Nhắc đến quả bưởi, người ta chỉ nhớ đến những múi bưởi mọng nước, phần cùi trắng dày thường bị xem là “phụ phẩm” và không ít người tiện tay bỏ đi. Thế nhưng, ít ai biết rằng chính lớp cùi ấy lại là nguyên liệu làm nên nhiều món ngon dân dã, đặc biệt là chè và mứt Tết.
Cùi bưởi là lớp xốp màu trắng nằm giữa vỏ xanh bên ngoài và múi bưởi bên trong. Khi còn tươi, cùi có độ dày nhất định, sờ vào thấy mềm, nhẹ và hơi đàn hồi. Ban đầu, cùi có vị the đắng đặc trưng do chứa tinh dầu và hoạt chất tự nhiên, vì vậy nếu không biết sơ chế đúng cách, món ăn sẽ dễ bị đắng, mất ngon.
Tuy nhiên, khi được xử lý kỹ bằng cách ngâm muối, bóp nước nhiều lần và luộc xả, cùi bưởi trở nên trắng trong, giòn dai và gần như không còn vị đắng. Chính độ giòn sần sật ấy khiến cùi bưởi trở thành nguyên liệu thú vị trong ẩm thực, mang lại kết cấu đặc biệt mà nhiều nguyên liệu khác khó có được.
Không chỉ vậy, cùi bưởi còn chứa nhiều chất xơ, hỗ trợ tiêu hóa, giúp tạo cảm giác no lâu. Trong dân gian, nhiều người còn tận dụng cùi bưởi phơi khô để nấu nước gội đầu hoặc làm tinh dầu thơm.
Một trong những món nổi tiếng nhất từ cùi bưởi là chè bưởi. Món chè này phổ biến ở nhiều tỉnh thành, đặc biệt tại miền Nam. Cùi bưởi sau khi sơ chế sạch sẽ được cắt hạt lựu nhỏ, trộn với bột năng để tạo lớp áo bên ngoài. Khi nấu, từng miếng cùi bưởi nổi lên, trong veo, giòn dai nhưng không cứng.
Chè bưởi thường được nấu cùng đậu xanh đãi vỏ, nước cốt dừa và đường. Khi ăn, vị ngọt béo của nước cốt dừa hòa quyện cùng vị bùi của đậu xanh, xen lẫn những miếng cùi bưởi giòn nhẹ tạo cảm giác rất lạ miệng. Món này có thể ăn nóng hoặc thêm đá mát lạnh đều ngon.
Ngoài bán ở các quán chè, nhiều gia đình cũng tự làm tại nhà vào dịp cuối tuần hoặc lễ Tết như một cách tận dụng phần cùi vốn bị bỏ đi.
Vào dịp Tết Nguyên đán, mứt cùi bưởi cũng được nhiều gia đình làm để đãi khách. Cùi bưởi sau khi khử đắng sẽ được ướp đường rồi sên trên lửa nhỏ cho đến khi đường kết tinh bám quanh từng miếng.
Thành phẩm có màu trắng ngà hoặc ánh vàng nhẹ, bên ngoài lớp đường khô ráo, bên trong dẻo nhẹ và vẫn giữ được độ giòn đặc trưng. Khi thưởng thức, vị ngọt không quá gắt, thoảng chút hương tinh dầu bưởi dịu nhẹ, tạo cảm giác thanh mát chứ không ngấy như một số loại mứt khác.
Mứt cùi bưởi thường được xếp vào đĩa mứt Tết, dùng kèm trà nóng, rất hợp trong những buổi sum vầy đầu xuân. Mứt cùi bưởi được bán với giá khoảng 150.000 đồng/kg.
Từ một phần tưởng chừng không mấy giá trị, cùi bưởi lại ẩn chứa nhiều lợi ích đối với sức khỏe. Khi biết tận dụng đúng cách và ăn với lượng hợp lý, lớp cùi trắng dân dã ấy không chỉ góp phần làm phong phú bữa ăn mà còn mang lại những giá trị dinh dưỡng đáng kể cho cơ thể.
