Nhắc đến quất hồng bì, nhiều người sẽ nhớ ngay đến những chùm quả vàng ruộm treo lủng lẳng dưới tán lá xanh, tỏa mùi thơm dìu dịu mỗi khi vào mùa. Loại quả này còn được gọi là hoàng bì, quất bì hay tơ nua, có tên khoa học là Clausena lansium, thuộc họ cam chanh (Rutaceae). Cây có nguồn gốc từ vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới châu Á, phân bố ở miền Nam Trung Quốc và nhiều nước Đông Nam Á như Lào, Campuchia, Malaysia. Ở Việt Nam, hồng bì xuất hiện khá nhiều tại các tỉnh phía Bắc như Ninh Bình, Phú Thọ hay Quảng Ninh.
Cây quất hồng bì cao trung bình từ 3–6m, có cây lâu năm có thể cao gần 10m. Thân cây sần sùi, màu xám sẫm, lá kép mọc so le. Đến mùa ra hoa, những chùy hoa trắng nhỏ li ti vươn dài từ 25–50cm ở đầu cành, tỏa hương nhẹ nhàng. Khi hoa tàn, quả kết thành từng chùm dày, lúc non có màu xanh, chín chuyển vàng óng, vỏ mỏng phủ lớp lông tơ mịn. Bóc lớp vỏ ấy ra sẽ thấy từng múi thịt trong veo, vị chua dịu pha chút ngọt thanh và hậu đắng rất nhẹ nơi đầu lưỡi – một hương vị khó lẫn với bất kỳ loại quả nào khác.
Có thời, hồng bì chỉ là thứ quả quê, trẻ nhỏ hái ăn chơi dưới gốc cây. Thế nhưng vài năm trở lại đây, cứ vào khoảng tháng 6 – 7, quất hồng bì lại “đổ bộ” phố thị. Những mẹt hàng rong đầy ắp quả vàng rực không chỉ hấp dẫn bởi màu sắc bắt mắt mà còn đánh thức ký ức tuổi thơ của nhiều người lớn lên ở miền quê Bắc Bộ. Giá bán vì thế cũng dao động từ vài chục nghìn đồng mỗi kg, thậm chí các sản phẩm chế biến như mứt, ô mai, siro hồng bì có thể lên đến vài trăm nghìn đồng/kg trên các sàn thương mại điện tử.
Mứt quất hồng bì bán trên sàn thương mại điện tử có giá lên tới 210.000 đồng/kg.
Trong Đông y, quất hồng bì là loại quả có tính ấm, vị chua ngọt hài hòa, và mỗi bộ phận của cây lại mang một công dụng riêng. Phần quả thường được dùng để tiêu đờm, giảm ho, chống nôn và hỗ trợ tiêu hóa. Lá giúp giải cảm, hạ sốt, đặc biệt hiệu quả với các cơn ho do cảm lạnh. Trong khi đó, vỏ rễ và hạt có tác dụng hỗ trợ tiêu hóa, giảm đau nhức xương khớp. Lá hồng bì còn được dùng để xông giải cảm; nước nấu từ lá có thể gội đầu, giúp làm sạch gàu và cho tóc mềm mượt hơn.
Dưới góc nhìn y học hiện đại, nhiều nghiên cứu cho thấy quất hồng bì có đặc tính kháng khuẩn, chống co thắt và hỗ trợ ức chế một số loại ký sinh trùng. Nhờ đó, loại quả này thường được dùng hỗ trợ cải thiện các triệu chứng như ho có đờm, cảm mạo, sốt cao, rối loạn tiêu hóa, đau dạ dày, đau vùng thượng vị và biểu hiện thấp khớp. Đặc biệt, hồng bì được xem là khá phù hợp với phụ nữ sau sinh khi cần bồi bổ nhẹ nhàng và phục hồi thể trạng.
Tùy vào mục đích sử dụng, quất hồng bì có thể được chế biến theo nhiều cách khác nhau: ăn tươi để giải khát, làm mứt hoặc siro, phơi khô sắc nước uống, dùng ngoài da hoặc ủ men để tăng hiệu quả bảo quản và sử dụng lâu dài.
Những tác dụng của quất hồng bì với sức khoẻ
Chống viêm
Theo các nghiên cứu gần đây, vỏ của quả quất hồng bì đã được chứng minh là có đặc tính chống viêm tuyệt vời. Đồng thời, vỏ và rễ khô của loài cây này có thể giúp điều trị cảm lạnh thông thường và một số chủng cúm. Do hàm lượng vitamin C cao, quất hồng bì cũng có đặc tính kháng khuẩn và tăng cường miễn dịch.
Giảm ho tiêu đờm
Quất hồng bì có thể hỗ trợ giải quyết tình trạng ho có nhiều đờm, đờm dính đặc. Cách dùng: Quả hồng bì tươi, nhai và nuốt vỏ, hoặc dùng hồng bì khô 30g sắc nước uống lúc đói.
Ngoài ra, bạn có thể ngâm sẵn để dùng dần, hoặc làm mứt hồng bì để ăn trong những ngày bị ho.
Giải khát
Quất hồng bì tốt cho người bị chứng họng khô, háo nước, ăn xong sẽ giúp sảng khoái và thoải mái. Người bị khô miệng, khô mắt, suy nghĩ quá mức, thiếu ngủ, người phải nói nhiều ăn quất hồng bì cũng rất tốt.
Giúp giảm đầy hơi, loại trừ chướng bụng
Ăn quất hồng bì có thể làm cho khí trong cơ thể vận hành thuận lợi hơn, vùng khí di chuyển rộng hơn, hạ khí xuống thấp, thoát nhanh ra ngoài nên sẽ loại bỏ được chứng đầy hơi, phù nề.
Nhuận tràng
Quất hồng bì còn có tác dụng làm bôi trơn đường ruột, kích thích đi ngoài nhanh chóng hơn.
Một số bài thuốc dân gian từ quất hồng bì
Trong dân gian, quất hồng bì được sử dụng trong nhiều bài thuốc đơn giản, dễ áp dụng:
Giải cảm, hạ sốt: Sắc nước uống từ lá hồng bì phơi khô.
Viêm họng, đau họng: Dầm 2-3 quả hồng bì với muối, ngậm nhiều lần trong ngày.
Đau dạ dày: Hạt hồng bì sao khô, tán bột, pha nước uống.
Kích thích tiêu hóa: Rễ hồng bì kết hợp với một số vị thuốc khác sắc uống.
Phòng cảm cúm: Sắc nước lá hồng bì tươi hoặc khô uống liên tục trong vài ngày.
Dù là loại quả quen thuộc và lành tính, việc sử dụng quất hồng bì với mục đích chữa bệnh vẫn nên cân nhắc liều lượng và tham khảo ý kiến chuyên gia y tế để bảo đảm an toàn và hiệu quả.
