Ít ngày qua, thông tin nhiều phụ huynh của một trường tiểu học ở Hà Nội phát hiện thực phẩm được sử dụng để chế biến suất ăn bán trú cho học sinh không đạt chuẩn chất lượng đã gây xôn xao mạng xã hội. Hàng loạt hình ảnh về những suất cơm trưa tại trường được chia sẻ, kéo theo nhiều cuộc tranh luận về chất lượng, khẩu phần và vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm trong bữa ăn hằng ngày của trẻ.
Nỗi lo ấy không chỉ xuất hiện ở các gia đình Việt Nam. Trước đây, tại Trung Quốc, từng xảy ra một vụ việc liên quan đến bữa trưa của học sinh tại một trường tiểu học quốc tế có tiếng, khiến hàng loạt phụ huynh phẫn nộ. Điều đáng nói, vụ việc ban đầu chỉ bắt nguồn từ nỗi lo con không có đủ thức ăn trong bữa trưa. Thế nhưng, sau khi phụ huynh yêu cầu được kiểm tra nhà bếp, những gì họ tận mắt chứng kiến còn đáng lo ngại hơn rất nhiều.
Mọi chuyện bắt đầu với hai chiếc bánh bao hấp.
Nhiều cha mẹ lo ngại về bữa trưa không đủ no, không đủ dinh dưỡng của con ở trường quốc tế.
Theo đó, vào một buổi trưa, những bức ảnh chụp bữa ăn của học sinh được chia sẻ trong nhóm chat dành cho phụ huynh. Hình ảnh suất ăn khiến nhiều người không khỏi bất ngờ: hai chiếc bánh bao đông lạnh, một cái đùi vịt to bằng lòng bàn tay, một thìa rau và một hộp sữa.
Đây được cho là suất ăn trưa của học sinh tại một trường tư thục có mức học phí gần 350 triệu đồng một năm. Trong khi đó, tiền ăn trưa tại các trường công lập thường dao động khoảng 40.000-53.000 đồng, phụ huynh tại ngôi trường này phải chi khoảng 86.000 đồng mỗi ngày cho một bữa trưa.
Với mức chi phí như vậy, nhiều phụ huynh đặt câu hỏi: Đó là tất cả những gì học sinh nhận được trong một bữa ăn?
Thực đơn hoa mỹ và thực tế thì khác nhau.
Trong nhóm trò chuyện, các phụ huynh đồng loạt yêu cầu nhà trường thay đổi nhà cung cấp nhằm cải thiện chất lượng bữa trưa cho học sinh.
Ngay sau đó, hiệu trưởng cho biết ông muốn tổ chức một cuộc họp để trao đổi với phụ huynh về vấn đề này. Sáng hôm ấy, ban phụ huynh thông báo nhà trường sẽ tổ chức một cuộc họp về bữa trưa vào chiều cùng ngày và những phụ huynh có thời gian đều có thể tham dự.
Không ai ngờ rằng cuộc họp này lại trở thành khởi đầu cho một vụ việc nghiêm trọng hơn.
Hội trường chật kín phụ huynh. Trước mặt hiệu trưởng là hai đĩa bánh bao hấp được đưa ra làm hình ảnh minh họa cho suất ăn của học sinh.
Các phụ huynh yêu cầu nhà trường đưa ra giải pháp cụ thể, trong đó có việc thay đổi nhà cung cấp, thiết lập cơ chế giám sát hợp lý và bảo đảm hội phụ huynh được tham gia tích cực vào quá trình giám sát.
Tuy nhiên, cuộc trao đổi lại diễn biến theo hướng khiến nhiều người bất ngờ. Hiệu trưởng đáp lại một phụ huynh: "Phụ huynh chưa bao giờ làm lãnh đạo cả, phải không? Tôi đã nói tôi sẽ giám sát rồi, phụ huynh còn muốn gì nữa!".
Hiệu trưởng sau đó buột miệng nói rằng hoặc là phụ huynh phải đưa ra một kế hoạch khắc phục.
Câu nói này khiến những người có mặt sững sờ. Một phụ huynh đặt vấn đề: Nếu một nhà máy xảy ra sự cố trong quá trình sản xuất, liệu doanh nghiệp có yêu cầu khách hàng đưa ra kế hoạch khắc phục hay không?
