Đậu rồng còn gọi là đậu khế, đậu 4 cánh… tên khoa học là Psophocarpus tetragonolobus, thuộc họ đậu, có nguồn gốc từ các vùng nhiệt đới như châu Phi, Ấn Độ và một số đảo thuộc Thái Bình Dương, sau đó được du nhập vào Việt Nam. Đây là cây thân thảo dạng dây leo, chiều dài trung bình khoảng 2-3m, trong điều kiện thuận lợi có thể phát triển tới 5m. Cây có tua cuốn nên thường được trồng trên giàn hoặc hàng rào để hỗ trợ leo và phát triển tốt hơn.

Phần rễ của đậu rồng có khả năng phình to thành củ dưới đất, giúp tích trữ dinh dưỡng cho cây. Tùy theo điều kiện chăm sóc, cây có thể cho thu hoạch sau khoảng 4-8 tháng, hoặc được giữ lại để tái sinh cho vụ tiếp theo.

Quả đậu rồng khi non.

Hoa đậu rồng thường mọc thành chùm ở nách lá, mỗi chùm gồm khoảng 3-6 bông với màu sắc đa dạng như trắng, tím nhạt hoặc xanh nhạt. Đây là loài cây chủ yếu thụ phấn chéo, vì vậy việc trồng với mật độ hợp lý sẽ góp phần nâng cao tỷ lệ đậu quả.

Quả đậu rồng có chiều dài khoảng 15-20 cm, hình dẹt, nổi bật với bốn cạnh lượn sóng giống hình khế và mép có răng cưa. Khi còn non, quả có màu xanh nhạt, khi già chuyển dần sang tím. Mỗi quả thường chứa khoảng 15-20 hạt. Hạt có hình gần tròn, màu sắc thay đổi tùy giống.

Quả đậu rồng khi chín khô.

Đậu rồng là loại cây có giá trị dinh dưỡng rất cao, từ lá non, quả, củ cho đến hạt đều có thể dùng làm thực phẩm. Lá non có thể chế biến như rau bina, quả non thích hợp để làm salad hoặc ăn sống, củ ăn bùi như khoai tây, còn hạt có thể sử dụng tương tự đậu nành.

Dù toàn bộ cây đều ăn được, phần được dùng phổ biến nhất vẫn là quả đậu. Nó có vị thanh mát, giòn nhẹ, có thể xào, luộc, làm gỏi… chỉ cần chế biến đơn giản là đã có ngay một món ăn thơm ngon, rất “bắt cơm”.

Món đậu rồng xào thịt bò.

Đáng chú ý, đậu rồng là loại thực phẩm giàu dinh dưỡng, có hàm lượng protein thô, axit amin, vitamin và khoáng chất thuộc hàng cao nhất trong các loại đậu. Hàm lượng protein trong quả tươi cao gấp 2,36 lần thịt lợn, lượng carotene trong lá cao gấp 4,4 lần cà rốt, còn hàm lượng protein trong củ cao gấp 10 lần khoai tây.

Nhờ lá non chứa nhiều sắt nên đậu rồng còn được gọi là rau bổ máu. Đồng thời, vì quả giàu vitamin E và D nên nó cũng được mệnh danh là loại đậu trường thọ.

Ngoài giá trị dinh dưỡng cao, đậu rồng còn được đánh giá là mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe như hỗ trợ hạ huyết áp, làm chậm quá trình lão hóa, tăng cường trí nhớ, hỗ trợ chức năng gan, giúp xương chắc khỏe, nâng cao sức đề kháng và làm đẹp da. Bên cạnh đó, loại đậu này cũng được cho là có tác dụng hỗ trợ cải thiện một số vấn đề sức khỏe như xơ vữa động mạch, bệnh mạch vành, viêm đường tiết niệu, các bệnh về mắt, viêm khoang miệng và suy dinh dưỡng ở trẻ em. Chính vì vậy, đậu rồng được ví như “vàng xanh của thế kỷ 21” và còn được gọi là “rau trường thọ”.

Trước đây, đậu rồng thường mọc ở bờ rào, ven vườn hay những khu đất trống, gần như không được chú ý. Nhưng theo thời gian, nhờ hương vị độc đáo và lợi ích sức khỏe mà nó mang lại, loại rau dân dã này đã “lột xác” trở thành một đặc sản được ưa chuộng.

Hiện nay, đậu rồng khá hiếm ở các thành phố, thậm chí có tiền cũng khó mua được. Giá bán trên thị trường dao động khoảng 75.000 - 90.000 đồng/kg, tùy thời điểm và nguồn cung.

