Không bao giờ hối hận khi lựa chọn vào nghề pháp y
Thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Thị Ngọc Yến, hiện đang là giám đốc Trung tâm Pháp y Hà Nội và chị cũng là nữ lãnh đạo hiếm hoi của ngành pháp y. Chị chia sẻ rằng, ở khu vực miền Bắc chị là nữ lãnh đạo các Trung tâm Pháp y đầu tiên, để có được sự ghi nhận ấy, nữ bác sĩ cũng trải qua không ít khó khăn trong hành trình lăn lộn với nghề.
Bác sĩ Ngọc Yến theo học Đại học Y Hà Nội và tốt nghiệp loại ưu, khi đó chị có thể lựa chọn rất nhiều ngành hot và sau khi học xong có rất nhiều cơ hội kiếm tiền. Tuy nhiên, cuối cùng “nghề chọn người”, chị đã theo ngành pháp y, một nghề theo chị là lạnh lẽo và đầy ám ảnh.
Bác sĩ Nguyễn Thị Ngọc Yến, giám đốc Trung tâm pháp y thuộc Sở Y tế Thành phố Hà Nội.
“Nếu học các ngành khác, bác sĩ chỉ cần tập trung vào một chuyên ngành mình theo đổi, sau này có thể mở phòng khám kiếm được nhiều tiền. Còn khi theo ngành pháp y, bác sĩ sẽ phải học và am hiểu các chuyên ngành, nhưng cơ hội kiếm tiền thì không có vì nghe tên bác sĩ pháp y ai cũng không muốn lại gần”, bác sĩ Ngọc Yến chia sẻ.
Thời gian đầu khi chuyển từ một trung tâm y tế trực thuộc Hà Nội sang nghề pháp y, bác sĩ Ngọc Yến phải giấu gia đình vài năm. Đến khi gia đình biết thì “sự việc đã rồi” nên muốn cản cũng chẳng được. Hay với bạn bè cũng vậy, ban đầu khi làm nghề pháp y, vòng tròn bạn bè của bác sĩ Yến khép lại rất nhỏ, vì bản thân chị cũng cho rằng, mọi người ngại tiếp xúc với mình.
Thậm chí, ngay cả với các con, chị Yến cũng rất ít chia sẻ về công việc mẹ đang làm, vì sợ con bị các bạn xa lánh, kỳ thị. Chỉ đến khi các con lớn lên, hiểu và tự hào về nghề mẹ làm, rồi các bạn cũng gọi nghề của mẹ là "ngầu", lúc đó chị mới thực sự trút bỏ được gánh nặng tâm lý, có thể chia sẻ với mọi người về công việc mình làm, để mọi người hiểu đúng bản chất nghề pháp y.
Những nữ nhân viên y tế theo nghề pháp y phải là người rất bản lĩnh và can đảm.
Dù tinh thần thép cũng có lúc tủi thân, ám ảnh
Bác sĩ Nguyễn Thị Ngọc Yến cho rằng, với những ai theo học bác sĩ, việc giải phẫu cơ thể người, tiếp xúc với tử thi trong quá trình học là điều không thể tránh khỏi. Tuy nhiên, khi làm nghề pháp y vẫn cần phải có tinh thần thép, bởi mỗi một vụ án, mỗi một tử thi khi tiếp xúc có một trạng thái khác nhau. Do vậy, đây là nghề không dành cho người “yếu tim” hay sợ hãi.
Ngay cả với bác sĩ Yến, dù yêu nghề, quyết bám nghề nhưng có không ít lúc cũng cảm thấy rùng mình, tủi thân và ám ảnh. Chị chia sẻ rằng, nghề pháp y không có thời gian làm cố định, án xảy ra khi nào là phối hợp với các bên liên quan đi lúc đó. Đến khi xong việc về có khi là nửa đêm hoặc rạng sáng.
“Không ít người hỏi tôi rằng, đi làm như vậy lúc về có sợ “bóng ai đó đi theo” không. Dù miệng trả lời là không, vì đây là làm vì trách nhiệm, vì công việc nhưng thực tế lúc đầu khi mới vào nghề, xong mỗi vụ việc lái xe về nhà lúc nửa đêm, tôi vẫn phải nhìn qua gương chiếu hậu xem có gì không. Thế rồi, thời gian trôi, vụ việc này chồng vụ việc khác nên mình cũng chẳng còn để ý đến vấn đề này”, bác sĩ Ngọc Yến chia sẻ.
Dù yêu nghề, quyết bám nghề nhưng có những lúc bác sĩ Yến cũng cảm thấy tủi thân và đầy ám ảnh.
Suốt khoảng 20 năm làm nghề, bác sĩ Ngọc Yến vẫn nhớ mãi vụ án mạng khiến chị cảm thấy tủi thân vô cùng. Đó là sự việc xảy ra các đây vài năm, khi một cô gái tử vong trong nhà nghỉ, chủ nhà nghỉ không cho làm pháp y tại chỗ, buộc phải đưa thi thể ra nghĩa địa để làm pháp y.
