Hồng quân còn gọi là mận quân, bồ quân, bù quân, mùng quân trắng hay mùng quân rừng, tên khoa học Flacourtia jangomas. Đây là loài cây thân gỗ thuộc họ liễu, có nguồn gốc từ khu vực châu Á nhiệt đới, đặc biệt phổ biến tại Ấn Độ trước khi xuất hiện rộng rãi ở nhiều quốc gia Đông Á và Đông Nam Á. Cây thường sinh trưởng ở vùng đất thấp hoặc khu vực rừng mưa, chiều cao phổ biến dưới 10m, tuổi thọ tương đối dài và không đòi hỏi chăm sóc quá cầu kỳ.
Trước đây, hồng quân không được xem là cây mang giá trị kinh tế. Ở nhiều vùng nông thôn, cây chủ yếu được trồng quanh nhà để lấy bóng mát hoặc làm cảnh. Đến mùa quả chín, trẻ nhỏ thường leo hái ăn, còn người lớn ít chú ý. Một số nơi còn tận dụng phần vỏ cây để bán cho các cơ sở y học cổ truyền.
Quả hồng quân thường chín vào khoảng tháng 8 đến tháng 9 hằng năm. Nếu không thu hoạch, chỉ sau vài ngày đến khoảng một tuần quả sẽ tự rụng dần. Khi còn non, quả có màu xanh hoặc đỏ nhạt, hình dáng khá giống nho. Đến lúc chín, lớp vỏ chuyển sang màu tím sẫm hoặc tím đen bắt mắt.
Điểm khiến loại quả này được nhiều người yêu thích nằm ở hương vị đặc trưng. Hồng quân có vị chua nhẹ lúc đầu nhưng sau đó chuyển sang ngọt dịu, ăn khá thanh mát. Quả có vỏ mỏng, phần thịt mềm, hạt nhỏ và mùi thơm nhẹ. Nếu ăn khi chưa chín hoàn toàn sẽ có vị chát nhẹ.
Theo kinh nghiệm dân gian, hồng quân thường được chia thành hai nhóm. Một loại có quả lớn, màu đậm hơn và thường được nhắc đến trong các bài thuốc cổ truyền, loại còn lại quả nhỏ hơn nhưng sai trái, hình thức đẹp nên được nhiều người chọn trồng làm cảnh hoặc tạo bonsai.
Những năm gần đây, hồng quân dần được thị trường chú ý hơn. Nguồn cung không quá nhiều do cây chưa được trồng đại trà, trong khi nhu cầu trải nghiệm các loại quả “tuổi thơ” ngày càng tăng. Vì vậy, có thời điểm hồng quân được rao bán với giá lên tới khoảng 140.000 đồng/kg nhưng vẫn có người tìm mua.
Ngoài giá trị từ quả, hồng quân còn được dân gian lưu truyền với nhiều công dụng như hỗ trợ tiêu hóa, giảm cảm giác khó chịu ở dạ dày, hỗ trợ đường tiết niệu và chăm sóc sức khỏe nói chung.
Không chỉ trồng để lấy quả, hiện nay nhiều gia đình còn đưa hồng quân vào chậu làm bonsai hoặc giữ lại như một loại cây lâu năm trong sân vườn. Theo quan niệm phong thủy, tên gọi “hồng quân” gắn với ý nghĩa về sự mạnh mẽ, bền bỉ và tinh thần vươn lên trước khó khăn. Vì thế, loài cây này không chỉ mang giá trị cảnh quan mà còn được xem như biểu tượng của sự sung túc, bình an. Cây có tuổi thọ dài, nên có thể làm vật báu gia truyền cho con cháu.
Cây hồng quân bonsai.
Cách trồng và chăm sóc cây hồng quân tại nhà
Cây hồng quân có thể được nhân giống bằng hạt hoặc giâm cành. Với phương pháp gieo hạt, nên sử dụng giá thể tơi xốp, thoát nước tốt và duy trì độ ẩm ổn định để hạt nảy mầm. Nếu nhân giống bằng giâm cành, nên chọn cành khỏe mạnh từ cây trưởng thành rồi cắm vào môi trường trồng phù hợp để kích thích ra rễ. Thời điểm thích hợp nhất để nhân giống là trong giai đoạn cây sinh trưởng mạnh.
Hoặc, bạn có thể mua cây giống từ các cửa hàng cây cảnh mang về nhà trồng. Đào hố với kích thước phù hợp bộ rễ, sau đó cho một lớp đất hoai mục xuống khoảng 2/5 hố để làm nền dinh dưỡng. Đặt cây ngay ngắn ở giữa hố, lấp kín phần gốc rồi nén nhẹ lớp đất để cây đứng vững. Sau khi trồng, có thể dùng bao tải hoặc nilon quấn phần thân đã cắt tỉa nhằm giữ ẩm, hạn chế cây bị khô. Trong quá trình chăm sóc, cần tưới nước vừa đủ, giữ đất thông thoáng và kiểm tra sâu bệnh định kỳ để cây sinh trưởng tốt.
Tuy hồng quân dễ trồng và dễ chăm sóc, nhưng muốn cây phát triển tốt nhất, bạn cần chú ý tới những yếu tố sau:
- Đất trồng: Cây hồng quân phát triển tốt nhất trên đất thịt tơi xốp, có khả năng thoát nước tốt nhưng vẫn giữ được độ ẩm cần thiết. Loài cây này có thể thích nghi với nhiều loại đất khác nhau, tuy nhiên sẽ sinh trưởng mạnh hơn ở môi trường đất giàu dinh dưỡng, có độ pH hơi chua đến trung tính. Đặc biệt, đất cần thoát nước tốt để tránh tình trạng ngập úng gây ảnh hưởng đến bộ rễ.
- Ánh sáng và tưới nước: Cây hồng quân cần được trồng ở nơi có ánh sáng mạnh và nhận nắng trực tiếp để phát triển tốt nhất. Cây sinh trưởng thuận lợi trong điều kiện khí hậu nhiệt đới ấm áp, độ ẩm cao. Việc tưới nước đều đặn là cần thiết để duy trì độ ẩm ổn định cho đất, tuy nhiên không nên để đất bị úng. Loài cây này phù hợp với môi trường có nhiệt độ ôn hòa đến ấm và độ ẩm không khí tương đối cao.
- Cắt tỉa: Cắt tỉa định kỳ là cần thiết để duy trì dáng cây và loại bỏ những cành già, cành khô hoặc bị sâu bệnh. Nên tiến hành cắt tỉa vào thời kỳ cây ít phát triển hoặc sau khi thu hoạch quả để kích thích cây ra chồi mới, đồng thời giúp tán cây thông thoáng hơn, hạn chế sâu bệnh và hỗ trợ cây sinh trưởng tốt.
