Mâm cúng tất niên Tết Bính Ngọ 2026 gồm những gì? Gợi ý đầy đủ từ lễ vật đến văn khấn

Cúng tất niên là nghi lễ đánh dấu thời khắc khép lại năm cũ trong đời sống văn hóa người Việt, thường được thực hiện trước giao thừa. Đây không chỉ là dịp để con cháu bày tỏ lòng biết ơn với thần linh, tổ tiên mà còn là bữa cơm sum họp cuối năm, khi các thành viên cùng nhìn lại chặng đường đã qua và gửi gắm hy vọng cho năm mới.

Bởi vậy, dù điều kiện kinh tế mỗi gia đình khác nhau, mâm cúng tất niên vẫn luôn được chuẩn bị tươm tất, thể hiện sự trang trọng và thành tâm.

Theo truyền thống, lễ tất niên thường gồm hai mâm: một mâm cúng gia tiên và một mâm cúng trời đất. Tuy nhiên, trong nhịp sống hiện đại, nhất là tại các căn hộ chung cư hoặc nhà có không gian hạn chế, nhiều gia đình linh hoạt gộp chung thành một mâm đặt trong nhà, song vẫn giữ được sự nghiêm cẩn và ý nghĩa của nghi lễ.

Mâm cúng tất niên Tết Bính Ngọ 2026 gồm những gì?

Theo phong tục truyền thống, lễ cúng tất niên thường được chuẩn bị với hai mâm riêng biệt:

Mâm cúng gia tiên đặt trên bàn thờ trong nhà – không gian linh thiêng nhất của mỗi gia đình. Đây là dịp con cháu bày tỏ lòng biết ơn, tưởng nhớ ông bà, tổ tiên theo đạo lý “uống nước nhớ nguồn”. Các món trong mâm cỗ có thể khác nhau tùy điều kiện kinh tế và tập quán từng vùng miền, nhưng đều được chuẩn bị trang trọng, chu đáo.

Mâm cúng trời đất, âm linh, cô hồn thường đặt ở ngoài sân hoặc trước cửa nhà. Mâm lễ này mang ý nghĩa tạ ơn trời đất, thần linh cai quản trong năm qua, đồng thời cầu mong bình an, may mắn cho gia đình trong năm mới.

Dù bày một hay hai mâm, gia chủ nên chuẩn bị lễ vật vừa phải, phù hợp với số lượng thành viên, tránh phô trương, lãng phí. Trong quan niệm dân gian, mâm cúng có thể đơn giản nhưng quan trọng nhất vẫn là sự thành tâm.

Những lễ vật cơ bản trên bàn thờ gia tiên ngày tất niên

Hương và đèn:
Đây là hai yếu tố không thể thiếu, tượng trưng cho sự giao hòa giữa âm và dương. Nén hương như nhịp cầu kết nối con cháu với tổ tiên, còn ánh đèn (hoặc nến) tượng trưng cho Mặt trời và Mặt trăng. Thông thường, hai cây đèn được đặt cân xứng hai bên bàn thờ để tạo thế hài hòa, trang nghiêm, góp phần làm nên không khí linh thiêng cho nghi lễ cuối năm.

Mâm ngũ quả:
Gồm năm loại quả khác nhau, tượng trưng cho những ước nguyện về tài lộc, sức khỏe, bình an, hạnh phúc. Trái cây phải tươi, đẹp, không dập hỏng. Cách bày trí có thể khác nhau theo từng vùng miền, nhưng đều hướng tới sự cân đối và trang trọng.

Hoa tươi và vàng mã:
Thường được đặt cùng mâm ngũ quả trên bàn thờ chính để tăng thêm phần trang nghiêm, thể hiện lòng thành kính của gia chủ.

Những món ăn truyền thống trong mâm cỗ tất niên

Tùy đặc trưng văn hóa từng miền, mâm cỗ tất niên có sự khác biệt, song vẫn xoay quanh các món quen thuộc:

• Gà luộc: Gần như không thể thiếu trong mâm cỗ Tết, tượng trưng cho sự đủ đầy, may mắn. Gà thường được luộc nguyên con và bày trang trọng.

• Bánh chưng hoặc bánh tét: Món ăn đặc trưng của Tết cổ truyền. Miền Bắc phổ biến bánh chưng, miền Trung và Nam quen thuộc với bánh tét. Cả hai đều biểu trưng cho sự sum vầy, gắn kết gia đình.

• Xôi gấc: Màu đỏ tươi của xôi gấc tượng trưng cho tài lộc, thịnh vượng trong năm mới.

