Trong thế giới gia vị, nhụy hoa nghệ tây (saffron) nổi tiếng không chỉ bởi màu vàng cam rực rỡ và hương thơm đặc trưng mà còn bởi mức giá đắt đỏ. Từng có thời điểm, loại gia vị này được bán với giá lên tới 450 triệu đồng/kg. Đằng sau giá trị ấy là quy trình thu hái và sơ chế hoàn toàn thủ công, đòi hỏi nhiều công sức nhưng cho sản lượng rất thấp.
Saffron là phần nhụy của hoa nghệ tây, có tên khoa học là Crocus sativus. Mỗi bông hoa chỉ có một lượng nhụy rất nhỏ, gồm những sợi mảnh màu đỏ cam. Cây có nguồn gốc trồng trọt từ Hy Lạp nhưng hiện saffron được sản xuất chủ yếu tại Iran, Hy Lạp, Maroc, Ấn Độ và một số khu vực của Trung Quốc.
Điểm khiến nhụy hoa nghệ tây trở nên đắt giá nằm ở chính quá trình thu hoạch. Hoa nghệ tây chỉ nở trong thời gian ngắn, vì vậy người trồng phải tranh thủ hái đúng thời điểm. Hoa thường được thu hoạch vào sáng sớm, sau đó người thợ nhẹ nhàng tách từng sợi nhụy ra khỏi bông.
Công đoạn này cần sự tỉ mỉ bởi những sợi nhụy rất mỏng manh, dễ bị dập hoặc gãy. Để có khoảng 1kg nhụy hoa nghệ tây khô thành phẩm, có thể cần tới 150.000 bông hoa. Sau khi tách nhụy, các sợi tiếp tục được làm khô nhằm giảm độ ẩm và giúp bảo quản lâu hơn. Nhiệt độ, thời gian sấy phải được kiểm soát phù hợp bởi sấy quá mức có thể khiến sợi bị giòn, biến đổi hương vị và làm giảm chất lượng.
Không chỉ đắt, nhụy hoa nghệ tây còn nổi bật bởi khả năng tạo màu và hương cho món ăn. Chỉ cần vài sợi nhỏ cũng đủ tạo nên màu vàng cam bắt mắt. Saffron thường được ngâm trong nước ấm hoặc sữa ấm trước khi sử dụng để các hợp chất màu và hương được giải phóng, sau đó cho vào cơm, bánh, món hầm hoặc các loại đồ uống.
Bên cạnh lĩnh vực ẩm thực, nhụy hoa nghệ tây còn được sử dụng trong một số sản phẩm mỹ phẩm, nước hoa và đồ uống thủ công. Chính sự đa dụng cùng quy trình sản xuất kỳ công khiến nhụy hoa nghệ tây được xem là một trong những loại gia vị có giá trị cao nhất trên thị trường.
Khi mua nhụy hoa nghệ tây, người dùng có thể chú ý một số đặc điểm cơ bản để lựa chọn sản phẩm chất lượng. Sợi nghệ tây đạt chất lượng thường có màu đỏ khá đồng đều, ở trạng thái khô và giòn khi chạm vào. Nhụy hoa nghệ tây cũng có mùi thơm đặc trưng, nhẹ nhàng, hơi giống hương hoa và cỏ khô. Nếu sản phẩm có mùi ẩm mốc hoặc mùi lạ, người mua nên thận trọng.
Theo thông tin trên báo Dân Trí, sau nhiều năm kiên trì nghiên cứu, Sa Pa đã di thực và trồng thành công nhuỵ hoa nghệ tây.
Lợi ích của nhụy hoa nghệ tây với sức khỏe
Hỗ trợ bảo vệ sức khỏe tim mạch
Nhụy hoa nghệ tây chứa nhiều hợp chất chống oxy hóa như crocin, crocetin và safranal. Những hoạt chất này có khả năng giúp cơ thể chống lại tác động của các gốc tự do, đồng thời được nghiên cứu về mối liên quan với huyết áp và sức khỏe hệ tuần hoàn. Một số nghiên cứu cho thấy saffron có tiềm năng hỗ trợ cải thiện một số chỉ số liên quan đến tim mạch, tuy nhiên không nên xem đây là phương pháp thay thế thuốc điều trị.
Hỗ trợ sức khỏe não bộ và trí nhớ
Các hợp chất chống oxy hóa trong saffron, trong đó có crocin, crocetin, safranal và kaempferol, được quan tâm nhờ khả năng bảo vệ tế bào trước tổn thương do stress oxy hóa. Một số nghiên cứu bước đầu cho thấy saffron có thể hỗ trợ trí nhớ, khả năng tập trung và chức năng nhận thức. Các hoạt chất này cũng đang được nghiên cứu về tiềm năng liên quan đến một số bệnh thoái hóa thần kinh như Alzheimer và Parkinson.
Hỗ trợ cải thiện tâm trạng
Saffron từ lâu đã được nghiên cứu về tác động đối với tâm trạng. Một số nghiên cứu, trong đó có công bố năm 2015, ghi nhận chiết xuất nghệ tây có thể giúp cải thiện một số biểu hiện liên quan đến tâm trạng ở một số nhóm người.
Tốt cho sức khỏe đôi mắt
Những hợp chất chống oxy hóa trong saffron cũng được nghiên cứu về khả năng hỗ trợ bảo vệ tế bào võng mạc trước tác động của stress oxy hóa. Một số nghiên cứu trên người cho thấy việc bổ sung saffron có thể mang lại những thay đổi tích cực đối với một số chỉ số về thị lực, đặc biệt ở người lớn tuổi.
Giảm một số triệu chứng trước kỳ kinh
Một số nghiên cứu cho thấy saffron có thể hỗ trợ giảm các biểu hiện thường gặp của hội chứng tiền kinh nguyệt (PMS), chẳng hạn thay đổi tâm trạng, khó chịu hoặc đau bụng. Các nhà khoa học cho rằng tác dụng này có thể liên quan đến ảnh hưởng của một số hợp chất trong saffron đối với chất dẫn truyền thần kinh và phản ứng viêm của cơ thể.
Góp phần tăng cường khả năng chống oxy hóa
Một trong những đặc điểm đáng chú ý của saffron là chứa nhiều hợp chất có hoạt tính chống oxy hóa. Crocin, crocetin và safranal có khả năng tham gia vào quá trình trung hòa các gốc tự do, từ đó giúp hạn chế tổn thương tế bào do stress oxy hóa.
Hỗ trợ hệ miễn dịch
Saffron chứa một số vitamin và khoáng chất, đồng thời có các hợp chất chống oxy hóa có thể góp phần hỗ trợ cơ chế bảo vệ tự nhiên của cơ thể. Việc duy trì hệ miễn dịch khỏe mạnh vẫn phụ thuộc chủ yếu vào chế độ ăn uống cân bằng, ngủ đủ giấc và lối sống phù hợp.
Lưu ý khi sử dụng
Không nên lạm dụng nhụy hoa nghệ tây hoặc tự ý dùng liều cao vì có thể gây buồn nôn, chóng mặt, nôn mửa, tiêu chảy và các phản ứng bất thường khác. Phụ nữ mang thai, người mắc bệnh tim mạch hoặc rối loạn khí sắc nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng.