Cách trồng và chăm sóc cây đậu rồng

Đậu rồng là loại cây dễ trồng, sinh trưởng khỏe và đặc biệt thích nghi tốt với điều kiện khí hậu Việt Nam. Nhưng để cây phát triển tốt nhất, cho ra quả nhiều, bạn cần chú ý tới những yếu tố sau:

- Chọn đất và làm đất

Đậu rồng là loại cây ưa khí hậu ấm và ẩm, không quá kén đất nhưng phát triển tốt nhất trên nền đất cát pha tơi xốp, giàu dinh dưỡng và thoát nước tốt. Khi chọn nơi trồng nên tránh các khu vực trũng thấp, dễ ngập úng, độ pH thích hợp của đất dao động từ 6,0–7,5.

Trước khi gieo trồng cần cày xới đất kỹ, làm sạch cỏ dại và bón lót đầy đủ bằng phân chuồng hoai mục hoặc phân hữu cơ kết hợp phân hỗn hợp để tăng độ màu mỡ cho đất.

- Chọn và xử lý hạt giống

Nên chọn những hạt giống to, chắc, đều và không bị sâu bệnh. Trước khi gieo có thể phơi hạt dưới nắng nhẹ từ 1-2 ngày nhằm nâng cao tỷ lệ nảy mầm.

Để hạn chế nấm bệnh trong giai đoạn đầu, hạt giống có thể được xử lý bằng thuốc bảo vệ thực vật chuyên dụng theo tỷ lệ phù hợp trước khi gieo.

- Gieo trồng và mật độ

Thời vụ trồng đậu rồng tùy thuộc vào điều kiện khí hậu từng vùng. Thông thường, vụ xuân được gieo từ cuối tháng 3 đến đầu tháng 4, còn vụ hè thích hợp từ giữa tháng 5 đến đầu tháng 6.

Đậu rồng có thể được gieo trực tiếp xuống đất hoặc ươm cây con rồi đem trồng. Nếu gieo trực tiếp, khoảng cách giữa các hàng nên duy trì từ 60-80 cm, khoảng cách giữa các hốc khoảng 30-40 cm và mỗi hốc gieo từ 2-3 hạt. Nếu trồng trong thùng xốp, mỗi thùng có thể gieo 5-6 hạt. Mật độ trồng hợp lý sẽ giúp cây sinh trưởng khỏe, thông thoáng và cho năng suất cao. Trường hợp trồng bằng cây con, cây giống khoảng 20-25 ngày tuổi là phù hợp nhất.

- Chăm sóc

Sau khi trồng, cần tưới nước đều đặn vào sáng sớm và chiều mát để giữ ẩm cho đất, đặc biệt trong giai đoạn cây ra hoa và kết trái. Nên tưới quanh gốc, tránh phun trực tiếp lên hoa và quả để hạn chế rụng hoa, thối trái.

Về dinh dưỡng, trước khi trồng nên bón lót bằng phân chuồng hoai mục hoặc phân hữu cơ kết hợp lân để kích thích phát triển bộ rễ. Trong quá trình sinh trưởng, có thể bón thúc định kỳ bằng phân NPK phù hợp nhằm giúp cây phát triển thân lá, ra hoa và đậu quả tốt hơn.

Đậu rồng tương đối ít sâu bệnh, tuy nhiên vẫn cần chú ý phòng các loại sâu ăn lá, rệp và bệnh nấm. Nên giữ vệ sinh vườn trồng, luân canh cây và ưu tiên sử dụng chế phẩm sinh học để đảm bảo an toàn.

Ngoài ra, cây cần được làm giàn để leo phát triển thuận lợi, có thể sử dụng giàn chữ A hoặc giàn đứng bằng tre, gỗ hoặc dây lưới chắc chắn. Khi cây cao khoảng 20-30 cm nên hướng dây leo lên giàn, đồng thời thường xuyên kiểm tra và tỉa bỏ lá già, cành sâu bệnh để cây thông thoáng và cho năng suất tốt hơn.

- Thu hoạch và giữ giống

Quả non của đậu rồng thường có thể thu hoạch sau khoảng 60-80 ngày kể từ khi gieo trồng. Khi thu hoạch cần thao tác nhẹ tay để tránh làm ảnh hưởng đến sự phát triển và năng suất của cây.

Nếu muốn giữ giống, nên chọn những cây khỏe mạnh, không sâu bệnh để quả chín tự nhiên trên cây. Sau khi hạt chín cần thu hoạch kịp thời, đem phơi khô và bảo quản nơi thoáng mát để đảm bảo chất lượng giống cho vụ sau.