Lục bình là loài cây thủy sinh quen thuộc, mọc tự nhiên trên khắp ao hồ, đầm lầy và sông rạch ở Việt Nam. Cây còn được biết đến với tên gọi bèo tây hay lộc bình. Từ lâu, lục bình không chỉ góp phần tạo nên cảnh sắc đặc trưng của miền sông nước mà còn được tận dụng để làm phân bón, thức ăn chăn nuôi và nguyên liệu sản xuất các mặt hàng thủ công mỹ nghệ. Ít ai ngờ rằng, phần thân non của loài cây tưởng chừng vô giá trị này lại trở thành một đặc sản hấp dẫn, đó là ngó lục bình.
Ngó lục bình là phần thân non của cây, có màu trắng ngà, vị ngọt thanh, giòn và mọng nước. Trước đây, với người dân miền Tây Nam Bộ, đây là món ăn dân dã gắn liền với những năm tháng khó khăn. Mỗi khi trong nhà thiếu thức ăn, người dân chỉ cần ra mé sông hái vài cây lục bình, tước lấy phần ngó non và hoa, rửa sạch rồi chế biến thành nhiều món ngon.
Ngó lục bình có thể xào với tóp mỡ, luộc chấm mắm, hoặc "sang" hơn là xào cùng tép đồng. Ngoài ra, các bà, các mẹ còn muối dưa ngó lục bình để ăn dần, nấu canh chua với cá đồng hay làm các món gỏi thanh mát. Những món ăn giản dị ấy đã trở thành ký ức khó quên của nhiều người con miền Tây.
Trong số các cách chế biến, dưa ngó lục bình là món ăn được nhiều người yêu thích bởi hương vị chua ngọt hài hòa và độ giòn đặc trưng. Không chỉ ăn kèm trong bữa cơm gia đình, dưa ngó lục bình còn là nguyên liệu tạo nên nhiều món hấp dẫn. Phổ biến nhất là gỏi ngó lục bình trộn tôm, thịt ba chỉ, cá khô sặc, ốc hoặc hải sản. Vị giòn ngọt của ngó hòa quyện với vị chua nhẹ của nước trộn, chút cay của ớt và hương thơm của rau sống tạo nên món ăn thanh mát, rất thích hợp trong những ngày nắng nóng.
Bên cạnh đó, ngó lục bình còn được xào với thịt bò, tôm tươi, nấu canh chua hay ăn kèm các món nướng, mang đến hương vị mới lạ mà vẫn đậm chất miền quê.
Những năm gần đây, ngó lục bình đã dần "lột xác" từ món ăn của người nghèo trở thành đặc sản được nhiều nhà hàng và quán ăn miền Tây đưa vào thực đơn. Nhu cầu thị trường tăng cao khiến nhiều hộ dân chủ động trồng lục bình để thu hoạch phần ngó non thay vì chỉ khai thác tự nhiên như trước. Nhờ đó, loài cây từng bị xem là cỏ dại nay đã góp phần mang lại nguồn thu nhập ổn định cho nhiều gia đình.
Trên thị trường hiện nay, ngó lục bình tươi được bán với giá khoảng 80.000 đồng/kg, còn dưa ngó lục bình có giá khoảng 150.000 đồng/kg.
Lợi ích của cây lục bình với sức khỏe
Hỗ trợ chăm sóc làn da
Hoa lục bình được sử dụng trong một số sản phẩm chăm sóc da nhờ chứa các hoạt chất có đặc tính kháng khuẩn và kháng nấm, giúp hỗ trợ cải thiện một số vấn đề về da. Theo kinh nghiệm dân gian, hoa lục bình giã nhuyễn kết hợp với bột gạo và nghệ có thể đắp ngoài da để hỗ trợ làm dịu các triệu chứng của bệnh chàm và một số tình trạng kích ứng da nhẹ.
Giúp mái tóc lưu giữ hương thơm tự nhiên
Chiết xuất từ hoa lục bình còn được ứng dụng trong các sản phẩm chăm sóc tóc. Không chỉ góp phần nuôi dưỡng tóc, thành phần này còn mang đến hương thơm dịu nhẹ, tươi mát, giúp mái tóc lưu hương lâu hơn sau khi sử dụng.
Hỗ trợ giảm triệu chứng bệnh tả
Trong y học dân gian, phần thân cây lục bình được dùng để hỗ trợ điều trị bệnh tả. Một số món ăn chế biến từ lục bình được cho là có thể giúp giảm các triệu chứng như buồn nôn và nôn mửa. Tuy nhiên, đây chỉ là phương pháp hỗ trợ và không thể thay thế việc điều trị theo chỉ định của bác sĩ.
Có tác dụng chống viêm
Nước ép lục bình kết hợp với nước cốt chanh từ lâu đã được dân gian sử dụng để đắp lên các vùng da bị áp xe hoặc viêm, góp phần làm dịu tổn thương. Ngoài ra, nước ép từ cây lục bình cũng được cho là có thể hỗ trợ giảm tình trạng đau rát, viêm họng.
Hỗ trợ hệ tiêu hóa
Lục bình là nguyên liệu chế biến nhiều món ăn dân dã như đậu xào lục bình, giúp bữa ăn thêm thanh mát và dễ tiêu hóa. Theo y học cổ truyền, loại cây này còn có tác dụng kiện tỳ, hỗ trợ cải thiện các triệu chứng như đầy hơi, chướng bụng, đau bụng, buồn nôn và nhiễm giun.
Những lưu ý khi sử dụng lục bình
Mặc dù có thể dùng làm thực phẩm và dược liệu dân gian, lục bình vẫn cần được sử dụng đúng cách để đảm bảo an toàn.
- Lục bình có khả năng hấp thụ các kim loại nặng như chì, thủy ngân và strontium từ môi trường nước. Vì vậy, tuyệt đối không thu hái lục bình ở những khu vực sông, hồ, kênh rạch bị ô nhiễm hoặc gần khu công nghiệp để chế biến thực phẩm hay làm thuốc, nhằm tránh nguy cơ ngộ độc.
- Những người có cơ địa nhạy cảm hoặc dễ dị ứng nên thận trọng khi sử dụng lục bình. Nếu xuất hiện các biểu hiện như ngứa, nổi mẩn hoặc kích ứng sau khi ăn hoặc tiếp xúc, cần ngừng sử dụng ngay.
- Ngó lục bình ăn sống có thể gây cảm giác rát miệng. Do đó, người đang bị lở miệng, nhiệt miệng hoặc tổn thương niêm mạc miệng nên hạn chế ăn sống, thay vào đó nên chế biến chín trước khi sử dụng.
