Thời gian gần đây số lượng, chất lượng và thời gian cung cấp bữa ăn bán trú cho học sinh tiểu học tại một số khu vực trên địa bàn TP Hà Nội bị phụ huynh phản ánh như bữa ăn bán trú "lèo tèo", không đủ định lượng, giao chậm 2-3 tiếng hoặc dùng xe chở hàng, bốc vác để vận chuyển. Trước những thắc mắc của phụ huynh các địa phương, chính quyền thành phố và ngành giáo dục cũng đã vào cuộc, có những chỉ đạo để tháo gỡ vấn đề này.
Một suất ăn bán trú bị phụ huynh phản ánh về số lượng và chất lượng không đảm bảo. Ảnh: MXH.
Chia sẻ về vấn đề này, các chuyên gia dinh dưỡng đều cho rằng, điều các bậc phụ huynh quan tâm hoàn toàn có cơ sở. Thứ nhất là về sự công khai, minh bạch khi suất ăn với giá 40.000 đồng, với số lượng đồ ăn như vậy liệu đã đủ chưa? Thứ hai là không dùng xe chuyên dụng vận chuyển thì liệu có an toàn? Và ngay trước mặt phụ huynh, học sinh còn vậy liệu cơ sở chế biến không có người giám sát có đảm bảo không? Thứ ba là vấn đề giờ giấc ăn uống không đảm bảo, ảnh hưởng đến sức khỏe và học tập của trẻ.
Dưới góc nhìn của chuyên gia dinh dưỡng, một bữa ăn bán trú đầy đủ dành cho học sinh, thì đâu là vấn đề các bậc phụ huynh cần quan tâm nhất?
PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh, chuyên gia về Công nghệ thực phẩm cho rằng, những phản ánh của người dân đều xuất phát từ thực tế, trong đó nhiều nhất là quan tâm số lượng, chất lượng đồ ăn và so sánh giữa trường nọ và trường kia. Dù điều này là không sai, nhưng thực tế hiện nay trẻ ăn ít đi một chút cũng không lo bị đói. Bởi ngoài bữa chính ở trường còn có bữa phụ, chiều đi học về ông bà, bố mẹ lo đói lại cho ăn thêm, chưa kể hai bữa chính là sáng và tối cũng ăn tại nhà.
Vấn đề an toàn vệ sinh thực phẩm từ khâu chọn thực phẩm, sơ chế và vận chuyển thức ăn là điều quan trọng nhất. Ảnh minh họa.
Điều ông Thịnh lo ngại đó chính là vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm. Thực tế, việc dùng xe tải, xe chở hàng chở cơm chỉ là bề nổi được phát hiện. Phía sau đó là cả một quy trình khép kín trước khi suất ăn được đưa đến trường học mà phụ huynh không hề hay biết. Do vậy, phụ huynh nên quan đếm đến nguồn thực phẩm nhập từ đâu? Hàng đông lạnh hay tươi sống? Có đúng theo công bố hay không?
Đó là chưa kể, quy trình chế biến có đảm bảo hay không? Đây mới là yếu tố cốt lõi cần quan tâm và cần sự giám sát từ phụ huynh và cơ quan chức năng. Vì chỉ cần một thực phẩm trong bữa ăn đó hỏng, một khâu chế biến không đảm bảo là có thể xảy ra ngộ độc hàng loạt.
Số lượng quan trọng, nhưng không phải chuyện “cân đo, đong đếm”
PGS.TS.BS Nguyễn Trọng Hưng, Giám đốc Trung tâm tư vấn, phục hồi dinh dưỡng và Kiểm soát béo phì (Viện Dinh dưỡng Quốc gia) cho biết, vẫn biết chuyện suất ăn bán trú của học sinh luôn nhận được sự quan tâm của phụ huynh và toàn xã hội. Dưới góc độ dinh dưỡng, ông Hưng cho rằng, để trẻ phát triển toàn diện thì số lượng cũng quan trọng nhưng vấn đề chất lượng cũng cần phải được song hành.
Hiện nay, các gia đình rất quan tâm đến trẻ vì thế, trẻ được chăm sóc khá đầy đủ chứ không còn cảnh thiếu ăn như ngày trước. Vì thế, thay vì quá quan tâm về số lượng thức ăn trong một bữa, phụ huynh hãy quan tâm nhiều hơn đến chất lượng, cũng như sự đa dạng thực phẩm của trẻ trong cả ngày ăn và cả quá trình chăm sóc.
Với trẻ ở lứa tuổi đi học, ngoài bữa ăn bán trú tại trường, trẻ ăn 2 bữa chính và bữa phụ tại gia đình, vì thế bữa ăn gia đình vẫn chiếm phần lớn nguồn dinh dưỡng để trẻ phát triển. Một suất ăn nhiều cơm, nhiều thịt hay có những món trẻ yêu thích như khoai tây chiên, đồ ăn nhanh,… được trình bày bắt mắt có thể khiến tâm lý phụ huynh yên tâm. Tuy nhiên, như vậy là chưa đủ. Để đảm bảo dinh dưỡng, trẻ cần ăn đủ về số lượng (tính lượng calo cụ thể), đồng thời cần nâng cao chất lượng và sự đa dạng thực phẩm.
