Để giải quyết thực trạng này, các chuyên gia nhấn mạnh cha mẹ cần làm gương và thiết lập kỷ luật công nghệ trong gia đình.
Cụ thể, nghiên cứu mới từ dữ liệu của Dự án Phát triển Não bộ và Nhận thức Thanh thiếu niên (ABCD Study) tại Mỹ cho thấy, có đến hơn 50% học sinh sử dụng điện thoại ít nhất một tiếng trong khoảng từ 22h đêm đến 6h sáng vào các ngày đi học. Đáng chú ý, hơn một nửa trong số này vẫn bật màn hình trong khung giờ từ 0h đến 4h sáng, đây là thời điểm quan trọng nhất để cơ thể và hệ thần kinh phục hồi.
Phó Giáo sư Nhi khoa Jason M. Nagata tại Đại học California San Francisco (UCSF), tác giả chính của nghiên cứu, cảnh báo rằng điện thoại thông minh đang can thiệp sâu vào thời gian nghỉ ngơi của giới trẻ. Trong khi đó, Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) và Học viện Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ (AASM) đều khuyến nghị trẻ vị thành niên cần ngủ từ 8 đến 10 tiếng mỗi đêm để đảm bảo cơ thể và não bộ phát triển bình thường.
Ảnh hưởng đến khả năng học tập và kiểm soát cảm xúc
Tuổi vị thành niên là giai đoạn các vùng não bộ liên quan đến học tập, ghi nhớ và ra quyết định đang trong quá trình hoàn thiện mạnh mẽ. Khi ngủ, não thực hiện các nhiệm vụ như củng cố trí nhớ, xử lý thông tin tiếp nhận trong ngày, loại bỏ chất chuyển hóa tích tụ và điều chỉnh hormone tăng trưởng. Việc thiếu ngủ khiến các chu trình này bị gián đoạn. Tiến sĩ Mary A. Carskadon từ Đại học Brown cho biết, hoạt động học tập, rèn luyện thể thao hay xây dựng mối quan hệ xã hội của học sinh đều phụ thuộc lớn vào chất lượng giấc ngủ. Thiếu ngủ đồng nghĩa với việc não không có đủ thời gian để lưu trữ những gì trẻ đã học.
Thực tế, một nghiên cứu trên nhóm thanh thiếu niên từ 14 đến 17 tuổi bị giới hạn thời gian ngủ xuống còn 6,5 giờ mỗi đêm trong một tuần đã cho thấy những thay đổi rõ rệt. Người tham gia dễ tức giận, lo lắng, mệt mỏi và khó kiểm soát cảm xúc hơn so với khi ngủ đủ giấc. Sự thay đổi này khiến trẻ dễ nổi nóng và phản ứng tiêu cực trong sinh hoạt hàng ngày, điều mà các bậc phụ huynh đều có thể nhận ra.
Rối loạn tâm lý do vòng lặp hành vi kỹ thuật số
Các chuyên gia cho biết sức khỏe tâm thần chịu tác động lớn từ việc thiếu ngủ. Trẻ em và thiếu niên ngủ không đủ giấc có nguy cơ cao đối mặt với tình trạng lo âu, trầm cảm, căng thẳng kéo dài và hành vi bốc đồng. Nguyên nhân do thiếu ngủ làm giảm hoạt động của vùng vỏ não trước trán (nơi kiểm soát hành vi và cảm xúc), trong khi hạch hạnh nhân (trung tâm xử lý cảm xúc) lại hoạt động mạnh hơn, khiến trẻ dễ phản ứng quá mức trước các tình huống hàng ngày.
Nghiên cứu chỉ ra phần lớn thời gian dùng điện thoại ban đêm của trẻ tập trung vào mạng xã hội và giải trí, trung bình khoảng 33 phút mỗi đêm cho TikTok, Instagram hay YouTube. Các nền tảng này được thiết kế để giữ chân người dùng bằng video ngắn và thông báo liên tục, khiến não bộ luôn ở trạng thái kích thích thay vì thư giãn.
Ngoài ra, điện thoại còn làm gián đoạn giấc ngủ trực tiếp. Kết quả phân tích từ nhóm nghiên cứu cho thấy có đến 17% thanh thiếu niên bị đánh thức ít nhất một lần mỗi đêm bởi các cuộc gọi, tin nhắn hoặc email. Đồng thời, khoảng 20% người tham gia thừa nhận họ có thói quen tự giác kiểm tra màn hình điện thoại nếu vô tình tỉnh giấc giữa đêm.
Các nhà khoa học gọi đây là "vòng lặp hành vi kỹ thuật số". Việc mở màn hình xem thông báo nửa đêm kích thích sự tò mò, làm não bộ tỉnh táo trở lại và gây khó ngủ tiếp.
Vai trò thay đổi từ phía gia đình để bảo vệ con trẻ
Hạn chế sử dụng điện thoại ban đêm không thể chỉ dựa vào sự tự giác của thanh thiếu niên. Nghiên cứu chứng minh rằng thời gian sử dụng màn hình của cha mẹ là yếu tố dự báo mạnh nhất đối với thói quen của con cái.
Các chuyên gia khuyến nghị các gia đình nên áp dụng các biện pháp cụ thể bao gồm: thiết lập khu vực không sử dụng thiết bị điện tử trong nhà, quy định thời gian tắt màn hình trước khi ngủ, không để điện thoại trong phòng ngủ và khuyến khích các hoạt động tương tác trực tiếp. Việc tập trung cất điện thoại vào một vị trí chung hoặc sử dụng một chiếc hộp khóa điện thoại của gia đình trước khi đi ngủ là giải pháp đơn giản nhưng hiệu quả để giúp các thành viên ngắt kết nối với công nghệ, bảo vệ giấc ngủ tối đa.