Sau khi việc trao đổi với nhà trường và nhà cung cấp không đạt kết quả, các phụ huynh yêu cầu được vào bếp để trực tiếp kiểm tra. Tuy nhiên, cả nhà cung cấp lẫn hiệu trưởng đều cho rằng: "Tôi không nghĩ có vấn đề gì cả."
Thế nhưng, những gì phụ huynh tận mắt nhìn thấy trong nhà bếp lại hoàn toàn khác.
Những giỏ cà chua và hành tây đã mốc meo.
Các nguyên liệu được cho là đã để quá lâu, cùng nhiều thực phẩm có dấu hiệu không bảo đảm chất lượng. Trong số đó còn có bột ngũ vị hương đã hết hạn, được che đậy.
Ngoài ra, phụ huynh còn phát hiện nấm đen đã ngâm trước ba ngày, rau đông lạnh và thịt chế biến dở dang sắp hết hạn sử dụng.
Đáng chú ý hơn, có một bát súp phủ đầy nước rửa chén, hành lá thái nhỏ và thức ăn thừa.
Dụng cụ rửa không sạch
Những hình ảnh được ghi lại tại nhà bếp khiến nhiều phụ huynh không khỏi phẫn nộ. Đây là nhà bếp của một trường quốc tế tư thục được nhiều phụ huynh ở Thượng Hải ưa chuộng, nơi mỗi bữa ăn của học sinh có mức phí khoảng 86.000 đồng và được giới thiệu là những "bữa trưa bổ dưỡng".
Vị hiệu trưởng, người trước đó đã vội vã rời đi, sau đó xuất hiện trở lại dưới sức ép của phụ huynh. Vụ việc từ câu chuyện "bữa trưa không tương xứng" tại trường đã nhanh chóng leo thang thành "vụ cà chua mốc tại trường".
Một mặt, các phụ huynh tức giận lập tức gọi cảnh sát. Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm cũng nhanh chóng vào cuộc.
Mặt khác, những phụ huynh có mặt tại trường liên tục đặt ra hàng loạt câu hỏi.
"Tại sao một bữa ăn có giá gần 90.000 đồng lại toàn rau đông lạnh và thức ăn mốc?"
"Tại sao giáo viên và học sinh ăn ở trường, nhưng nhà trường lại không nghĩ đến việc kiểm tra nhà bếp?"
"Tại sao nhà trường thu phí quản lý nhưng lại không thực hiện trách nhiệm quản lý của mình?"
"Nhà cung cấp được lựa chọn với sự tham gia của hội phụ huynh và mọi thứ đều được hứa hẹn rất tốt vào thời điểm đó. Tại sao cuối cùng lại xảy ra chuyện này? Tại sao nhà trường lại bắt hội phụ huynh phải chịu trách nhiệm?"
Một số bà mẹ đã bật khóc khi tận mắt chứng kiến cảnh tượng trong nhà bếp.
Họ gửi gắm những đứa con của mình vào một ngôi trường mà họ tin tưởng, chấp nhận chi trả hàng trăm triệu đồng học phí mỗi năm với mong muốn con được học tập trong môi trường tốt và có những bữa ăn bảo đảm chất lượng. Thế nhưng, thứ họ nhìn thấy lại là những nguyên liệu mốc meo cùng những vấn đề trong khâu quản lý bữa ăn của học sinh.
Câu chuyện từ nhiều năm trước tại Trung Quốc cũng cho thấy, với cha mẹ, một suất cơm trưa ở trường chưa bao giờ đơn thuần là chuyện "ăn no". Đó còn là câu chuyện về dinh dưỡng, vệ sinh an toàn thực phẩm và trách nhiệm của những người đang trực tiếp chăm lo cho bữa ăn hằng ngày của trẻ.
Cha mẹ cần làm gì để kiểm soát suất ăn bán trú của con?
Bữa ăn bán trú chiếm một phần đáng kể khẩu phần ăn hằng ngày của trẻ, vì vậy cha mẹ không nên chỉ quan tâm đến việc con "ăn hết suất" mà cần chú ý cả chất lượng, sự đa dạng thực phẩm, khẩu phần và điều kiện vệ sinh. Tuy nhiên, việc giám sát cũng cần được thực hiện theo hướng phối hợp với nhà trường thay vì chỉ phản ánh khi xảy ra sự cố.
