Thói quen nhỏ nhưng ảnh hưởng rất lớn
Thức khuya ngủ nướng là thói quen thường gặp ở trẻ và lứa tuổi học sinh trong dịp nghỉ hè. Điều này cũng dễ hiểu khi đây là thời điểm trẻ được nghỉ học, phụ huynh vẫn phải đi làm vì thế phần nào thiếu sự quản lý, giám sát. Thậm chí, không ít gia đình khi con ngủ nướng còn mừng vì thời gian trẻ ngủ sẽ là an toàn nhất.
Thế nhưng, chính thói quen ngủ “ngủ ngày, cày đêm” của trẻ sẽ ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển, khả năng ghi nhớ và tập trung. Ngoài ra, việc đảo lộn thói quen sinh hoạt còn làm “loạn nhịp” đồng hồ sinh học của cơ thể, khi đi học trẻ mất nhiều thời gian để bắt nhịp lại từ đầu.
Dưới góc độ sức khỏe, bác sĩ chuyên khoa Nhi - Nguyễn Thu Phương cho biết, sở dĩ trẻ có thói quen thức khuya, ngủ nướng phần lớn nguyên nhân là do phụ huynh. Theo đó, buổi tối chính các bậc phụ huynh cũng đi ngủ muộn nên trẻ cũng phải đi ngủ theo giờ của bố mẹ. Còn buổi sáng, trẻ không đi học, bố mẹ thường sẽ chuẩn bị sẵn đồ ăn khi trẻ dậy sẽ tự ăn và giám sát con qua camera.
Xem điện thoại là một trong số nguyên nhân khiến trẻ thức khuya hơn. Ảnh minh họa.
Một nguyên nhân khác cũng được bác sĩ Phương chỉ ra đó là, việc sử dụng thiết bị điện tử trước khi đi ngủ. Khi đó, ánh sáng xanh tác động đến não, khiến cơ thể giảm sản xuất melatonin – hormone tạo cảm giác buồn ngủ. Vì thế, dù trẻ nằm trên giường, giờ đã muộn nhưng không nhận được tín hiệu nghỉ ngơi. Ngoài ra, các nội dung trẻ xem cũng khiến não hoạt động liên tục, khiến cảm xúc bị kích thích, hưng phấn nên sau khi tắt chương trình, não cũng phải có thời gian để điều chỉnh lại rồi từ từ mới có thể đi vào giấc ngủ.
Về tác động tới sức khỏe của trẻ, việc thức khuya ngủ nướng sẽ ảnh hưởng đến sự phát triển chiều cao của trẻ. Điều này đã có nhiều nghiên cứu chứng minh. Theo đó, giấc ngủ liên quan đến việc cơ thể sản xuất hormone tăng trưởng, phát triển chiều cao. Thời điểm cơ thể sản xuất hormone nhiều nhất là khoảng 22h cho đến 2h sáng. Trong khi trẻ thức khuya, bước vào giấc ngủ muộn hoặc ngủ không sâu, lượng hormone tăng trưởng bị giảm đáng kể.
Một vấn đề khác bác sĩ Thu Phương cũng hết sức cảnh báo tới các bậc phụ huynh, đó là trẻ thức khuya sẽ ảnh hưởng đến khả năng ghi nhớ và tập trung, vì ngủ không đủ giấc não sẽ không có thời gian để nghỉ ngơi và xử lý lại thông tin. Điều này khiến khả năng tập trung của trẻ bị giảm sút. Nếu liên tục kéo dài thói quen này, sẽ ảnh hưởng đến học tập, khả năng ghi nhớ và thậm chí là liên quan cả đến những rối loạn tâm thần.
Thức khuya ảnh hưởng đến tiêu hóa và cả tăng nguy cơ mắc các bệnh chuyển hóa ở trẻ. Ảnh minh họa.
PGS.TS.BS Nguyễn Trọng Hưng – Giám đốc Trung tâm Khám, Tư vấn, Phục hồi dinh dưỡng và Kiểm soát béo phì tại Viện Dinh dưỡng Quốc gia cảnh báo thêm rằng, khi trẻ thức khuya, ngủ nướng sẽ ảnh hưởng đến vấn đề tiêu hóa và chuyển hóa của trẻ, từ đó làm trẻ phát triển kém hoặc tăng nguy cơ bệnh tật.
