thường nhân giống bằng phương pháp chiết hoặc ghép cành nhằm giữ những đặc tính tốt của cây mẹ. Sau khoảng 3–4 năm trồng và chăm sóc, cây bắt đầu cho thu hoạch ổn định. Nông dân cần tưới nước, bón phân định kỳ, tỉa cành tạo tán để cây sinh trưởng tốt và cho quả đạt chất lượng.
Hiện nay, bưởi Năm Roi được tiêu thụ rộng rãi tại nhiều tỉnh thành, đồng thời có mặt ở một số thị trường xuất khẩu. Giá bán thường dao động khoảng 30.000–60.000 đồng/kg, tùy mùa vụ, kích cỡ và chất lượng. Nhờ hương vị đặc trưng cùng giá trị kinh tế, giống bưởi này vẫn giữ vị trí riêng trong danh sách đặc sản trái cây miền Tây.
Trong 120g bưởi (khoảng nửa quả cỡ vừa) cung cấp khoảng 41 calo, 10g carbohydrate, 1g chất xơ, 1g protein, 38,4mg vitamin C và 71,3mcg vitamin A. Loại quả này hầu như không chứa chất béo và cholesterol.
Lợi ích của quả bưởi với sức khỏe
Tăng cường hệ miễn dịch
Bưởi giàu vitamin C và vitamin A, những dưỡng chất cần thiết cho hệ miễn dịch. Trong đó, vitamin C có tác dụng chống oxy hóa, bảo vệ tế bào khỏi tổn thương do các gốc tự do, đồng thời giúp cơ thể tăng khả năng chống lại các bệnh nhiễm trùng thông thường. Beta-carotene trong bưởi cũng được chuyển hóa thành vitamin A, góp phần duy trì sức khỏe mắt và làn da.
Hỗ trợ kiểm soát cân nặng
Bưởi có hàm lượng calo thấp nhưng giàu chất xơ. Trung bình, một quả cung cấp khoảng 4g chất xơ, giúp làm chậm quá trình tiêu hóa, kéo dài cảm giác no và hạn chế thèm ăn. Nhờ đó, loại quả này phù hợp với người muốn kiểm soát cân nặng.
Tốt cho sức khỏe mắt
Bưởi cung cấp beta-carotene, tiền chất của vitamin A, giúp duy trì thị lực và bảo vệ sức khỏe mắt. Một số nghiên cứu cho thấy việc bổ sung vitamin A, vitamin C cùng các dưỡng chất chống oxy hóa có thể góp phần giảm nguy cơ tiến triển thoái hóa điểm vàng liên quan đến tuổi tác.
Hỗ trợ phòng ngừa sỏi thận
Axit citric (citrate) trong bưởi có thể giúp hạn chế sự hình thành một số loại sỏi thận nhờ khả năng giảm kết tinh canxi trong nước tiểu. Tuy nhiên, người có tiền sử sỏi thận nên tham khảo ý kiến bác sĩ để lựa chọn chế độ ăn phù hợp.
Cải thiện tiêu hóa
Hàm lượng chất xơ trong bưởi giúp thúc đẩy nhu động ruột, hỗ trợ tiêu hóa và hạn chế táo bón. Dưỡng chất này còn góp phần nuôi dưỡng hệ vi sinh đường ruột, giúp hệ tiêu hóa hoạt động khỏe mạnh.
Hỗ trợ sức khỏe tim mạch
Chất xơ hòa tan, đặc biệt là pectin trong bưởi, có thể liên kết với cholesterol trong đường ruột và hỗ trợ đào thải ra ngoài. Nhờ đó, ăn bưởi hợp lý góp phần kiểm soát cholesterol xấu (LDL), bảo vệ sức khỏe tim mạch.
Tiềm năng hỗ trợ phòng ngừa ung thư
Một số giống bưởi ruột hồng, ruột đỏ chứa lycopene – chất chống oxy hóa tạo nên màu sắc đặc trưng của quả. Hợp chất này giúp bảo vệ tế bào trước tác động của các gốc tự do. Một nghiên cứu năm 2015 cho thấy chế độ ăn giàu lycopene có thể liên quan đến nguy cơ ung thư tuyến tiền liệt thấp hơn.
