Cứ vào khoảng giữa tháng 4 đến cuối tháng 6 hằng năm, hạt đười ươi lại trở thành mặt hàng được nhiều người tiêu dùng săn tìm. Dù giá bán khá cao, loại hạt này vẫn luôn trong tình trạng khan hiếm bởi sản lượng ít và thời gian thu hoạch ngắn.
Đười ươi là loài cây rừng mọc tự nhiên, phân bố chủ yếu tại khu vực Trung Trung Bộ và Tây Nguyên. Điều đặc biệt là cây phải mất khoảng 4 năm mới cho quả một lần, vì vậy hạt đười ươi được nhiều người ví như “lộc trời”. Mỗi mùa thu hoạch, người dân địa phương sẽ vào rừng nhặt những hạt đã chín rụng hoặc hái trực tiếp trên cây rồi đem phơi, sấy khô để bảo quản.
Hiện nay, hạt đười ươi được chia thành hai loại phổ biến. Loại được đánh giá cao hơn là đười ươi bay, tức những hạt chín tự nhiên, rụng xuống đất và được thu gom. Loại còn lại là hạt được hái trực tiếp trên cây rồi mang về sấy khô. Giá bán của đười ươi bay thường từ 350.000 đồng/kg tùy thời điểm, trong khi loại sấy khô có giá mềm hơn, khoảng 180.000 đồng/kg.
Người tiêu dùng nên lựa chọn những địa chỉ uy tín, có thông tin xuất xứ rõ ràng để tránh mua phải hàng kém chất lượng. Hạt đười ươi đạt chất lượng thường có vỏ cứng, màu nâu sẫm, không bị mốc hay có mùi lạ. Khi ngâm trong nước, hạt nở đều, tạo lớp nhầy trong và có mùi thơm nhẹ đặc trưng.
Hiện nay một số địa phương cũng đã thử nghiệm trồng cây đười ươi nhằm bảo tồn nguồn gen và phát triển kinh tế. Cây thích hợp với khí hậu nhiệt đới, đất tơi xốp, thoát nước tốt và cần nhiều năm mới bắt đầu cho thu hoạch. Dù có thể trồng, nhưng thời gian sinh trưởng dài cùng việc phải chờ nhiều năm mới có quả khiến mô hình này chưa được nhân rộng như các loại cây ăn quả khác.
Theo Đông y, hạt đười ươi có vị ngọt, tính mát, quy vào kinh phế và đại tràng. Dược liệu này được biết đến với công dụng thanh nhiệt, nhuận phế, làm dịu cổ họng, giải độc, nhuận tràng và hỗ trợ thông tiện. Hạt đười ươi thường được sử dụng để hỗ trợ cải thiện các triệu chứng như đau rát họng, khàn tiếng, ho khan ít hoặc không có đờm, táo bón, nóng trong, đau đầu, mắt đỏ, sưng đau răng lợi và một số trường hợp trĩ. Trong y học cổ truyền, loại hạt này cũng được dùng hỗ trợ điều trị viêm họng cấp và mạn tính, viêm amidan, viêm phế quản cấp hoặc polyp thanh quản.
Theo kinh nghiệm dân gian, hạt đười ươi thường được ngâm trong nước nóng để hạt nở hoàn toàn, tạo thành lớp gel sánh như thạch. Người dùng có thể thêm một ít đường hoặc đường phèn rồi chia thành nhiều lần uống trong ngày để giúp thanh nhiệt, giải khát và nhuận tràng. Ngoài ra, nước hạt đười ươi còn được nhiều người sử dụng nhằm hỗ trợ làm dịu các triệu chứng ho khan, đau rát cổ họng và hỗ trợ trong một số trường hợp viêm đường tiết niệu.
Hỗ trợ nhuận tràng
Hạt đười ươi từ lâu đã được sử dụng trong dân gian để hỗ trợ cải thiện tình trạng táo bón. Khi ngâm trong nước, hạt sẽ nở ra và tạo thành một lớp gel giàu chất nhầy cùng chất xơ hòa tan. Các thành phần này giúp làm mềm phân, tăng lượng nước trong phân và hỗ trợ nhu động ruột, từ đó giúp việc đại tiện diễn ra thuận lợi hơn. Một số nghiên cứu cũng cho thấy các chiết xuất từ quả đười ươi có thể góp phần thúc đẩy hoạt động của đường tiêu hóa, tuy nhiên cần có thêm bằng chứng để khẳng định hiệu quả trên người.
Tiềm năng hỗ trợ kiểm soát cân nặng
Một số nghiên cứu trong phòng thí nghiệm và trên động vật cho thấy chiết xuất từ hạt đười ươi có khả năng ức chế quá trình tổng hợp axit béo, từ đó làm giảm sự tích lũy chất béo tại gan. Bên cạnh đó, các nghiên cứu này cũng ghi nhận chiết xuất hạt đười ươi có thể giúp giảm cảm giác thèm ăn và hỗ trợ giảm cân ở động vật thí nghiệm. Tuy nhiên, những kết quả này chưa đủ để kết luận hạt đười ươi có tác dụng giảm cân ở người và cần thêm nhiều nghiên cứu lâm sàng để xác nhận.
Lưu ý khi sử dụng hạt ươi
Khi sử dụng hạt ươi, cần lưu ý không ăn hạt khô chưa được ngâm nở vì hạt có khả năng hút nước và trương nở mạnh trong đường tiêu hóa, có thể gây tắc nghẽn ruột, đau bụng hoặc khó thở. Người mắc các bệnh về đường tiêu hóa, thường xuyên bị đau bụng hoặc có hệ tiêu hóa yếu cũng nên hạn chế sử dụng. Ngoài ra, trẻ em và phụ nữ mang thai được khuyến cáo không nên dùng hạt ươi để đảm bảo an toàn cho sức khỏe.
Hạt ươi chỉ nên dùng với lượng vừa phải, khoảng 3–5 hạt mỗi lần. Việc lạm dụng có thể gây ra một số tác dụng phụ như nhiều đờm, đờm trắng, buồn nôn, ho hoặc sưng lưỡi. Người dùng cũng không nên ngâm quá nhiều hạt cùng lúc để sử dụng dần mà nên ngâm vừa đủ cho mỗi lần dùng nhằm đảm bảo chất lượng. Bên cạnh đó, cần lựa chọn hạt ươi có nguồn gốc rõ ràng, không chứa chất bảo quản hay hóa chất tẩy rửa để đảm bảo an toàn khi sử dụng.
