Trong cuộc sống hiện đại, các gia đình thường ít thời gian chuẩn bị bữa ăn gia đình cho trẻ, nhất là những cặp vợ chồng trẻ. Bữa ăn của trẻ thường sẽ là bán trú ở trường, hoặc những ngày cuối tuần bữa ăn của trẻ sẽ gắn với đồ ăn nhanh, đồ đóng gói sẵn. Các loại đồ ăn này rất tiện lợi, dễ mua, đặc biệt rất hợp khẩu vị với trẻ. Tuy nhiên, khi trẻ dùng lâu dài sẽ thành nghiện, khi đó sự tiện lợi trước mắt có thể phải đánh đổi bằng những nguy cơ lâu dài với sức khỏe và sự phát triển của trẻ.
PGS.TS.BS Nguyễn Trọng Hưng (Viện Dinh dưỡng Quốc gia) cho biết, ngoài vấn đề sản xuất ở nhiệt độ cao qua chiên rán, thực phẩm siêu chế biến còn sử dụng nhiều thành phần mà trong gian bếp gia đình không có như chất tạo màu, hương liệu, chất bảo quản, chất điều vị,… “Không phải thực phẩm đóng gói là xấu, điều không tốt là việc lạm dụng đồ ăn này, nạp quá nhiều chất không có lợi cho sức khỏe, khiến khẩu phần ăn của trẻ mất cân đối, từ đó ảnh hưởng đến sức khỏe tổng thể”, ông Hưng cảnh báo.
Các đồ ăn vặt, chế biến sẵn dễ khiến trẻ nghiện và không hứng thú với bữa cơm gia đình. Ảnh: AI.
Điều đáng lo là thực phẩm siêu chế biến hiện nay không chỉ xuất hiện dưới dạng "đồ ăn vặt" dễ nhận biết như snack, bánh kẹo, nước ngọt, xúc xích, khoai tây chiên hay mì ăn liền… Rất nhiều sản phẩm được giới thiệu như món ăn giàu dinh dưỡng, bổ sung nhiều vi chất, chính điều này khiến bố mẹ yên tâm, nhưng thực tế nhãn mác sản phẩm nếu đọc kỹ sẽ thấy chúng chứa đường, muối, chất béo, chất phụ gia quá nhiều so với nhu cầu của trẻ.
Dưới đây là một số tác hại khi trẻ thường xuyên sử dụng thực phẩm siêu chế biến:
- Mất cân bằng dinh dưỡng: Với đồ ăn nhanh, siêu chế biến khi trẻ ăn sẽ cho cảm giác no nhanh, nhưng lại không bền vững. Các chất đường, muối, chất béo nhiều nhưng đạm chất lượng cao lại ít, chưa kể chất xơ và vi chất dường như không có hoặc không đáng kể. Nếu tiêu thụ thường xuyên, có thể trẻ vẫn nhận đủ năng lượng, nhưng thiếu chất đó là lý do vì sao nhiều trẻ hiện nay thừa cân nhưng vẫn suy dinh dưỡng.
Thực tế, thừa cân béo phì không đến khi ăn một vài lần đồ ăn nhanh, mà nó là cả quá trình tính bằng tháng, bằng năm. Khi phát hiện ra thì việc “sửa sai” sẽ rất mất thời gian và béo phì là nguyên nhân gây ra các rối loạn chuyển hóa dù tuổi đời đang còn rất trẻ.
- Ảnh hưởng vị giác của trẻ: Trẻ nhỏ vị giác chưa hoàn thiện, nếu ăn mặn, ngọt quá nhiều sẽ khiến trẻ quen vị mạnh, giảm hứng thú với vị nhạt. Trong đó vị nhạt thường là nhóm rau củ, trái cây, thịt nạc hay món hấp luộc trong gia đình. Một ví dụ điển hình nhất là trẻ ăn nhiều đồ ăn nhanh, đậm vị sẽ không thích ăn rau luộc, cá hay thậm chí là cơm cũng chê nhạt phải trộn thêm xì dầu, tương ớt. Đây là kết quả của quá trình vị giác bị dẫn dắt bởi những thực phẩm có hương vị công nghiệp quá hấp dẫn.
Bữa cơm gia đình đầy đủ dinh dưỡng mới là nền tảng phát triển bền vững cho sức khỏe trẻ. Ảnh: AI.
- Ảnh hưởng đến hành vi: Đồ ăn chế biến thường chế biến để kích thích trẻ sử dụng nhiều hơn, nhất là với đồ ăn vặt. Khi trẻ đã “quen miệng”, việc có cây xúc xích ăn liền, bánh kẹo ngọt, túi bim bim trong balo khi đi chơi, đi học là điều dễ nhận thấy. Điều này sẽ làm thay đổi hành vi của trẻ, đó là thói quen ăn theo sự tiện lợi và cảm xúc hơn là theo nhu cầu cơ thể.
“Đồ ăn nhanh hay thực phẩm chế biến đều có tính hai mặt. Chúng ta không cấm tuyệt đối, vì chúng có sự tiện lợi nhất định. Điều quan trọng nhất là các gia đình nên điều tiết và cân đối sử dụng, ưu tiên thực phẩm tươi, theo mùa đây chính là nền tảng dinh dưỡng đến từ bữa ăn gia đình. Thực phẩm chế biến không thể thay thế bữa chính, không lấy đó làm phần thưởng, công cụ dạy trẻ hay nịnh trẻ”, PGS Nguyễn Trọng Hưng tư vấn.
Theo ông Hưng, một bữa ăn tốt cho trẻ không nhất thiết phải cầu kỳ, nhưng nên dựa trên thực phẩm tươi, đa dạng, ít chế biến và phù hợp độ tuổi. Sự tiện lợi có thể giúp cha mẹ tiết kiệm vài phút hôm nay, nhưng thói quen ăn uống lành mạnh mới là món quà bền vững cho sức khỏe của trẻ trong nhiều năm sau mà chúng ta không nên đánh đổi.