Suất ăn cho trẻ quan trọng nhất là chất lượng và sự đa dạng về thực phẩm hơn là số lượng. Ảnh minh họa.
Chất lượng chính là những thực phẩm tươi ngon từ thịt, cá, trứng và rau củ quả. Còn đa dạng thực phẩm, đó chính là có nhiều thực phẩm cung cấp các nguồn chất xơ, vitamin, khoáng chất và nhóm protein cũng nên có từ 1 đến 2 món trong một bữa ăn.
Bác sĩ Hưng lấy ví dụ, một suất ăn nếu chỉ có cơm, một món thịt, một món rau dù số lượng nhiều, trình bày đẹp nhưng dưới góc độ dinh dưỡng sẽ không tốt bằng một suất ăn có 2-3 món rau, 2 món cung cấp protein và trái cây theo mùa với lượng vừa đủ theo lứa tuổi. Với suất ăn có đa dạng thực phẩm, dù số lượng các món ít hơn nhưng sẽ cung cấp được nhiều chất và chúng giúp bổ trợ lẫn nhau tốt hơn, nhất là với hệ tiêu hóa và vận chuyển dinh dưỡng trong cơ thể. Do vậy, cần phải có cái nhìn khách quan về bữa ăn cho trẻ, bởi trẻ ăn nhiều chưa chắc đã tốt bằng trẻ ăn đa dạng thực phẩm.
Cần kết hợp dinh dưỡng từ gia đình và nhà trường
Các chuyên gia cho rằng, phụ huynh không thể giao phó việc chăm sóc dinh dưỡng qua suất ăn bán trú tại nhà trường, mà cần có sự kết hợp từ gia đình, nhất là cho trẻ ăn uống một cách khoa học, hợp lý. Thực tế, không ít gia đình lo ngại vấn đề chất lượng thực phẩm, điều kiện sơ chế suất ăn cho trẻ. Tuy nhiên, trong thực tế mỗi sáng đưa trẻ đến trường hay chiều đón trẻ về lại cho trẻ ăn đồ ăn nhanh, đồ ăn vặt bán ngay tại cổng trường và bố mẹ cũng cùng ăn. Những đồ ăn này ngoài vấn đề an toàn thực phẩm thì chắc chắn chất lượng cũng rất kém, ảnh hưởng lớn đến sức khỏe của trẻ nhưng bố mẹ vẫn làm.
Để trẻ được chăm sóc dinh dưỡng tốt nhất, PGS. TS Nguyễn Trọng Hưng khuyên các bậc phụ huynh nên kết hợp với nhà trường thực hiện những điều sau:
- Cần ăn đa dạng và đủ nhóm chất đó là nhóm cung cấp tinh bột bao gồm cơm, mỳ, bún, phở, bánh mỳ…; Nhóm cung cấp đạm (protein) bao gồm thịt gia súc, thịt gia cầm, cá, trứng, sữa…; Nhóm cung cấp chất béo bao gồm mỡ động vật, dầu ăn, các chất béo từ các loại hạt; Nhóm cung cấp vitamin và khoáng chất, bao gồm các loại rau xanh ăn lá, củ quả và trái cây. Đây là nhóm chất quan trọng, nhưng nhiều trẻ ăn thiếu sẽ ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ. Hạn chế các đồ ăn nhanh, đồ ăn nhiều muối, đường dù trẻ rất thích nhưng sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe trẻ.
- Đảm bảo an toàn thực phẩm khi chế biến và khi ăn: An toàn thực phẩm là vấn đề quan trọng, nhất là các bếp ăn tập thể ở trường học. Do vậy, cần phải có hệ thống giám sát từ nhập nguyên liệu, khâu sơ chế, đến khâu chế biến món ăn để tránh nguy cơ ngộ độc tập thể. Ngoài ra, khi cho trẻ sử dụng món ăn, cần giáo dục trẻ về vấn đề vệ sinh trước khi ăn, bởi quá trình hoạt động, vui chơi bàn tay rất dễ nhiễm vi khuẩn lây bệnh, nếu không vệ sinh cũng dễ gây ngộ độc.
Đồng thời, việc kết hợp gia đình và nhà trường cũng sẽ giúp đồng nhất được chế độ dinh dưỡng qua bữa ăn từ nhà trường, đến gia đình, từ đó giúp trẻ phát triển toàn diện hơn. Ví dụ khi trường cung cấp thực đơn bữa ăn bán trú, gia đình kết hợp để tránh món ăn, thực phẩm trùng lặp trong ngày khiến trẻ ngán, biếng ăn.
- Tránh ăn quá nhiều tinh bột: Trẻ ăn nhiều tinh bột có thể giúp no lâu, nhưng cũng sẽ mang lại những tác dụng không mong muốn nếu thực hiện trong một thời gian dài. Do vậy, tùy từng lứa tuổi sẽ có sự bổ sung đủ lượng tinh bột hợp lý, ưu tiên chọn tinh bột thô thay vì nguồn tinh bột tinh chế. Hay trong cùng một cấp học tiểu học, lượng cơm của trẻ lớp 1 sẽ khác với trẻ lớp 5, do vậy nhà trường khi xây dựng thực đơn, khẩu phần ăn cho trẻ cần phải có chuyên gia dinh dưỡng tư vấn.
