Theo một báo cáo vừa được Cục Nghiên cứu Kinh tế quốc gia Mỹ (NBER) công bố, tỷ lệ sinh tại nước này đã giảm tới 22% kể từ năm 2007 – đúng thời điểm chiếc iPhone đầu tiên xuất hiện và mở ra kỷ nguyên smartphone.
Trước đây, nhiều chuyên gia cho rằng nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008, khi hàng triệu người rơi vào cảnh khó khăn về kinh tế. Tuy nhiên, ngay cả khi nền kinh tế phục hồi, số ca sinh cũng không tăng trở lại như kỳ vọng.
Hàng loạt yếu tố khác từng được đưa ra để lý giải hiện tượng này, từ việc sử dụng biện pháp tránh thai nhiều hơn, phụ nữ có học vấn cao hơn, đến chi phí nhà ở và nuôi dạy con ngày càng đắt đỏ. Tuy nhiên, chưa có lời giải thích nào thực sự thuyết phục.
Hai nhà kinh tế học Caitlin Myers và Ezekiel Hooper của Middlebury College đã quyết định kiểm chứng giả thuyết rằng sự xuất hiện của smartphone có thể đã góp phần thay đổi hành vi xã hội theo cách ảnh hưởng trực tiếp đến tỷ lệ sinh.
Bằng cách so sánh các khu vực tại Mỹ có độ phủ sóng cao của mạng AT&T – nhà mạng độc quyền phân phối iPhone trong những năm đầu – với các khu vực ít được tiếp cận thiết bị này, nhóm nghiên cứu phát hiện những nơi tiếp cận smartphone sớm ghi nhận tỷ lệ sinh giảm đáng kể.
Cụ thể, tỷ lệ sinh ở nhóm tuổi 15-19 giảm từ 4,5% đến 8%, trong khi nhóm tuổi 20-24 giảm từ 3,2% đến 6,6%. Tác động cũng xuất hiện ở các nhóm tuổi lớn hơn, dù ở mức thấp hơn. Theo nghiên cứu, smartphone không phải là nguyên nhân duy nhất, nhưng đã đóng vai trò đáng kể trong sự suy giảm tỷ lệ sinh tại Mỹ sau năm 2007.
Các tác giả cho rằng khi điện thoại thông minh trở nên phổ biến, thời gian gặp gỡ trực tiếp giữa con người giảm mạnh. Hoạt động tình dục cũng suy giảm trong khi việc tiêu thụ nội dung khiêu dâm trực tuyến gia tăng, tạo nên sự thay thế cho các mối quan hệ thực tế.
Một nghiên cứu khác do các nhà kinh tế Nathan Hudson và Hernan Moscoso Boedo thuộc Đại học Cincinnati công bố hồi tháng 5 cũng đưa ra kết luận tương tự trên phạm vi toàn cầu. Nhóm nghiên cứu phân tích dữ liệu của 128 quốc gia và phát hiện tốc độ giảm tỷ lệ sinh bắt đầu tăng mạnh sau khi smartphone được phổ cập rộng rãi. Điều đáng chú ý là hiện tượng này xuất hiện ở những quốc gia có hệ thống y tế, phúc lợi xã hội, điều kiện kinh tế và nền văn hóa rất khác nhau.
Tuy nhiên, không phải tất cả các chuyên gia đều đồng tình với kết luận trên. Một số học giả chỉ ra rằng tỷ lệ sinh ở thanh thiếu niên Mỹ đã giảm liên tục từ đầu thập niên 1990, tức là từ rất lâu trước khi smartphone ra đời. Mặc dù vậy, các nghiên cứu mới đã làm dấy lên cuộc tranh luận về tác động sâu rộng của công nghệ đối với đời sống xã hội hiện đại. Hiện nay, nhiều quốc gia phát triển đang phải đối mặt với tình trạng dân số già hóa và lực lượng lao động thu hẹp do tỷ lệ sinh giảm kéo dài.
Tại Mỹ, Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) cho biết mức sinh đã xuống thấp nhất trong lịch sử. Các nền kinh tế lớn ở châu Á như Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc cũng đang vật lộn với bài toán dân số dù đã triển khai nhiều chính sách khuyến sinh. Trong bối cảnh đó, câu hỏi liệu smartphone có đang âm thầm làm thay đổi các mối quan hệ xã hội và quyết định sinh con của cả một thế hệ hay không có thể sẽ còn được giới khoa học tiếp tục nghiên cứu trong nhiều năm tới./.
