Ung thư từ lâu được xem là một trong những thách thức y tế lớn nhất tại Việt Nam, không chỉ bởi số ca mắc mới ngày càng gia tăng mà còn vì tỷ lệ không qua khỏi vẫn ở mức cao so với nhiều quốc gia trong khu vực.
Tuy nhiên, những tiến bộ nhanh chóng của y học hiện đại đang từng bước làm thay đổi bức tranh này, mang lại thêm hy vọng và cải thiện chất lượng cuộc sống cho hàng trăm nghìn người bệnh.
Vừa qua, Trung tâm Ung bướu Bệnh viện Chợ Rẫy lần đầu tổ chức Hội nghị Mùa xuân với chủ đề cập nhật các tiến bộ điều trị từ Hội Ung thư Nội khoa châu Âu, nơi nhiều nghiên cứu khoa học và kinh nghiệm lâm sàng mới trong điều trị và hỗ trợ người bệnh đã được giới thiệu, chia sẻ và công bố.
Tại hội nghị, TS.BS Lê Tuấn Anh - Giám đốc Trung tâm Ung bướu Bệnh viện Chợ Rẫy, cho biết ung thư hiện vẫn là gánh nặng lớn đối với hệ thống y tế Việt Nam, đặc biệt tại khu vực phía Nam. Trong bối cảnh đó, việc hình thành và phát triển các trung tâm điều trị chuyên sâu, có khả năng tiếp cận những kỹ thuật tiên tiến nhất của thế giới, được xem là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả điều trị và giúp nhiều bệnh nhân ung thư kéo dài sự sống.
Những tiến bộ vượt bậc trong việc tầm soát và điều trị ung thư cũng đang từng bước thay đổi thực hành lâm sàng tại Việt Nam, mở ra hy vọng sống và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh.
Trong nhiều năm qua, chúng ta biết đến việc điều trị ung thư thường được nhắc đến với ba trụ cột quen thuộc gồm phẫu thuật, hóa trị và xạ trị. Tuy nhiên, lĩnh vực có tốc độ phát triển nhanh nhất hiện nay chính là nội khoa ung thư. Những tiến bộ về sinh học phân tử, thuốc nhắm trúng đích và liệu pháp miễn dịch đang làm thay đổi gần như toàn bộ thực hành lâm sàng truyền thống.
Một trong những xu hướng nổi bật hiện nay là liệu pháp liên hợp kháng thể - thuốc, còn gọi là ADC. Khác với hóa trị - vốn sử dụng các thuốc gây độc tế bào tác động không chọn lọc, ADC được thiết kế như một “tên lửa dẫn đường”. Thuốc hóa trị được gắn vào kháng thể đơn dòng, chỉ được kích hoạt khi kháng thể nhận diện đúng tế bào ung thư. Nhờ đó, thuốc được đưa trực tiếp vào bên trong tế bào ác tính, tiêu diệt khối u một cách có định hướng, đồng thời giảm đáng kể độc tính toàn thân.
ADC được thiết kế để khắc phục những hạn chế của thuốc hóa trị truyền thống, khi mang tác nhân gây độc tế bào tác động có định hướng.
Đáng chú ý, ADC còn tạo ra hiệu ứng “bystander”, tức các tế bào ung thư nằm lân cận khối u đích cũng bị ảnh hưởng và tiêu diệt. Cơ chế này giúp nâng cao hiệu quả điều trị, đặc biệt ở những trường hợp ung thư tiến xa hoặc tái phát, nơi hóa trị truyền thống thường kém hiệu quả và gây nhiều tác dụng phụ nặng nề như suy tủy, thiếu máu hay rụng tóc.
Theo TS.BS Lê Tuấn Anh, ADC đang dần trở thành một trong những trụ cột mới của điều trị nội khoa ung thư, đặc biệt trong các bệnh lý ung thư tiến xa hoặc tái phát.
