Có một thời, củ khoai từ là món ăn quen thuộc trong những bữa cơm đạm bạc của người dân quê. Những ngày giáp hạt hay khi lúa gạo khan hiếm, khoai từ được luộc, hấp hoặc nấu canh để thay cơm, giúp nhiều gia đình vượt qua giai đoạn khó khăn. Vì thế, loại củ này từng được xem là "cứu tinh" của người nghèo.
Ngày trước, người dân thường tận dụng những khoảng đất trống quanh nhà, bờ rào hoặc nương rẫy để trồng khoai từ. Cây không đòi hỏi chăm sóc cầu kỳ nhưng vẫn cho củ to, giàu tinh bột, đủ để làm nguồn lương thực dự trữ cho cả gia đình.
Khoai từ thích hợp với đất tơi xốp, giàu mùn và có khả năng thoát nước tốt. Cây thường được trồng vào đầu mùa mưa, khoảng từ tháng 4 đến tháng 6. Sau thời gian sinh trưởng từ 7 đến 9 tháng, người dân bắt đầu thu hoạch vào khoảng tháng 11 đến tháng 2 năm sau. Đây cũng là thời điểm củ đạt chất lượng ngon nhất, nhiều tinh bột và có độ dẻo cao.
Trên thị trường, khoai từ có giá khoảng 30.000-50.000 đồng/kg tùy thời điểm và kích thước.
Điểm hấp dẫn nhất của khoai từ nằm ở hương vị rất riêng mà ít loại củ nào có được. Bên ngoài, củ khoai có lớp vỏ màu nâu sẫm, xù xì. Khi bổ ra sẽ thấy phần ruột màu trắng pha tím hoặc tím nhạt với những vân tím đẹp mắt. Sau khi nấu chín, khoai trở nên mềm mịn, dẻo, bùi và có vị ngọt thanh tự nhiên.
Khác với khoai lang có độ bở hoặc khoai môn có vị béo rõ rệt, khoai từ mang đến cảm giác mềm mượt, sánh mịn và thơm nhẹ. Chính đặc điểm này giúp khoai từ rất phù hợp để nấu canh, nấu chè, làm bánh hoặc nghiền thành các món súp.
Không chỉ được yêu thích trong bữa cơm gia đình, khoai từ còn trở thành nguyên liệu được nhiều đầu bếp lựa chọn để sáng tạo thực đơn. Món quen thuộc nhất là canh khoai từ nấu tôm, với phần khoai mềm tan quyện cùng vị ngọt của tôm tươi. Đây là món ăn thanh mát, dễ ăn và giàu dinh dưỡng.
Một món nổi tiếng khác là lẩu khoai từ. Khi khoai được nghiền hoặc nấu nhừ trong nước dùng sẽ tạo độ sánh tự nhiên, giúp nồi lẩu có vị ngọt bùi rất đặc trưng. Món ăn này thường kết hợp với hải sản, cá hoặc thịt bò.
Đối với những người thích món ngọt, chè khoai từ nước cốt dừa là lựa chọn khó bỏ qua. Miếng khoai mềm dẻo hòa quyện cùng vị béo của nước cốt dừa tạo nên món tráng miệng đậm chất Nam Bộ.
Ngoài ra, khoai từ còn được chế biến thành nhiều món hấp dẫn như khoai từ hấp, khoai từ chiên giòn, bánh khoai từ, cháo khoai từ, súp khoai từ, khoai nghiền, sinh tố, kem, mứt hay thậm chí làm nguyên liệu trong các món bánh hiện đại.
Lợi ích của củ khoai từ với sức khỏe
Hỗ trợ hệ tiêu hóa hoạt động khỏe mạnh
Khoai từ có kết cấu mềm, dễ tiêu hóa và chứa lượng chất xơ phù hợp, giúp thúc đẩy nhu động ruột, hạn chế tình trạng táo bón. Bên cạnh đó, chất nhầy tự nhiên (mucin) trong khoai từ có thể hỗ trợ bảo vệ niêm mạc dạ dày, góp phần duy trì sức khỏe đường tiêu hóa.
Bổ sung năng lượng và dưỡng chất thiết yếu
Là thực phẩm giàu tinh bột, khoai từ cung cấp nguồn năng lượng cho các hoạt động hằng ngày. Ngoài ra, loại củ này còn chứa protein thực vật, vitamin C, vitamin nhóm B cùng các khoáng chất như kali và mangan, góp phần đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của cơ thể.
Góp phần tăng cường hệ miễn dịch
Nhờ chứa nhiều vitamin, khoáng chất và các hợp chất có hoạt tính sinh học, khoai từ có thể hỗ trợ hoạt động của hệ miễn dịch. Một số nghiên cứu cũng cho thấy chiết xuất từ khoai từ có khả năng thúc đẩy sự phát triển của các tế bào miễn dịch, từ đó giúp cơ thể tăng cường sức đề kháng.
Hỗ trợ duy trì chức năng não bộ
Trong củ khoai từ có hợp chất tự nhiên diosgenin, được nghiên cứu về vai trò đối với sự phát triển của tế bào thần kinh. Hợp chất này được cho là có thể góp phần hỗ trợ trí nhớ, khả năng học tập và duy trì hoạt động khỏe mạnh của não bộ.
Cung cấp các chất chống oxy hóa
Khoai từ chứa vitamin C, beta-carotene và một số hợp chất chống oxy hóa khác, giúp bảo vệ tế bào trước tác động của các gốc tự do. Việc bổ sung thực phẩm giàu chất chống oxy hóa vào chế độ ăn có thể góp phần giảm nguy cơ mắc một số bệnh mạn tính và hỗ trợ làm chậm quá trình lão hóa.
Hỗ trợ kiểm soát cân nặng
Với hàm lượng chất xơ tương đối cao và khả năng tạo cảm giác no lâu, khoai từ là lựa chọn phù hợp trong thực đơn của những người muốn kiểm soát cân nặng. Khi được chế biến theo cách lành mạnh như hấp hoặc luộc, loại củ này có thể giúp hạn chế cảm giác thèm ăn và giảm lượng calo nạp vào cơ thể.
