Trong bảng xếp hạng 100 loại thực phẩm lành mạnh nhất thế giới, mỡ lợn đứng thứ 8 về giá trị dinh dưỡng. Với điểm số dinh dưỡng là 73/100 điểm, mỡ lợn vượt trội hơn 92 loại thực phẩm khác, bao gồm đậu hà lan, bắp cải đỏ, cà chua, cá thu, rau diếp, cam và khoai lang.
Mỡ lợn từ lâu đã là một nguyên liệu quen thuộc trong ẩm thực truyền thống của người Việt. Trước đây, khi các loại dầu ăn thực vật chưa phổ biến, nhiều gia đình thường mua thịt mỡ về rán để lấy mỡ nước dùng trong nấu nướng hằng ngày. Phần mỡ sau khi rán còn lại được gọi là tóp mỡ – những miếng mỡ nhỏ vàng ruộm, giòn tan và dậy mùi thơm béo đặc trưng. Tóp mỡ khi ăn thường được chấm với nước mắm mặn, ăn kèm cơm nóng, trở thành món ăn giản dị nhưng rất quen thuộc trong bữa cơm của nhiều gia đình, đặc biệt vào những ngày trời se lạnh.
Mỗi khi gia đình mổ lợn, phần mỡ thường được đem rán để lấy mỡ nước dùng dần, còn phần tóp được giữ lại làm thức ăn. Không ít gia đình nghèo từng có những bữa cơm chỉ có cơm trắng, tóp mỡ và bát nước mắm. Với nhiều người lớn tuổi, hình ảnh miếng tóp mỡ vàng giòn, thơm béo vẫn gợi nhớ về một thời tuổi thơ gắn với những bữa cơm đạm bạc nhưng đầy kỷ niệm.
Chị Hoài (ở Nghệ An) kể lại: "Ngày trước tóp mỡ thường được cất trong hũ để dùng dần. Mỗi bữa, mẹ lại lấy ra một ít rán nóng lên rồi chan nước mắm cho cả nhà ăn với cơm. Những ngày mưa bão hoặc lũ lụt, khi rau xanh khan hiếm, thịt cá càng khó kiếm, tóp mỡ gần như trở thành món ăn chính. Ăn nhiều đến mức có lúc cảm thấy chán, nhưng đó vẫn là nguồn thực phẩm quan trọng giúp cả gia đình vượt qua những giai đoạn khó khăn".
Theo thời gian, khi đời sống ngày càng khấm khá và dầu thực vật trở nên phổ biến, mỡ lợn và tóp mỡ dần ít xuất hiện hơn trong bữa cơm hằng ngày. Tuy nhiên, vài năm gần đây top mỡ lên đời thành đặc sản nổi tiếng, chế biến thành các món như tóp mỡ chiên mắm tỏi ớt, tóp mỡ rim mắm tỏi hay tóp mỡ cay tẩm gia vị,...
Ở miền Tây, người ta sáng tạo ra món bánh tóp mỡ heo quay. Món bánh này có màu vàng sậm, giòn rụm, mang vị mặn mà và mùi thơm đặc trưng từ tóp mỡ và da heo quay được ép lại với nhau. Bánh thường được đóng gói kín, có thể ăn ngay hoặc hâm nóng để tăng độ giòn và hương vị.
Trên thị trường, các sản phẩm từ tóp mỡ được bán với giá khá cao, từ 250.000-500.000 đồng/kg, tùy vào chất lượng thịt lợn và cách chế biến. Những miếng tóp mỡ vàng ruộm, giòn tan, đậm đà mà không quá ngấy đã trở thành món ăn vặt khoái khẩu của nhiều người.
Để đảm bảo nguồn mỡ lợn an toàn và chất lượng, nên ưu tiên chọn mua mỡ từ những con lợn được nuôi theo phương pháp hữu cơ hoặc có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng. Các phần như mỡ thăn hoặc mỡ lá thường được nhiều người lựa chọn vì sạch và cho lượng mỡ nước thơm ngon. Trong quá trình thắng mỡ, nên để lửa nhỏ để mỡ chảy từ từ, đồng thời có thể cho thêm một ít hành tím hoặc gừng nhằm giúp khử mùi và hạn chế vi khuẩn. Sau khi thắng xong, mỡ nên được đựng trong hũ thủy tinh sạch, đậy kín nắp và bảo quản ở nơi khô ráo, thoáng mát hoặc trong ngăn mát tủ lạnh để tránh bị ôi và giữ được lâu hơn.
Những tác dụng của mỡ lợn với sức khoẻ
Tốt cho sức khỏe tim mạch
Mỡ lợn chứa một lượng đáng kể chất béo không bão hòa đơn, trong đó nổi bật là axit oleic – loại axit béo cũng có nhiều trong dầu ô liu. Loại chất béo này được cho là có lợi cho tim mạch vì có khả năng làm giảm cholesterol LDL (cholesterol xấu) và đồng thời tăng cholesterol HDL (cholesterol tốt). Nhờ vậy, việc sử dụng mỡ lợn ở mức hợp lý có thể góp phần hỗ trợ bảo vệ hệ tim mạch. Thậm chí, hàm lượng chất béo không bão hòa đơn trong mỡ lợn còn cao hơn so với bơ, nhờ đó giúp giảm nguy cơ mắc các bệnh liên quan đến tim mạch.
Ổn định khi nấu ở nhiệt độ cao
Một trong những ưu điểm của mỡ lợn là có điểm bốc khói khá cao và cấu trúc hóa học tương đối ổn định. Nhờ đặc tính này, mỡ lợn phù hợp với các phương pháp chế biến ở nhiệt độ cao như chiên hoặc xào. Một nghiên cứu được trích dẫn bởi Nutrition Advance cho thấy mỡ lợn có độ ổn định oxy hóa tốt hơn so với một số loại dầu thực vật như dầu hướng dương hay dầu đậu phộng khi được đun nóng đến khoảng 200°C. Điều đó đồng nghĩa với việc mỡ lợn ít tạo ra các hợp chất có hại trong quá trình nấu nướng ở nhiệt độ cao.
Nguồn cung cấp vitamin D tự nhiên
Mỡ lợn, đặc biệt là từ những con lợn được nuôi thả ngoài trời, có thể cung cấp một lượng vitamin D tự nhiên đáng kể. Đây là dưỡng chất quan trọng đối với sức khỏe xương, đồng thời hỗ trợ hệ miễn dịch hoạt động hiệu quả. Theo Health Benefits Times, hàm lượng vitamin D trong mỡ lợn có thể khá cao nếu lợn được tiếp xúc nhiều với ánh nắng mặt trời. Tuy nhiên, lượng vitamin D cụ thể còn phụ thuộc vào điều kiện chăn nuôi và môi trường sống của vật nuôi.
Có thể hỗ trợ hệ vi sinh đường ruột
Một số nghiên cứu cũng cho thấy mỡ lợn có thể mang lại những tác động tích cực đối với hệ vi sinh vật trong đường ruột. Theo Kitchen Journal, mỡ lợn chứa sự kết hợp đặc biệt của nhiều loại axit béo khác nhau, có thể góp phần hỗ trợ sự cân bằng của các vi khuẩn có lợi trong đường tiêu hóa. Khi hệ vi sinh đường ruột được duy trì ổn định, cơ thể sẽ tiêu hóa và hấp thu dinh dưỡng tốt hơn, đồng thời hỗ trợ sức khỏe tổng thể.