Trước hết, cha mẹ nên tìm hiểu thực đơn và khẩu phần ăn của trẻ. Nhà trường nên công khai thực đơn theo tuần để phụ huynh biết trẻ được ăn những món gì, nguồn thực phẩm có đa dạng hay không và các bữa trong ngày có cân đối giữa nhóm tinh bột, chất đạm, chất béo, rau củ quả hay không. Với trẻ nhỏ, cha mẹ cũng có thể theo dõi lượng thức ăn thực tế con ăn được để biết suất ăn trên giấy có phù hợp với nhu cầu của trẻ hay không.
Thứ hai, đừng chỉ nhìn vào hình thức của một suất cơm để đánh giá chất lượng. Một bữa ăn nhiều món chưa chắc đã cân đối về dinh dưỡng. Cha mẹ nên quan sát thực đơn trong thời gian dài, xem trẻ có thường xuyên được ăn rau, củ, quả, trứng, thịt, cá, sữa và các thực phẩm giàu đạm hay không; đồng thời hạn chế tình trạng thực đơn lặp lại quá nhiều hoặc phụ thuộc vào các món chiên, rán, nhiều muối và nhiều đường.
Thứ ba, cha mẹ nên quan tâm đến nguồn gốc và cách bảo quản thực phẩm. Đây là yếu tố rất khó đánh giá chỉ bằng việc nhìn vào khay cơm của trẻ. Phụ huynh có thể đề nghị nhà trường cung cấp thông tin về đơn vị cung ứng thực phẩm, nguồn gốc nguyên liệu, quy trình tiếp nhận, bảo quản và chế biến. Khi có điều kiện, hội phụ huynh có thể phối hợp với nhà trường để tổ chức các buổi kiểm tra, tham quan khu vực bếp ăn theo quy định, từ đó có cái nhìn thực tế hơn về quy trình chuẩn bị bữa ăn.
Thứ tư, hãy lắng nghe phản hồi của chính trẻ. Trẻ có thể không biết đánh giá một bữa ăn có đủ dinh dưỡng hay không nhưng lại là người trực tiếp sử dụng suất ăn mỗi ngày. Cha mẹ nên hỏi con những câu đơn giản như hôm nay con ăn món gì, món nào ngon, món nào con không thích, thức ăn có nóng hay không, con có thường xuyên bị đói sau bữa trưa hay không. Nếu nhiều ngày liên tục trẻ phản ánh thức ăn có mùi lạ, quá nguội, khó ăn hoặc thường xuyên không đủ no, cha mẹ nên tìm hiểu nguyên nhân thay vì bỏ qua.
Thứ năm, cần xây dựng một kênh phản hồi rõ ràng giữa phụ huynh và nhà trường. Khi phát hiện vấn đề, cha mẹ nên ghi nhận cụ thể bằng hình ảnh, thời gian, món ăn hoặc phản ánh của trẻ, sau đó trao đổi với giáo viên, bộ phận phụ trách bán trú hoặc ban giám hiệu. Những phản ánh có căn cứ sẽ giúp nhà trường dễ dàng kiểm tra và xử lý hơn, đồng thời tránh biến vấn đề về bữa ăn của trẻ thành những tranh luận cảm tính trên mạng xã hội.
Cuối cùng, cha mẹ nên cùng nhau giám sát thay vì để một vài phụ huynh tự kiểm tra. Một cơ chế phối hợp giữa nhà trường, đơn vị cung cấp suất ăn và đại diện phụ huynh sẽ giúp việc kiểm soát minh bạch hơn. Khi các bên cùng có trách nhiệm, từ lựa chọn nhà cung cấp, xây dựng thực đơn, kiểm tra nguyên liệu đến tiếp nhận phản hồi của học sinh, nguy cơ xảy ra sai sót cũng có thể được phát hiện sớm hơn.
Điều quan trọng nhất là cha mẹ không nhất thiết phải yêu cầu mỗi bữa ăn của con thật đắt tiền hay có thật nhiều món. Một suất ăn bán trú tốt cần hướng tới đủ chất, phù hợp với lứa tuổi, đa dạng thực phẩm, được chế biến an toàn và bảo đảm vệ sinh. Sự quan tâm thường xuyên, đúng cách của phụ huynh cũng chính là một phần quan trọng giúp bữa ăn học đường ngày càng được cải thiện.