Song song với ADC, điều trị ung thư dựa trên dấu ấn sinh học (biomarker) cũng đang mở ra một cách tiếp cận hoàn toàn mới. Thay vì phân loại ung thư đơn thuần theo cơ quan, y học hiện đại tập trung vào các đột biến gene và đặc điểm sinh học của khối u. Một số dấu ấn như HER2 có thể xuất hiện ở nhiều loại ung thư khác nhau, từ ung thư vú, dạ dày đến phổi hay tụy. Khi cùng mang một biomarker, các bệnh nhân dù mắc ung thư ở cơ quan khác nhau vẫn có thể được điều trị bằng cùng một loại thuốc nhắm trúng đích.
"Thực tế cho thấy, nhiều loại ung thư ở các cơ quan khác nhau có thể cùng mang một đột biến gen giống nhau", TS.BS Lê Tuấn Anh chia sẻ.
Tuy nhiên, nếu chọn cách tiếp cận này buộc các trung tâm điều trị phải đầu tư mạnh mẽ vào xét nghiệm sinh học phân tử và hội chẩn đa chuyên khoa. Mỗi bệnh nhân ung thư cần được khảo sát toàn diện để xác định “chân dung gene” của khối u, từ đó xây dựng phác đồ điều trị cá thể hóa, thay vì áp dụng một mô hình chung cho tất cả.
Theo chia sẻ của Giám đốc Trung tâm Ung bướu Bệnh viện Chợ Rẫy, tại bệnh viện đang triển khai hơn 30 chương trình thử nghiệm lâm sàng quốc tế, đa quốc gia và đa trung tâm. Đây đều là những loại thuốc ung thư thế hệ mới, chưa được cấp phép lưu hành thương mại. Khi đáp ứng đủ điều kiện tham gia nghiên cứu, bệnh nhân sẽ được hỗ trợ toàn bộ chi phí, từ thuốc điều trị, xét nghiệm chuyên sâu đến theo dõi định kỳ và chi phí đi lại.
Trong bối cảnh nhiều loại thuốc đích và thuốc miễn dịch có giá lên đến hàng chục nghìn USD cho mỗi liệu trình, do đó cơ hội được điều trị miễn phí thông qua thử nghiệm lâm sàng được ví như “chiếc phao cứu sinh” đối với những bệnh nhân ung thư giai đoạn muộn hoặc có hoàn cảnh khó khăn.
Không chỉ giúp giảm gánh nặng tài chính, các chương trình nghiên cứu này còn mang lại cơ hội tiếp cận sớm những liệu pháp tiên tiến nhất. Nhìn xa hơn, các công trình nghiên cứu còn giúp thuốc rút ngắn thời gian được thương mại hóa rộng rãi.
Về mặt chuyên môn, hoạt động thử nghiệm lâm sàng cũng giúp đội ngũ y bác sĩ trong nước được đào tạo và làm việc theo chuẩn mực quốc tế. Thay vì chỉ tiếp cận kiến thức qua sách vở hay hội thảo, các bác sĩ được trực tiếp quản lý độc tính của thuốc mới, theo dõi đáp ứng điều trị và tích lũy kinh nghiệm lâm sàng ngay tại Việt Nam.
Việc nỗ lực của cộng đồng khoa học quốc tế đang tập trung vào ba trụ cột chính gồm chẩn đoán sớm, điều trị toàn diện và chăm sóc giảm nhẹ, nhằm nâng cao chất lượng sống cho người bệnh.
Với sự cập nhật liên tục các phác đồ điều trị mới, cùng việc đẩy mạnh nghiên cứu và hợp tác quốc tế, điều trị ung thư tại Việt Nam đang dần tiệm cận với các chuẩn mực của khu vực và thế giới. Dù con đường phía trước vẫn còn nhiều thách thức, những tiến bộ hiện nay đang thắp lên niềm tin rằng ung thư không còn là “bản án" tuyệt đối, mà đang dần có thể kiểm soát, mang lại thêm thời gian và hy vọng cho rất nhiều bệnh nhân.
