Trong đời sống ẩm thực của người Việt, mướp từ lâu đã là loại thực phẩm quen thuộc, thường được sử dụng qua những quả mướp xanh mát trong các món canh hay món xào. Tuy nhiên, không phải ai cũng biết rằng lá mướp cũng có thể ăn được và thậm chí còn rất ngon. Trước đây, lá mướp chủ yếu gắn liền với bữa cơm đạm bạc của người nghèo ở vùng quê, nhưng ngày nay lại dần trở thành một nguyên liệu đặc sản được nhiều người ưa chuộng.
Lá mướp có màu xanh đậm, hình tim, bề mặt hơi ráp và phủ một lớp lông mịn. Khi còn non, lá rất mềm, dễ chế biến và giữ được độ ngọt tự nhiên. Cây mướp là loại dây leo, sinh trưởng nhanh, dễ trồng và phù hợp với điều kiện khí hậu nhiệt đới như ở Việt Nam. Chính vì vậy, chỉ cần một khoảng đất nhỏ hay giàn leo đơn giản, người dân đã có thể trồng mướp để lấy cả quả lẫn lá.
Về hương vị, lá mướp mang đến cảm giác thanh mát, ngọt nhẹ và có độ nhớt vừa phải, khá giống với mồng tơi nhưng không quá đặc. Nhờ đặc tính này, lá mướp đặc biệt thích hợp để nấu các món canh giải nhiệt trong những ngày nắng nóng. Không chỉ ngon, loại lá này còn chứa nhiều chất xơ và các dưỡng chất tốt cho cơ thể.
Từ lá mướp, người ta có thể chế biến thành nhiều món ăn dân dã nhưng hấp dẫn. Phổ biến nhất là canh lá mướp nấu tôm hoặc cua, mang lại vị ngọt tự nhiên và rất đưa cơm. Ngoài ra còn có các món như lá mướp nấu trứng, xào tỏi hay nấu với thịt bằm,cuộn thịt để hấp. Những món ăn này tuy đơn giản nhưng lại gợi nhớ hương vị quê nhà, mộc mạc mà khó quên.
Trước kia, khi cuộc sống còn nhiều khó khăn, lá mướp thường được tận dụng như một loại rau thay thế vì dễ kiếm và không tốn chi phí. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, khi xu hướng ẩm thực hướng về tự nhiên và thực phẩm sạch lên ngôi, những nguyên liệu dân dã như lá mướp lại được ưa chuộng. Nhiều người thành thị bắt đầu tìm mua lá mướp để chế biến, thậm chí một số nhà hàng còn đưa vào thực đơn như một món đặc sản quê.
Chính vì không được trồng chuyên để lấy lá, nguồn cung lá mướp trên thị trường không nhiều. Do đó, giá của lá mướp đôi khi cao hơn các loại rau thông thường, dao động khoảng từ 20.000 đến 50.000 đồng/kg tùy theo mùa và khu vực. Dù vậy, nhiều người vẫn sẵn sàng tìm mua vì hương vị đặc biệt và giá trị dinh dưỡng của nó.
Về thời gian trồng, mướp là loại cây phát triển nhanh. Chỉ sau khoảng 1 đến 2 tháng gieo hạt, người trồng đã có thể bắt đầu thu hoạch lá non để sử dụng. Nếu chăm sóc tốt, cây mướp có thể cho thu hoạch liên tục cả lá và quả trong thời gian dài, rất tiện lợi cho nhu cầu sử dụng hàng ngày.
Lợi ích của lá mướp với sức khỏe
Hỗ trợ giảm viêm họng
Cách thực hiện khá đơn giản: lấy một vài lá mướp tươi, rửa sạch rồi giã nhuyễn cùng một ít muối hạt và thêm chút nước. Sau đó lọc bỏ bã, lấy phần nước cốt để uống hoặc ngậm từng ngụm nhỏ. Thực hiện khoảng 3–4 lần mỗi ngày có thể giúp giảm ho, long đờm và cải thiện tình trạng viêm họng.
Hỗ trợ trị mụn nhọt, lở loét ngoài da
Lá mướp rửa sạch, giã nát rồi đắp trực tiếp lên vùng da bị mụn nhọt hoặc tổn thương. Cách này giúp giảm viêm, giảm sưng và hỗ trợ làm lành vết thương nhanh hơn.
Hỗ trợ điều trị phù thũng
Phù thũng là tình trạng tích tụ dịch trong cơ thể gây sưng, đau, thường xuất hiện ở chân, tay, bụng hoặc ngực. Để cải thiện, có thể dùng khoảng 15g lá mướp tươi kết hợp với 10g cây ngũ vị (cây cứt lợn), thái nhỏ rồi phơi hoặc sao khô. Sau đó sắc lấy nước uống liên tục trong 5–7 ngày, có thể giúp giảm triệu chứng rõ rệt.
Giảm tình trạng chảy máu chân răng
Lá mướp đem phơi khô, sau đó đốt cháy xém (không để thành tro hoàn toàn), rồi tán thành bột mịn. Trộn bột này với dầu vừng và bôi lên chân răng có thể giúp hạn chế tình trạng chảy máu.
Hỗ trợ trị mụn trứng cá, làm đẹp da
Nhờ tính thanh nhiệt và kháng viêm, lá mướp có thể hỗ trợ chăm sóc da. Chỉ cần lấy lá mướp rửa sạch, giã nát, lọc lấy nước rồi thoa lên vùng da bị mụn. Kiên trì sử dụng sẽ giúp mụn giảm dần, đồng thời hỗ trợ làm mờ vết thâm, nám và giúp da trở nên mềm mịn, sáng hơn.
Một số bài thuốc từ lá mướp
Chữa viêm họng: Lá mướp hương rửa sạch, giã nhỏ với ít muối, thêm nước, gạn uống làm 1 lần.
Chữa ho kéo dài: Lá mướp hương 20g nấu nước uống.
Chữa phù thũng: Lá mướp hương 15g, cây cứt lợn 10g. Tất cả thái nhỏ, phơi khô, sắc với 200ml nước còn 50ml, uống làm 1 lần trong ngày. Dùng 5 - 7 ngày.
Thuốc dùng ngoài: Lá mướp để tươi, giã nát, lọc lấy nước bôi chữa lở đầu, mẩn ngứa.
Lá mướp nướng, vò nát, xát lại chữa nước ăn chân.
