Từng là thứ rau dân dã mọc đầy trên những giàn leo nơi vùng quê, ngọn su su một thời gắn với bữa cơm của người nghèo vì dễ trồng, nhanh lớn và gần như cho thu hoạch quanh năm. Thế nhưng vài năm trở lại đây, loại ngọn xanh non này lại xuất hiện ngày càng nhiều trong các nhà hàng, quán ăn thành phố, trở thành món đặc sản được thực khách yêu thích nhờ vị ngọt thanh, giòn mềm.
Ngọn su su thực chất là phần đọt non, lá non và tua cuốn non của cây su su – một loại dây leo thuộc họ bầu bí. Cây su su vốn được trồng nhiều ở các vùng khí hậu mát mẻ như Tây Bắc, Lâm Đồng... Nếu quả su su được dùng như rau củ quen thuộc thì ngọn su su lại được xem là phần ngon nhất của cây vì mềm, non và giàu dinh dưỡng.
Cây su su phát triển rất nhanh, chỉ sau một thời gian ngắn là dây leo phủ kín giàn. Người trồng thường cắt ngọn thường xuyên để cây ra nhánh mới, nhờ vậy có thể thu hoạch liên tục. Ngọn ngon nhất là phần đọt dài khoảng 20–30cm, còn non xanh, chưa xơ cứng. Vào mùa mưa hoặc thời tiết mát, ngọn su su càng xanh tốt và cho chất lượng ngon hơn. Ở nhiều vùng miền núi phía Bắc, su su gần như cho thu hoạch quanh năm, đặc biệt rộ vào khoảng cuối xuân đến đầu đông.
Điều khiến ngọn su su được nhiều người yêu thích nằm ở hương vị rất đặc trưng. Khác với nhiều loại rau leo có vị hăng hoặc nhựa, ngọn su su lại mang vị ngọt thanh tự nhiên, mềm nhưng vẫn có độ giòn nhẹ khi ăn. Lá non không quá đắng, thân non mọng nước, khi nhai tạo cảm giác tươi mát. Chính hương vị nhẹ nhàng ấy khiến ngọn su su dễ kết hợp với nhiều nguyên liệu khác nhau mà không bị át vị.
Ngày trước, ở các vùng quê hay miền núi, ngọn su su thường chỉ được đem luộc chấm mắm, xào tỏi hoặc nấu canh. Những món ăn đơn giản ấy từng gắn bó với tuổi thơ của nhiều người trong những ngày khó khăn. Bởi cây su su rất dễ trồng, ít sâu bệnh, không tốn nhiều công chăm sóc nên gần như nhà nào cũng có vài giàn trước sân hay sau vườn để lấy rau ăn quanh năm.
Thế nhưng khi ẩm thực xanh và các món rau đặc sản vùng miền được ưa chuộng, ngọn su su dần “đổi đời”. Tại nhiều nhà hàng ở thành phố, đặc biệt là các quán chuyên món núi rừng hay thực dưỡng, ngọn su su trở thành món được gọi nhiều nhờ vị ngon lạ miệng. Không ít thực khách lần đầu ăn đều bất ngờ vì loại rau dân dã này lại có thể ngon đến vậy.
Từ nguyên liệu giản dị, ngọn su su nay được biến tấu thành nhiều món hấp dẫn như ngọn su su xào tỏi, xào bò, xào nấm, luộc chấm kho quẹt, nấu canh tôm, nhúng lẩu hay làm salad rau xanh. Trong các nhà hàng cao cấp, đầu bếp còn kết hợp ngọn su su với thịt hun khói, hải sản hoặc chế biến theo kiểu áp chảo để giữ độ giòn ngọt tự nhiên. Đặc biệt, món ngọn su su xào tỏi vẫn phổ biến nhất vì giữ được hương vị nguyên bản nhất của loại rau này.
Giá ngọn su su hiện nay cũng không còn rẻ như trước. Nếu ở vùng trồng, loại rau này có giá khoảng 10.000–20.000 đồng/kg thì tại các thành phố lớn hoặc nhà hàng, giá món ăn chế biến từ ngọn su su có thể lên tới 50.000 đồng/kg. Vào mùa mưa hoặc thời điểm khan hàng, giá ngọn su su tươi còn tăng cao vì nhu cầu tiêu thụ lớn.
Những lợi ích của ngọn su su đối với sức khỏe
Ít calo, phù hợp cho người muốn giữ dáng
Ngọn su su chứa nhiều vitamin và khoáng chất cần thiết như vitamin A, B1, B2, kali, canxi, magie hay sắt nhưng lượng calo lại rất thấp, chỉ khoảng 17 calo trong 100g. Nhờ không chứa cholesterol và giàu dinh dưỡng, đây được xem là loại rau thích hợp cho người ăn kiêng, giảm cân hoặc theo đuổi chế độ ăn lành mạnh.
Giàu chất xơ, tốt cho hệ tiêu hóa
So với nhiều loại rau quen thuộc, ngọn su su có hàm lượng chất xơ khá cao, giúp kích thích nhu động ruột, hỗ trợ tiêu hóa và hạn chế táo bón. Các hợp chất như pectin hay lignin còn góp phần làm sạch đường ruột, giúp cơ thể đào thải cặn bã hiệu quả hơn.
Hỗ trợ xương và răng chắc khỏe
Ngọn su su chứa lượng phốt pho dồi dào – khoáng chất đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành và duy trì hệ xương, răng. Ngoài ra, phốt pho còn tham gia vào quá trình chuyển hóa năng lượng, giúp cơ thể hoạt động ổn định hơn.
Bổ sung sắt tự nhiên cho cơ thể
Loại rau này cũng là nguồn cung cấp sắt khá tốt, giúp hỗ trợ quá trình tạo máu và tăng cường hoạt động của não bộ. Với những người ăn chay hoặc hạn chế thịt đỏ, ngọn su su có thể trở thành thực phẩm giúp bổ sung sắt tự nhiên trong bữa ăn hằng ngày.
Giàu kẽm, hỗ trợ chức năng thần kinh
Hàm lượng kẽm trong ngọn su su tương đối cao, góp phần hỗ trợ hoạt động của hệ thần kinh, tăng cường sức khỏe sinh lý nam giới và giúp làm chậm một số dấu hiệu suy giảm do tuổi tác.
Thanh lọc cơ thể, hỗ trợ phòng ngừa bệnh tật
Ngọn su su có chứa asparagin – hợp chất hỗ trợ đào thải độc tố ra khỏi cơ thể. Bên cạnh đó, lượng chất xơ dồi dào còn giúp hạn chế tích tụ chất béo và làm sạch đường ruột, từ đó góp phần giảm nguy cơ mắc các bệnh liên quan đến hệ tiêu hóa, đặc biệt là ung thư đại trực tràng.