Theo bác sĩ Hưng, với nhóm trẻ nhỏ, việc thức khuya và dậy quá muộn sẽ dễ khiến trẻ bị biếng ăn, rối loạn tiêu hóa dẫn tới hấp thu dinh dưỡng kém, dễ sụt cân, mệt mỏi hoặc thiếu vi chất. Còn với nhóm trẻ lớn tuổi hơn nhất là độ tuổi vị thanh niên, thức khuya sẽ làm tăng nguy cơ béo phì, vì thường khi ngủ muộn trẻ sẽ ăn vặt nhiều, trong khi đa số là dùng đồ ăn nhanh, uống nước ngọt. Trong khi cơ thể lúc này không vận động, tốc độ trao đổi chất chậm và lượng calo nạp vào đó sẽ tích tụ, lâu dần sẽ làm tăng nguy cơ mắc bệnh như huyết áp, tim mạch, tiểu đường…
Bố mẹ hãy làm gương và lựa chọn hoạt động phù hợp
Để tránh tình trạng thức khuya, ngủ nướng ở trẻ, từ đó thúc đẩy khả năng tuy duy, ghi nhớ của trẻ các chuyên gia đều chung nhận định rằng, phụ huynh cần phải làm gương trước con trẻ. Theo đó, ngay tại gia đình hãy duy trì lịch sinh hoạt cố định, đặc biệt là giờ đi ngủ. Tốt nhất hãy cho trẻ đi ngủ trước 22h và dậy trước 7h sáng. Trước khi đi ngủ không nên cho trẻ xem điện thoại, thay vào đó hãy bị bộ thể dục hoặc đọc sách hoặc cả nhà cùng nhau trò chuyện, sinh hoạt chung…
Trong dịp nghỉ hè, nhiều trẻ sẽ được bố mẹ gửi về quê hoặc đăng ký tham gia các chương trình hoạt động trải nghiệm, đây cũng là cách giúp trẻ giải tỏa căng thẳng sau một năm học. Ngoài ra, việc hoạt động nhiều cũng giúp trẻ tránh xa thiết bị điện tử, ăn uống ngon miệng hơn và dễ vào giấc ngủ hơn.
Ngoài các khóa học ngoại khóa, phụ huynh nên cho con học và chơi những môn tăng khả năng tư duy, logic. Ảnh minh họa.
Với những trẻ ở thành thị, do không gian chật hẹp, trong khi bố mẹ vẫn đi làm, bác sĩ Thu Phương cho rằng, không nên quá áp lực việc học cho trẻ, thay vào đó hãy đăng ký cho trẻ học những môn tăng khả năng tư duy, logic và khả năng sáng tạo kiểu “vừa học, vừa chơi”. Với trẻ lớn hơn, gia đình hoàn toàn có thể cho trẻ tham gia học nhóm với nhau, học những môn trẻ thích để trẻ không nhàm chán, tăng khả năng kết nối giữa các trẻ.
Đối với việc chăm sóc dinh dưỡng, PGS Nguyễn Trọng Hưng khuyến cáo, khi nghỉ hè phụ huynh nên chuẩn bị sẵn thực đơn theo tuần cho trẻ, từ đó giúp trẻ bổ sung đủ các nhóm thực phẩm và nguồn dinh dưỡng thiết yếu. Thực tế, nhiều gia đình do bận công việc thường để trẻ tự ý ăn những gì mình thích hoặc bố mẹ đặt đồ về nhà, trong đó chủ yếu là đồ ăn nhanh, chế biến sẵn, điều này là không tốt cho trẻ.
Theo đó, thực phẩm lành mạnh chứa nguồn dinh dưỡng lành phụ huynh có thể chọn và bổ sung vào chế độ ăn hằng ngày cho trẻ đó là các loại rau xanh, ưu tiên rau theo mùa như rau dền, rau họ cải, cà rốt, nấm và các loại quả, hạt họ đậu. Với nhóm giàu protein nên lựa chọn các thực phẩm dễ tiêu hóa cho trẻ ưu tiên các loại cá, thịt gà, chim bồ câu, trứng, sữa. Với nhóm chất béo cần cân đối nguồn chất béo từ động vật và thực vật, trong đó chất béo từ thực vật có thể ưu tiên nguồn từ các loại hạt như đậu nành, óc chó, hướng dương,...
Việc lên kế hoạch, chuẩn bị thực đơn theo tuần là cách chăm sóc dinh dưỡng cho trẻ khoa học và hợp lý trong ngày hè thay vì đặt đồ ăn nhanh. Ảnh minh họa.
Ngoài ra, phụ huynh thay vì chuẩn bị sẵn bánh kẹo và nước ngọt cho trẻ có thể chuẩn bị những thực phẩm lành mạnh như trái cây, sữa – sữa chua, sữa hạt... để trẻ sử dụng với số lượng hợp lý. Điều này vừa giúp trẻ tránh xa đồ ngọt, hạn chế nguy cơ mắc bệnh chuyển hóa và tốt sự phát triển cơ thể nói chung.
Cuối cùng, dù ngày hè hay bận công việc phụ huynh hãy dành nhiều thời gian vui chơi với trẻ, thay vì ép trẻ đi học cả tuần. Việc tăng kết nối với trẻ cũng là cách gắn kết tình cảm gia đình, từ đó giúp trẻ có trạng thái tinh thần tốt nhất và phát triển toàn diện được cả về thể chất lẫn tinh thần.
