Trong các loại chanh được bán phổ biến trên thị trường, chanh không hạt được nhiều người ưa chuộng nhờ quả mọng nước, vị chua vừa phải và đặc biệt gần như không có hạt. Loại chanh này không chỉ tiện khi pha nước uống mà còn được dùng để làm gia vị, nước chấm và chế biến nhiều món ăn trong gia đình.
Chanh không hạt thường có quả thuôn dài hoặc hơi bầu, vỏ xanh, khi già chuyển sang xanh vàng. Vỏ tương đối mỏng, bên trong là những tép chanh mọng nước, màu xanh nhạt và rất ít phần xơ. Điểm dễ nhận biết nhất là múi chanh gần như không có hạt, vì vậy khi vắt nước không mất công lọc bỏ hạt như chanh thông thường.
Khi bổ ra, chanh có mùi thơm đặc trưng, phần nước nhiều và có vị chua thanh, không quá gắt. Tùy giống và thời điểm thu hái, quả có thể cho vị chua dịu hoặc chua đậm, kèm chút tinh dầu thơm từ phần vỏ. Chính đặc điểm này khiến chanh không hạt phù hợp với nhiều cách sử dụng, từ ăn uống hằng ngày đến chế biến thực phẩm.
Trong bữa cơm Việt, chanh thường được dùng để pha nước chấm, vắt vào nước mắm, muối ớt hoặc các loại sốt chấm hải sản. Một vài giọt nước cốt chanh cũng giúp các món bún, phở, miến hay gỏi thêm dậy vị. Với những món có vị béo như thịt luộc, đồ chiên rán, nước chấm có thêm chanh giúp cân bằng vị giác, tạo cảm giác thanh nhẹ hơn.
Ngoài ra, chanh không hạt còn được dùng để pha nước giải khát, trà chanh, nước chanh mật ong hoặc làm nguyên liệu cho các món salad, gỏi và một số món hải sản. Vỏ chanh có thể bào lấy phần tinh dầu thơm để tạo mùi cho bánh, đồ uống hoặc món tráng miệng.
Một ưu điểm khác của giống chanh này là cây có khả năng cho trái khá đều nếu được chăm sóc tốt. Chanh không hạt được trồng ở nhiều tỉnh, đặc biệt tại các vùng có điều kiện khí hậu nóng ẩm ở miền Nam. Đồng bằng sông Cửu Long là một trong những khu vực có diện tích trồng chanh đáng kể, trong đó Tây Ninh từng được biết đến là vùng trồng chanh lớn.
Chanh có thể cho thu hoạch nhiều đợt trong năm, tuy nhiên sản lượng thường phụ thuộc vào giống, tuổi cây, điều kiện thời tiết và kỹ thuật chăm sóc. Với những vườn được tưới nước, bón phân và xử lý ra hoa hợp lý, người trồng có thể chủ động hơn về thời điểm thu hái. Quả thường được thu khi còn xanh, căng mọng và đạt độ chua phù hợp để đưa ra thị trường.
Trên thị trường, giá chanh không hạt thay đổi theo mùa, sản lượng và chất lượng quả. Chanh bán lẻ thường có giá khoảng 25.000 đồng/kg, trong khi vào thời điểm nguồn cung giảm hoặc nhu cầu tăng, giá có thể cao hơn. Chanh dùng cho nhà hàng, quán nước hoặc chế biến thường được mua theo số lượng lớn với mức giá khác so với hàng bán lẻ.
Chuyên trang Medical News Today của Mỹ đánh giá chanh là một trong những loại quả thuộc nhóm tốt trên thế giới.
Những lợi ích của quả chanh đối với sức khỏe
Hỗ trợ tiêu hóa
Chanh chứa một lượng chất xơ, trong đó có pectin – dạng chất xơ hòa tan có thể hỗ trợ hoạt động của hệ tiêu hóa và sức khỏe đường ruột. Tuy nhiên, phần lớn chất xơ nằm ở tép và cùi quả, còn nước cốt chanh chứa không nhiều chất xơ. Vì vậy, chanh nên được sử dụng như một phần trong chế độ ăn đa dạng rau củ, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt.
Góp phần phòng ngừa sỏi thận
Axit citric là một trong những thành phần đáng chú ý trong quả chanh. Chất này có thể làm tăng lượng citrate trong nước tiểu, qua đó hạn chế sự hình thành một số loại sỏi thận, đặc biệt là sỏi canxi oxalat. Uống nước chanh cũng góp phần bổ sung nước cho cơ thể, nhưng lượng sử dụng cần phù hợp với từng người.
Tăng khả năng hấp thụ sắt
Nhờ chứa nhiều vitamin C, chanh có thể hỗ trợ cơ thể hấp thụ sắt non-heme – dạng sắt có trong các thực phẩm có nguồn gốc thực vật. Vì vậy, thêm nước cốt chanh vào các món ăn từ rau xanh, đậu hoặc ngũ cốc có thể giúp cơ thể tận dụng nguồn sắt trong thực phẩm hiệu quả hơn.
Bổ sung chất chống oxy hóa
Ngoài vitamin C, chanh còn chứa một số hợp chất thực vật như flavonoid và limonene. Những hợp chất này có đặc tính chống oxy hóa, góp phần bảo vệ tế bào trước tác động của các gốc tự do. Việc bổ sung đa dạng trái cây, trong đó có các loại quả họ cam quýt, có thể góp phần xây dựng chế độ ăn lành mạnh.
Hỗ trợ sức khỏe tim mạch
Vitamin C, chất xơ và các hợp chất thực vật trong chanh có thể góp phần vào một chế độ ăn có lợi cho tim mạch. Bổ sung trái cây giàu vitamin C nói chung được xem là một phần của chế độ ăn cân bằng, giúp cung cấp nhiều dưỡng chất cần thiết cho cơ thể.
Hỗ trợ kiểm soát cân nặng
Chanh có lượng calo thấp và thường được dùng để tạo hương vị cho nước uống thay cho các loại đồ uống nhiều đường. Pectin trong chanh cũng có thể góp phần tạo cảm giác no. Dù vậy, nước chanh không có tác dụng giảm cân trực tiếp; việc kiểm soát cân nặng vẫn phụ thuộc chủ yếu vào tổng lượng calo, chế độ ăn và mức độ vận động.