• Thịt kho tàu hoặc thịt đông: Miền Nam thường có thịt kho trứng đậm đà, còn miền Bắc chuộng thịt đông trong tiết trời se lạnh. Dù khác nhau về cách chế biến, cả hai đều mang ý nghĩa ấm cúng, đoàn viên.

Ở miền Bắc, mâm cỗ tất niên thường được chuẩn bị công phu, thể hiện rõ nét truyền thống lâu đời. Ngoài những món quen thuộc như gà luộc, bánh chưng, xôi gấc, thịt đông, nhiều gia đình còn bày thêm giò lụa, canh măng, dưa hành hoặc dưa muối. Sự phối hợp hài hòa giữa các món ăn không chỉ tạo nên hương vị đặc trưng mà còn tái hiện bức tranh ẩm thực đậm chất Tết cổ truyền.

Tại miền Trung, mâm cỗ tất niên có phần giản dị hơn nhưng vẫn đầy đủ lễ nghĩa. Các món thường thấy gồm giò lụa, thịt gà, thịt heo và bánh tét. Đặc biệt, hành muối là món ăn quen thuộc, giúp cân bằng vị béo và tạo dấu ấn riêng cho mâm cỗ ngày Tết của người dân nơi đây.

Trong khi đó, mâm cỗ tất niên miền Nam mang đậm dấu ấn vùng nhiệt đới nhờ khí hậu ấm áp và nguồn thực phẩm phong phú. Bên cạnh bánh tét ăn kèm củ kiệu, người miền Nam thường chuẩn bị canh khổ qua, chả giò, thịt kho trứng, gỏi tôm thịt… Trong đó, canh khổ qua được ưa chuộng với ý nghĩa “khổ qua”, mong những điều không may của năm cũ sớm qua đi, đồng thời giúp thanh nhiệt cơ thể.

Ngoài mâm cỗ mặn truyền thống, một số gia đình còn chuẩn bị thêm mâm cỗ chay để dâng cúng tổ tiên. Các món chay phổ biến có thể kể đến như miến xào chay, canh rau củ, đậu phụ xào nấm, giò chay… Điều này cho thấy sự linh hoạt trong nghi lễ, tùy theo quan niệm và điều kiện của mỗi nhà.

Thông thường, mâm cỗ mặn được đặt trên bàn nhỏ phía dưới bàn thờ chính, trong khi mâm ngũ quả, hoa tươi và vàng mã được bày trên bàn thờ để bảo đảm sự cân đối, trang nghiêm và đúng nghi thức

Nên cúng tất niên vào ngày nào?

Về thời điểm tiến hành lễ cúng tất niên Tết Bính Ngọ 2026, nhiều gia đình có thể tham khảo gợi ý trong cuốn “Lịch âm dương cát tường năm Bính Ngọ 2026” của tác giả Cao Minh (NXB Hồng Đức). Theo đó, năm 2026 có một số ngày cuối tháng Chạp được đánh giá thuận lợi để thực hiện nghi lễ tổng kết năm cũ.

Ngày 29 tháng Chạp (16/2/2026 Dương lịch):
Giờ Thìn (7h – 9h), Giờ Tỵ (9h – 11h), Giờ Thân (15h – 17h), Giờ Dậu (17h – 19h).

Ngày 28 tháng Chạp (15/2/2026 Dương lịch):
Giờ Thìn (7h – 9h), Giờ Tỵ (9h – 11h).

Ngày 27 tháng Chạp (14/2/2026 Dương lịch):
Giờ Tỵ (9h – 11h), Giờ Thân (15h – 17h).

Ngày 26 tháng Chạp (13/2/2026 Dương lịch):
Giờ Thìn (7h – 9h), Giờ Ngọ (11h – 13h), Giờ Mùi (13h – 15h).

Theo một số chuyên gia phong thủy, ngày 29 tháng Chạp (16/2/2026) được xem là thời điểm phù hợp nhất để cúng tất niên. Ngày này thuộc ngày Tân Dậu, trong đó giờ Tỵ (9h – 11h) được đánh giá là khung giờ đẹp để thực hiện nghi thức dâng hương, mang ý nghĩa hanh thông, thuận hòa.

Tuy nhiên, trong nhịp sống hiện đại, việc lựa chọn ngày giờ chủ yếu mang giá trị tham khảo về mặt văn hóa, tâm linh. Điều quan trọng hơn vẫn là sự chuẩn bị chu đáo, không khí sum vầy và sự thành tâm của gia chủ khi thực hiện nghi lễ cuối năm.