Những tác dụng của cùi bưởi với sức khoẻ
Theo Đông y: vị thuốc quen thuộc trong vườn nhà
Theo y học cổ truyền, cùi bưởi có vị cay, ngọt, hơi đắng, tính ấm, tác dụng hành khí, hóa đờm, tiêu thực. Người xưa thường phơi hoặc sấy khô cùi bưởi, sau đó nấu nước uống thay trà để hỗ trợ tiêu hóa, giảm đầy bụng, khó tiêu.
Khi hầm cùi bưởi khô lấy nước, thêm chút mật ong và vài hạt muối, bài thuốc dân gian này còn được dùng để làm dịu cổ họng, giảm ho, long đờm – đặc biệt trong những ngày thời tiết giao mùa.
Giàu pectin – tốt cho tim mạch và mỡ máu
Điểm đáng chú ý nhất của cùi bưởi là hàm lượng pectin – một dạng chất xơ hòa tan. Pectin giúp hạn chế hấp thu cholesterol xấu (LDL) trong ruột, từ đó hỗ trợ giảm mỡ máu và góp phần bảo vệ tim mạch.
Chất xơ này còn tạo lớp gel tự nhiên bao phủ niêm mạc dạ dày, giúp làm dịu kích ứng, giảm cảm giác đau rát hoặc khó chịu ở người có vấn đề về dạ dày. Nhờ đó, những món như chè bưởi (khi chế biến vừa phải, không quá ngọt) không chỉ ngon miệng mà còn phần nào có lợi cho hệ tiêu hóa.
Hỗ trợ giảm cân và kiểm soát đường huyết
Pectin trong cùi bưởi có khả năng làm chậm quá trình tiêu hóa và hấp thu carbohydrate. Nhờ vậy, đường huyết sau ăn tăng chậm hơn, góp phần hỗ trợ kiểm soát nguy cơ tiểu đường.
Bên cạnh đó, lượng chất xơ cao giúp tạo cảm giác no lâu, hạn chế cảm giác thèm ăn, từ đó hỗ trợ quá trình giảm cân nếu biết kết hợp với chế độ ăn uống hợp lý. Đây cũng là lý do cùi bưởi được thêm vào một số món gỏi, nem chay hoặc món ăn thanh đạm trong thực đơn eat-clean.
Tác dụng thanh lọc và làm đẹp
Trong dân gian, cùi bưởi phơi khô còn được dùng để nấu nước gội đầu. Tinh dầu tự nhiên trong phần vỏ và cùi giúp tóc thơm dịu, hỗ trợ giảm gàu và làm sạch da đầu. Ngoài ra, nước đun từ cùi bưởi còn được xem là thức uống thanh mát, giúp cơ thể nhẹ nhõm, hỗ trợ thải độc khi dùng ở mức độ vừa phải.
Giải độc, thanh lọc cơ thể
Nước nấu từ vỏ bưởi lành tính, có tác dụng hỗ trợ đào thải độc tố ra khỏi cơ thể, từ đó giúp da dẻ sáng khỏe và cơ thể nhẹ nhàng, khỏe mạnh hơn từ bên trong.
Tăng cường hệ miễn dịch
Với lượng vitamin C dồi dào, bưởi nói chung và vỏ bưởi nói riêng là nguồn dưỡng chất lý tưởng để tăng sức đề kháng. Đồng thời, các chất chống oxy hóa trong vỏ bưởi còn giúp phòng ngừa các bệnh như hen suyễn, viêm khớp, và hỗ trợ giảm căng thẳng hiệu quả.
Những lưu ý khi sử dụng
Dù có nhiều lợi ích, cùi bưởi không nên dùng khi bụng quá đói vì có thể gây cồn cào, khó chịu. Do phần vỏ và cùi bưởi dễ tồn dư thuốc bảo vệ thực vật, cần rửa kỹ, ngâm muối và sơ chế đúng cách trước khi chế biến.
Đặc biệt, bưởi thuộc họ cam quýt có thể ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa một số loại thuốc. Người đang điều trị bệnh mạn tính, tim mạch hoặc ung thư nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng thường xuyên các chế phẩm từ bưởi, bao gồm cả vỏ và cùi.
