Các số liệu và thống kê về bệnh đái tháo đường cho thấy, gánh nặng bệnh đang ngày càng gia tăng làm ảnh hưởng đến từng cá nhân, gia đình và xã hội. Tại Việt Nam, theo báo cáo của Liên đoàn Đái tháo đường Thế giới (IDF) số người trưởng thành (20-79 tuổi) mắc đái tháo đường năm 2024: khoảng 2,5 triệu người. Dự tính tới năm 2050 sẽ lên khoảng 2,7 triệu người.
Còn điều tra toàn quốc của Bệnh viện Nội tiết Trung ương trong thời gian qua cho thấy, tỉ lệ người mắc đái tháo đường đang tăng nhanh. Theo kết quả điều tra gần nhất năm 2020, tỉ lệ mắc bệnh đái tháo đường tại Việt Nam là 7,3%; Tỉ lệ tiền đái tháo đường là 17,8%. Trong đó điều cần hết sức quan tâm đó là tỉ lệ người mắc đái tháo đường chưa được chẩn đoán tại Việt Nam hiện còn hơn 60%. Có hơn một nửa số người trưởng thành chưa bao giờ được làm xét nghiệm đường huyết để phát hiện bệnh đái tháo đường.
Tỉ lệ mắc và trẻ hóa của bệnh đái tháo đường là điều không phải bàn cãi, tuy nhiên không ít người có quan niệm chưa thật sự đúng về bệnh, điển hình là thông tin cho rằng, ăn nhiều tinh bột là nguyên nhân gây bệnh, vì thế nhiều người truyền tai nhau nên cắt hoặc giảm việc ăn cơm để phòng bệnh.
Việc kiêng cơm để phòng bệnh tiểu đường là không thực sự chính xác. Ảnh minh họa.
PGS.TS.BS Nguyễn Trọng Hưng - Phó trưởng khoa Dinh dưỡng lâm sàng và Tiết chế (Bệnh viện Nội tiết Trung ương) cho biết, đây là vấn đề cần phải nhìn nhận một cách khách quan, không nên quy chụp. Ông Hưng cho rằng, hiện nay mọi người ăn ít cơm hơn trước, mỗi bữa chỉ một bát cơm nhưng bệnh vẫn gia tăng. Trong khi trước đây, một người trưởng thành ăn 3-4 bát cơm/bữa nhưng người mắc đái tháo đường ít hơn hiện nay. Vì thế, việc quy chụp cơm hay tinh bột khiến đái tháo đường gia tăng là không thật sự chính xác.
Ông Hưng lý giải, trước kia ăn ít cơm nhưng thời gian hoạt động thể lực nhiều, tiêu hao năng lượng tốt. Còn hiện nay, dù lượng tinh bột ăn vào ít hơn trước, nhưng chúng ta lười vận động. Ngoài ra, dù lượng cơm ăn vào giảm đi nhưng chất đạm, chất béo, đặc biệt là đường đơn lại ăn quá nhiều, từ đó khiến bệnh gia tăng.
Ngoài ra, nguyên nhân bệnh đái tháo đường tăng lên còn xuất phát từ các yếu tố kinh tế – xã hội, nhân khẩu học, môi trường và di truyền. Những yếu tố chính góp phần làm gia tăng bệnh đái tháo đường type 2 bao gồm: Quá trình đô thị hóa; Dân số già hóa; Tỷ lệ thừa cân và béo phì ngày càng tăng…
“Thực tế hằng ngày chúng ta không chỉ ăn cơm, mà cả thức ăn, đồ uống có đường và trái cây. Ngay cả việc ăn trái cây hằng ngày dù tốt, nhưng cũng phải thực hiện một cách khoa học. Theo khuyến cáo, người trưởng thành ăn 200g quả chín mỗi ngày, nhưng có người ăn bớt cơm đi, tăng số lượng quả chín lên vì tưởng ăn trái cây nhiều là tốt. Thế nhưng, ăn quá nhiều quả chín cũng không tốt, đó cũng là nguồn nạp đường đơn vào cơ thể. Hay nhiều người bỏ bữa, nhịn cơm nhưng lại ăn vặt với nhiều đồ ngọt từ bánh kẹo, bánh kem hay nước ngọt, trà sữa. Đây đều là đồ ăn, thức uống chứa rất nhiều đường, dễ gây tăng cân, béo phì và đái tháo đường nếu sử dụng trong thời gian dài”, bác sĩ Hưng phân tích.
Lười vận động, sử dụng đồ ăn và đồ uống chứa nhiều đường đơn làm tăng nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường. Ảnh minh họa.
Qua thực tế thăm khám, bác sĩ Nguyễn Trọng Hưng cho biết, ngay các các bệnh nhân bị tiểu đường phải điều trị, các bác sĩ cũng không hề khuyên bệnh nhân phải kiêng cơm, ngược lại hằng ngày vẫn phải ăn cơm đều theo khuyến cáo. Còn với người bình thường, nếu không có điều kiện ăn bún-phở thì mỗi ngày nên ăn 4-5 bát cơm là đủ.
Theo ông Hưng, mọi người không nên sợ cơm, tùy theo nhu cầu và tính chất công việc của mỗi người để quyết định ăn bao nhiêu là đủ. Ví dụ người chỉ nạp 1.600kcal/ngày thì ăn 4 bát cơm, nhưng với người hoạt động thể lực nhiều, cần nạp 2.000kcal/ngày thì phải ăn 5 bát.
Theo các chuyên gia, đái tháo đường là bệnh chuyển hóa mạn tính, nếu căn bệnh này không được kiểm soát thì sau một thời gian nó sẽ gây nên các tổn thương nghiêm trọng nhiều bộ phận của cơ thể, đặc biệt là các biến chứng tim mạch, thận, thần kinh, bàn chân… thậm chí dẫn đến qua đời.
Để phòng bệnh, ngoài thực hiện chế độ ăn khoa học và hợp lý để duy trì cân nặng hợp lý, mọi người cần tăng cường vận động thể lực ít nhất 30 phút mỗi ngày, áp dụng chế độ ăn ít đường tinh luyện, giàu chất xơ. Ngoài ra, cần khám sức khỏe định kỳ để kiểm soát đường huyết.
