Trong ký ức của nhiều người dân vùng biển Việt Nam, cá cơm khô từng là món ăn dân dã, quen thuộc trên mâm cơm của những gia đình lao động. Những con cá cơm nhỏ bé sau khi được đánh bắt sẽ đem phơi nắng, bảo quản để dùng dần quanh năm. Ngày nay, từ món ăn gắn với cuộc sống bình dị của người nghèo ven biển, cá cơm khô đã trở thành đặc sản được nhiều người tiêu dùng ưa chuộng nhờ hương vị thơm ngon, dễ chế biến và giá trị dinh dưỡng cao.
Cá cơm là loài cá nhỏ sống thành đàn ở vùng biển nhiệt đới. Mùa đánh bắt thường kéo dài từ khoảng tháng 3 đến tháng 9 hằng năm, khi nguồn cá dồi dào nhất. Sau khi được đưa vào bờ, cá được rửa sạch, hấp hoặc luộc sơ rồi phơi nắng tự nhiên để tạo thành cá cơm khô.
Điều khiến cá cơm khô được nhiều người yêu thích chính là hương vị đặc trưng khó nhầm lẫn. Những con cá nhỏ có màu trắng ngà hoặc vàng nhạt, khi chế biến tỏa ra mùi thơm hấp dẫn. Thịt cá mềm nhưng vẫn giữ được độ dai nhẹ, vị ngọt tự nhiên của hải sản hòa quyện với vị mặn vừa phải. Càng nhai kỹ, người ăn càng cảm nhận rõ vị bùi béo và hậu ngọt đọng lại nơi đầu lưỡi.
Từ cá cơm khô có thể chế biến thành nhiều món ăn hấp dẫn. Đơn giản nhất là rang giòn cùng tỏi, ớt và nước mắm tạo thành món ăn đưa cơm quen thuộc. Cá cơm khô rim chua ngọt cũng là món khoái khẩu của nhiều gia đình nhờ vị đậm đà, dễ bảo quản. Ngoài ra, loại cá này còn được dùng để nấu canh, làm gỏi xoài, xào rau củ, kho tiêu hoặc trộn cùng đậu phộng rang. Chỉ với vài nguyên liệu đơn giản, người nội trợ đã có thể tạo nên những món ăn thơm ngon, giàu dinh dưỡng.
Hiện nay, nhu cầu tiêu thụ cá cơm khô ngày càng tăng. Tại nhiều địa phương ven biển, nghề chế biến cá cơm khô đã trở thành nguồn thu nhập ổn định cho người dân. Những cơ sở sản xuất chú trọng hơn đến quy trình làm sạch, phơi sấy và đóng gói nhằm đáp ứng yêu cầu của thị trường. Không chỉ xuất hiện tại các chợ truyền thống, cá cơm khô còn được bán rộng rãi trong siêu thị, cửa hàng đặc sản và các sàn thương mại điện tử.
Tùy theo kích cỡ, chất lượng và nguồn gốc, giá cá cơm khô trên thị trường dao động từ khoảng 120.000 đến hơn 200.000 đồng/kg. Một số loại cá cơm than được đánh giá cao có thể đạt mức giá cao hơn nhờ thịt ngọt và chất lượng đồng đều.
Từ món ăn giản dị gắn liền với cuộc sống khó khăn của người dân vùng biển, cá cơm khô ngày nay đã trở thành đặc sản được nhiều người tìm mua. Hương vị đậm đà, cách chế biến đa dạng cùng giá trị dinh dưỡng cao đã giúp loại hải sản luôn được ưa chuộng.
Lợi ích của cá cơm đối với sức khỏe
Tăng cường sức khỏe xương và máu
Cá cơm là nguồn cung cấp canxi và sắt tự nhiên khá dồi dào. Trong khi canxi giúp duy trì hệ xương, răng chắc khỏe thì sắt đóng vai trò quan trọng trong quá trình tạo máu và vận chuyển oxy đến các cơ quan trong cơ thể. Nhờ đó, việc bổ sung cá cơm thường xuyên có thể góp phần nâng cao sức khỏe tổng thể.
Cải thiện sức khỏe não bộ
Omega-3 là một trong những thành phần quan trọng cấu tạo nên tế bào não. Dưỡng chất này giúp tăng cường trí nhớ, hỗ trợ hoạt động của hệ thần kinh và làm chậm quá trình lão hóa não. Ngoài ra, chế độ ăn giàu omega-3 còn có thể giúp giảm nguy cơ mắc các bệnh như Alzheimer, mất trí nhớ và trầm cảm.
Nguồn protein dồi dào
Dù có kích thước nhỏ nhưng cá cơm lại chứa hàm lượng protein khá cao. Khoảng 45g cá cơm có thể cung cấp tới 13g protein, giúp tạo cảm giác no lâu, hỗ trợ xây dựng cơ bắp, kiểm soát cân nặng và phù hợp với những người đang theo đuổi chế độ ăn lành mạnh.
Bảo vệ sức khỏe đôi mắt
Một khẩu phần cá cơm có thể cung cấp khoảng 0,45g EPA và 0,77g DHA – hai loại axit béo thuộc nhóm omega-3 rất cần thiết cho thị lực. Nhiều nghiên cứu cho thấy việc bổ sung đầy đủ omega-3 có thể góp phần giảm nguy cơ thoái hóa điểm vàng, nguyên nhân phổ biến gây suy giảm thị lực ở người cao tuổi.
Cải thiện sức khỏe tim mạch
Nhờ chứa nhiều omega-3 và selenium, cá cơm mang lại nhiều lợi ích cho hệ tim mạch. Omega-3 giúp điều hòa huyết áp, giảm cholesterol xấu, hạn chế viêm và giảm lượng triglyceride trong máu. Đồng thời, DHA và EPA còn hỗ trợ lưu thông máu tốt hơn, giảm nguy cơ đau tim và đột quỵ. Selenium đóng vai trò như một chất chống oxy hóa, giúp bảo vệ tế bào trước tác động của stress oxy hóa.
Hỗ trợ chức năng tuyến giáp và tăng cường miễn dịch
Selenium trong cá cơm là khoáng chất cần thiết cho hoạt động bình thường của tuyến giáp. Bên cạnh đó, dưỡng chất này còn giúp tăng cường hệ miễn dịch, hỗ trợ cơ thể chống lại các tác nhân gây bệnh từ môi trường.
Giảm nguy cơ mắc bệnh Alzheimer
Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng những người bổ sung nhiều omega-3 thường có lượng protein amyloid beta – yếu tố liên quan đến bệnh Alzheimer – thấp hơn đáng kể. Vì vậy, cá cơm được xem là thực phẩm có lợi cho việc bảo vệ não bộ và duy trì khả năng nhận thức khi tuổi tác tăng lên.
Tác dụng hỗ trợ phòng ngừa ung thư
Omega-3 và selenium trong cá cơm đều có đặc tính chống viêm, chống oxy hóa. Những hợp chất này được cho là có khả năng hỗ trợ hạn chế sự phát triển và lan rộng của các tế bào ung thư, góp phần bảo vệ sức khỏe lâu dài.
