Lễ hóa vàng, còn gọi là lễ tạ, là nghi thức quen thuộc trong văn hóa người Việt, thường tiến hành sau 3 ngày Tết. Đây là dịp con cháu bày tỏ lòng tri ân với tổ tiên, tiễn ông bà trở về cõi linh thiêng sau những ngày sum họp. Đồng thời, lễ hóa vàng cũng được xem như dấu mốc khép lại Tết Nguyên Đán, mở ra khởi đầu mới với nhiều hy vọng tốt lành.
Thông thường, lễ được tổ chức từ mùng 3 đến mùng 5 Tết, tùy phong tục từng gia đình. Nghi thức bắt đầu bằng việc gia chủ khấn tạ tổ tiên và các vị thần linh, sau đó tiến hành hóa vàng mã để tiễn đưa ông bà về cõi âm.
Việc hóa vàng cần theo đúng thứ tự: trước hết là vàng mã dành cho các vị thần linh như thổ công, thần tài; tiếp đến là vàng mã của tổ tiên; cuối cùng mới đến vàng mã dành cho người mới mất (nếu có). Sau khi hoàn tất, gia chủ khấn xin phù hộ, rồi hạ lễ và chia lộc cho mọi người.
Lễ vật chuẩn bị cho mâm cỗ cúng hóa vàng
Mâm lễ hóa vàng được chuẩn bị trang trọng, vừa mang ý nghĩa tiễn tổ tiên, vừa cầu mong năm mới bình an, may mắn. Lễ vật thường gồm:
- Hương, nến.
- Hoa tươi, mâm ngũ quả.
- Vàng mã, tiền âm phủ.
- Trầu cau, rượu và trà.
- Bánh chưng hoặc bánh tét, xôi.
Tùy truyền thống và điều kiện mỗi nhà, mâm lễ có thể là cỗ mặn hoặc cỗ chay.
Các món mặn thường có trên mâm cỗ hóa vàng
Mâm cỗ hóa vàng không chỉ phong phú mà còn gửi gắm nhiều ý nghĩa, thể hiện lòng thành kính với tổ tiên và mong ước một năm mới tốt đẹp. Các món thường là những món quen thuộc ngày Tết, vừa ngon miệng vừa giàu biểu tượng.
Gà luộc
Gà luộc thường là món chính, tượng trưng cho sự khởi đầu mạnh mẽ và may mắn. Gà trống mào đỏ, chân vàng được chọn kỹ, luộc chín tới để giữ vị ngọt. Khi bày, gà hay được buộc cánh tiên và trang trí bằng hoa hồng đỏ hoặc ớt tỉa, tạo vẻ trang nghiêm.
Bánh chưng, bánh tét
Đây là biểu tượng tiêu biểu của Tết, thể hiện sự vuông tròn của đất trời và lòng biết ơn tổ tiên. Bánh chưng vuông với nhân đậu xanh, thịt mỡ, hay bánh tét dài đặc trưng miền Nam đều mang ý nghĩa đủ đầy, sung túc.
Nem rán (chả giò)
Nem rán giòn với nhân thịt, mộc nhĩ và rau củ, ăn kèm nước mắm chua ngọt tạo hương vị hài hòa. Ở miền Nam, chả giò còn được biến tấu với tôm, hải sản hoặc khoai môn. Món ăn tượng trưng cho sự gắn kết, sum vầy.
Canh măng nấu xương
Canh măng thường nấu từ măng khô (miền Bắc) hoặc măng tươi (miền Nam) cùng móng giò hay sườn heo. Món canh gợi ý nghĩa về sự bền bỉ, trường thọ và no đủ.
Dưa hành muối
Dưa hành chua nhẹ giúp cân bằng vị béo của các món chính. Đây còn là biểu tượng của sự khéo léo, hòa thuận trong gia đình, gắn với câu ca dao quen thuộc về ngày Tết.
Xôi gấc
Sắc đỏ của xôi gấc tượng trưng cho may mắn, tài lộc. Hạt nếp dẻo quyện mùi thơm gấc thể hiện mong ước năm mới sung túc, tràn đầy năng lượng.