“Khi đó tôi và một anh công an đưa thi thể ra nghĩa địa. Xong anh công an phải đi gọi các bên liên quan ra chứng kiến, làm thủ tục mới được làm pháp y. Khi đó là 2h sáng, một mình tôi đứng giữa nghĩa trang trông tử thi. Bản thân tôi không sợ hãi, nhưng cảm thấy tủi thân vô cùng. Nhưng khi đồng nghiệp đến, chúng tôi lại lao vào công việc mà quên đi những điều tiểu tiết ấy”, bác sĩ Yến kể lại.
Việc truyền thụ kinh nghiệm của người đi trước với người đi sau trong nghề pháp y là rất quan trọng. Trong ảnh: Bác sĩ Ngọc Yến đang hướng dẫn cán bộ trung tâm xử lý một sự việc.
“Càng làm, càng chứng kiến tôi càng thấy ám ảnh. Tôi ám ảnh không phải vì thi thể bị cháy mà ám ảnh bởi những tiếng khóc của người sống đang đợi tin người thân. Ám ảnh vì quá nhiều trẻ nhỏ, vì có những gia đình chẳng còn một ai. Điều đó càng thôi thúc chúng tôi làm việc quên ăn, quên nghỉ để xác định danh tính được nhanh nhất, để người thân nhận thi thể sớm và chính xác nhất. Vụ việc ấy, chỉ có hai người phải xác định qua giám định ADN”, bác sĩ Yến chia sẻ về vụ cháy chung cư tại Hà Nội.
Nghề giúp ích cho xã hội qua lăng kính khoa học
Trong cuộc sống, khi mọi người thấy người tử vong họ luôn tìm cách tránh xa. Còn với những người làm nghề như bác sĩ Nguyễn Thị Ngọc Yến, mỗi tử thi chính là một “nhân chứng cuối cùng” cần được lắng nghe, giải mã để tìm lại sự thật và tuyệt đối không bỏ sót manh mối dù là nhỏ nhất.
Do vậy, với ai theo nghề pháp y thì ít nhất phải có tính tỉ mỉ, chính xác và trung thực khách quan tuyệt đối. Chỉ có vậy mới giúp giải mã được những vụ án, đưa ra được những chứng cứ và đặc biệt là giúp ích được cho xã hội thông qua lăng kính khoa học, chứ không phải là cảm tính.
Quá trình làm việc, tất cả sự vụ cần phải dựa trên bằng chứng khoa học và sự trung thực, khách quan của người làm pháp y.
Thế nhưng, sau khi làm việc dựa trên khoa học, vẫn cần phải có tính nhân văn để làm sao hài hòa được cho cả người sống và người đã mất. “Sau khi làm pháp y, tìm hiểu bằng chứng dựa trên khoa học. Chúng tôi phải đưa thi thể trở về trạng thái nguyên vẹn nhất có thể, điều này vừa tôn trọng người đã khuất, vừa để người thân còn sống yên lòng”, bác sĩ Yến chia sẻ.
Dù tỉ mỉ, chính xác là vậy nhưng người làm nghề Pháp y cũng không tránh khỏi những cám dỗ, những đe dọa từ bên ngoài. Vì thế, ngoài có “trái tim sắt đá” thì cần phải có bản lĩnh để vượt qua những điều đó. Theo bác sĩ Yến, với nghề Pháp y, ngoài chuyên môn còn có yếu tố tâm linh. Vì thế, khi làm việc với người đã mất, nên không thể làm sai sự thật. Với mỗi bác sĩ làm nghề pháp y, họ luôn tin vào quy luật nhân quả.
Khi làm việc, các cán bộ pháp y phải tỉ mỉ đến từng chi tiết từ ngoài hiện trường, đến khâu lưu mẫu.
“Tôi hiểu rằng một bản kết luận pháp y có thể giúp một người được minh oan hoặc ngược lại phải chịu trách nhiệm trước pháp luật. Đằng sau đó là số phận của cả một gia đình. Vì vậy, mỗi kết luận đều phải hết sức thận trọng và khách quan. Cũng chính vì lý do này, khi làm việc chúng tôi vẫn kiên định với slogan của Trung tâm là: "Thượng tôn pháp luật" ”, bác sĩ Yến nói.
Được biết, trong năm 2025, dưới sự dẫn dắt của nữ giám đốc, Trung tâm Pháp y Hà Nội đã đạt được những con số ấn tượng, thực hiện 35.049 trường hợp giám định, đạt gần 109% kế hoạch năm. Từ giám định thương tích, tử thi đến các xét nghiệm ADN phức tạp, tất cả đều được thực hiện với độ chính xác tuyệt đối, không để xảy ra sai sót chuyên môn hay khiếu nại nào.
