3 dự án phim tài liệu được giới thiệu trong khuôn khổ sáng kiến Voices for Tomorrow/Lên tiếng cho mai sau của Viện Goethe Hà Nội khởi xướng là Đầm phá Tam Giang, Sống độc lập và Lội nhớt tuy khác biệt về không gian và nhân vật, lại cùng chia sẻ một cách tiếp cận: đi sâu vào đời sống cụ thể của các cộng đồng, từ đó mở ra những vấn đề xã hội rộng lớn, gắn với phát triển bền vững và sự hòa nhập trong bối cảnh Việt Nam đương đại.
Ở Đầm phá Tam Giang, câu chuyện xoay quanh một người đàn ông đã hơn 25 năm gắn bó với vùng đầm phá và cùng cộng đồng địa phương bảo tồn hệ sinh thái rừng ngập mặn. Từ nỗ lực gìn giữ những cây bần chua - lớp "lá chắn" tự nhiên trước biến đổi khí hậu, bộ phim không chỉ nói về môi trường mà còn là câu chuyện về sinh kế, về sự phụ thuộc và gắn bó giữa con người với thiên nhiên. Đây là một lát cắt tiêu biểu cho mối quan hệ giữa phát triển và bảo tồn - một trong những bài toán lớn của xã hội hiện đại.
Cảnh trong phim tài liệu "Đầm phá Tam Giang".
Trong khi đó, Sống độc lập lại đưa người xem vào không gian đô thị, nơi một người đàn ông mắc chứng bại não phải vật lộn để mưu sinh và khẳng định quyền được sống tự chủ. Bộ phim không chỉ dừng lại ở câu chuyện cá nhân, mà còn phản ánh những rào cản vô hình trong hạ tầng, nhận thức xã hội và chính sách dành cho người khuyết tật. Từ hành trình của một con người, tác phẩm gợi mở câu hỏi về mức độ bao trùm của các đô thị Việt Nam hiện nay: liệu mọi công dân có thực sự có cơ hội sống độc lập và bình đẳng?
Cảnh trong phim tài liệu "Sống độc lập".
Ở một hướng tiếp cận khác, Lội nhớt khai thác đời sống của cộng đồng queer trong không gian club ngầm tại Hà Nội. Qua góc nhìn mang tính ẩn dụ, bộ phim lần theo ký ức và sự tồn tại của một cộng đồng đang tìm kiếm chỗ đứng trong một đô thị không ngừng biến đổi. Khi không gian sinh hoạt của họ đứng trước nguy cơ biến mất, câu chuyện không chỉ là về một địa điểm, mà là về quyền được hiện diện, được công nhận và được bảo vệ của những nhóm thiểu số trong xã hội.
Cảnh trong phim tài liệu "Lội nhớt".
3 bộ phim đều tiếp cận vấn đề thông qua sự hợp tác chặt chẽ giữa những nhà làm phim và các tổ chức xã hội dân sự. Điều này giúp các dự án không chỉ dừng lại ở góc nhìn quan sát, mà còn gắn bó với thực tế đời sống của nhân vật và cộng đồng. Nhờ đó, mỗi bộ phim đều mang tính chân thực cao, đồng thời mở ra không gian đối thoại giữa nghệ thuật và các vấn đề xã hội.
Cả 3 tác phẩm đều lựa chọn những nhân vật "ít được nhìn thấy" trong xã hội: người dân vùng đầm phá, người khuyết tật, hay cộng đồng queer. Việc đưa những câu chuyện này lên màn ảnh không chỉ là một lựa chọn nghệ thuật, mà còn góp phần mở rộng góc nhìn của công chúng về những nhóm dễ bị tổn thương hoặc bị bỏ quên.
Các nhà làm phim tham gia buổi thảo luận, giới thiệu về những tác phẩm của mình.
Tựu trung, dù khai thác các chủ đề khác nhau - từ môi trường, sinh kế đến quyền con người và bản sắc, 3 bộ phim gặp nhau ở một điểm: phản ánh nhu cầu cấp thiết về một xã hội bền vững và bao trùm hơn. Ở đó, con người không chỉ tồn tại mà còn được lắng nghe, được trao quyền và được sống trong những điều kiện công bằng.
Thông qua những câu chuyện cụ thể, các nhà làm phim đã cho thấy phim tài liệu không chỉ là công cụ ghi chép hiện thực mà còn là phương tiện đối thoại mạnh mẽ. Và chính từ những "tiếng nói cho ngày mai" ấy, những vấn đề tưởng chừng xa xôi trở nên gần gũi, thúc đẩy nhận thức và thay đổi từ chính cộng đồng.