Nộm (gỏi)
Nộm đu đủ, cà rốt trộn cùng rau thơm, lạc rang và nước mắm chua ngọt giúp chống ngán, mang lại cảm giác tươi mới, khởi đầu tràn đầy sinh khí.
Lễ hóa vàng không chỉ là nghi thức tiễn tổ tiên mà còn là dịp để mỗi người nhìn lại những ngày sum họp đầu năm, vun đắp tình thân. Các món ăn trên mâm cỗ không chỉ có giá trị ẩm thực mà còn gửi gắm ước vọng về đoàn viên, đủ đầy và bình an.
Tuy nhiên, mâm cỗ mặn có thể linh hoạt theo điều kiện và hoàn cảnh từng gia đình, miễn thể hiện được lòng thành kính.
Mâm cỗ chay cho lễ hóa vàng
Nhiều gia đình, đặc biệt những nhà có truyền thống ăn chay hoặc muốn không khí thanh tịnh hơn, lựa chọn mâm cỗ chay để cúng hóa vàng. Các món chay nhẹ nhàng, tinh tế, mang ý nghĩa thanh khiết và cầu mong năm mới an yên.
Xôi gấc chay
Xôi gấc vẫn là món quen thuộc, tượng trưng cho may mắn và thịnh vượng. Xôi được đồ từ nếp ngon, dùng dầu thực vật thay mỡ để giữ độ dẻo và hương thơm dịu.
Canh nấm rau củ
Canh nấu từ củ cải, cà rốt, su su cùng nấm hương hoặc nấm đông cô tạo vị thanh ngọt tự nhiên. Món canh tượng trưng cho sức khỏe và sự tươi mới.
Rau củ xào chay
Các loại rau củ nhiều màu sắc như cà rốt, đậu que, bông cải, bắp non vừa làm đẹp mâm cỗ vừa mang ý nghĩa sung túc, phát triển. Rau được xào với dầu thực vật, giữ trọn vị ngọt tự nhiên.
Gỏi ngó sen chay
Gỏi ngó sen giòn, trộn cùng cà rốt, đậu phộng rang và nước sốt chay, giúp chống ngán và thể hiện sự thanh cao, bình yên.
Chả chay (giò chay)
Chả chay làm từ đậu nành, nấm hoặc bột năng, nêm nếm thanh đạm nhưng vẫn thơm ngon, biểu trưng cho sự vững vàng trong cuộc sống.
Bánh chưng chay
Vẫn giữ dáng vuông vức quen thuộc, bánh chưng chay thay nhân thịt bằng đậu xanh, mang ý nghĩa thanh khiết và gợi nhớ nguồn cội.
Dưa hành chay
Dưa hành muối nhạt, không dùng nước mắm, giữ vị tự nhiên và giúp cân bằng món ăn, thể hiện sự giản dị, tinh khiết.
Mâm cỗ chay không chỉ là lựa chọn thay thế mà còn gửi gắm thông điệp về lối sống thanh sạch, nhẹ nhàng. Việc chuẩn bị cỗ chay cúng hóa vàng thể hiện sự tôn kính tổ tiên và mong cầu một năm mới an yên, thanh bình.
|
Văn khấn hóa vàng theo sách "Văn khấn cổ truyền Việt Nam" - NXB Văn hóa Thông tin: Nam mô A Di Đà Phật! Nam mô A Di Đà Phật! Con kính lạy Hoàng Thiên, Hậu Thổ, chư vị tôn thần. Con kính lạy ngài Đương niên hành khiển, ngài Bản cảnh Thành Hoàng, các ngài Thổ địa, Táo quân, Long mạch, Tôn thần. Con kính lạy các cụ Tổ khảo, Tổ tỷ, nội ngoại Tiên linh. Tín chủ (chúng) con là:... Ngụ tại:… Hôm nay là ngày mùng 3 tháng Giêng năm Bính Ngọ. Tiệc xuân đã mãn, Nguyên đán đã qua, nay xin thiêu hóa kim ngân, lễ tạ Tôn thần, rước tiễn Tiên linh trở về âm giới. Nam mô a di đà Phật! Nam mô a di đà Phật! |
*Bài viết chỉ mang tính tham khảo.
