Rau đay từng là loại rau quen thuộc trong những khu vườn quê, mọc chen bên hàng rào, bờ đất hay góc vườn mà không cần chăm sóc cầu kỳ. Loại rau này có vị nhớt đặc trưng nhưng khi nấu lại tạo độ sánh, mềm và mát, thường xuất hiện trong những bữa cơm gia đình vào mùa hè.
Rau đay thuộc nhóm cây thân thảo, phát triển nhanh trong điều kiện thời tiết nóng ẩm. Cây có thân thẳng, phân nhiều nhánh, lá màu xanh, hình tim hoặc hơi thuôn, bề mặt khá mềm. Khi vò hoặc nấu chín, lá tiết ra chất nhầy tự nhiên tạo nên độ nhớt đặc trưng. Đây cũng là điểm khiến rau đay có cách thưởng thức khá riêng, người thích thì dễ "nghiện" cảm giác trơn mềm, còn người chưa quen có thể thấy lạ miệng.
Vào những ngày hè oi nóng, một bát canh rau đay nấu cua đồng, mướp và mồng tơi gần như trở thành món ăn quen thuộc trong nhiều gia đình. Nước canh có vị ngọt tự nhiên, hơi sánh, rau mềm nhưng không quá nát, ăn cùng cơm trắng tạo cảm giác nhẹ bụng và thanh mát. Rau đay cũng có thể nấu với tôm, tép hoặc thịt băm, tùy khẩu vị.
Phần ngọn non và lá bánh tẻ thường được dùng để chế biến món ăn. Khi mua về, rau được nhặt bỏ phần già, rửa sạch rồi có thể thái nhỏ trước khi nấu canh. Một số gia đình còn kết hợp rau đay với cua đồng và mướp theo cách truyền thống, tạo thành món canh có vị ngọt đậm của cua, vị thơm dịu của mướp cùng độ sánh đặc trưng từ rau.
Trước đây, rau đay thường mọc tự nhiên trong vườn hoặc bám quanh những hàng rào. Nhiều gia đình chỉ cần gieo vài hạt, sau đó cây tự phát triển, đến mùa lại hái ngọn non về nấu. Vì dễ sống, lớn nhanh nên loại rau này từng gắn với hình ảnh vườn quê mùa hè, không phải thứ rau được chăm chút hay bán với giá cao.
Tuy nhiên, nhu cầu tiêu thụ rau xanh ngày càng lớn khiến rau đay được trồng chủ động hơn. Người dân gieo hạt thành luống, chăm sóc và thu hái phần ngọn non nhiều đợt thay vì chỉ tận dụng những cây mọc tự nhiên. Sau khoảng 1,5-2 tháng, cây có thể bắt đầu cho thu hoạch tùy điều kiện đất, giống và cách chăm sóc. Nếu được cắt tỉa hợp lý, cây tiếp tục ra nhiều chồi non để thu hái.
Trên thị trường, rau đay thường có mức giá khá bình dân, phổ biến khoảng 20.000-40.000 đồng/kg, tùy mùa, nguồn cung và nơi bán. Những bó rau xanh mướt, non mềm được nhiều người lựa chọn, nhất là vào thời điểm thời tiết nóng bức.
Lợi ích của rau đay với sức khỏe
Hỗ trợ tiêu hóa, giảm táo bón
Rau đay chứa nhiều nước và chất nhầy tự nhiên, khi ăn có thể giúp tăng độ mềm của phân, hỗ trợ quá trình đào thải. Bên cạnh đó, các polysaccharid trong rau được cho là có khả năng thúc đẩy nhu động ruột, giúp thức ăn và chất thải di chuyển thuận lợi hơn trong đường tiêu hóa. Vì vậy, rau đay thường được lựa chọn trong những bữa cơm mùa hè, đặc biệt với các món canh có nhiều nước.
Thanh mát trong ngày hè
Rau đay có hàm lượng nước cao, đồng thời thường được chế biến thành các món canh nên góp phần bổ sung nước cho cơ thể. Trong quan niệm ẩm thực và y học cổ truyền, rau đay có tính mát, thường được dùng trong những món ăn mùa nóng. Một bát canh rau đay nấu cua, mướp hoặc tôm vừa dễ ăn vừa giúp bữa cơm ngày hè trở nên nhẹ nhàng, thanh mát hơn.
Bổ sung dưỡng chất tốt cho xương
Rau đay cung cấp một lượng canxi và magiê nhất định, hai khoáng chất đóng vai trò quan trọng đối với hệ xương và răng. Canxi là thành phần chủ yếu của xương, trong khi magiê tham gia vào nhiều quá trình chuyển hóa liên quan đến sức khỏe xương. Vì vậy, bổ sung rau đay cùng các thực phẩm giàu canxi khác có thể góp phần tạo nên chế độ ăn đa dạng, cân đối.
Bổ sung vitamin C
Rau đay cũng chứa vitamin C, một chất chống oxy hóa và dưỡng chất cần thiết cho nhiều hoạt động của cơ thể. Vitamin C tham gia vào quá trình hình thành collagen, hỗ trợ duy trì da, mạch máu và mô liên kết, đồng thời góp phần vào hoạt động bình thường của hệ miễn dịch. Tuy nhiên, rau đay nên được xem là một nguồn bổ sung vitamin C trong khẩu phần ăn chứ không thay thế các nhóm thực phẩm giàu vitamin khác.
Khi ăn rau đay, nên chọn phần lá và ngọn non, rửa nhẹ nhàng để hạn chế làm dập rau và mất phần chất nhầy tự nhiên. Người có hệ tiêu hóa nhạy cảm, dễ lạnh bụng hoặc tiêu chảy nên ăn với lượng vừa phải, tránh sử dụng quá nhiều trong thời gian dài.
