Mới đây, thông tin “đại gia kim cương” Chu Đăng Khoa bị bắt giữ tại Nam Phi đã thu hút sự chú ý lớn của dư luận. Vụ việc được cho là một bước ngoặt trong nỗ lực truy quét các đường dây buôn bán động vật hoang dã xuyên quốc gia, đồng thời tiếp tục nối dài chuỗi bê bối liên quan đến hoạt động kinh doanh của gia đình doanh nhân họ Chu.
Chu Đăng Khoa sinh năm 1982, quê Nghệ An. Dù không hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật, ông từng được nhiều người biết đến khi vướng vào những ồn ào tình cảm với một nữ ca sĩ hạng A của làng giải trí Việt. Trong giới kinh doanh, Chu Đăng Khoa được biết đến là cổ đông lớn của Tập đoàn Thiên Minh Đức, doanh nghiệp từng nắm thị phần đáng kể trong lĩnh vực kinh doanh xăng dầu tại Việt Nam.
Ngoài hoạt động trong ngành năng lượng, gia đình doanh nhân họ Chu còn được cho là sở hữu nhiều doanh nghiệp hoạt động ở các lĩnh vực khác như khách sạn, du lịch, xây dựng, giải trí và nuôi trồng thủy sản.
“Đại gia kim cương” sa lưới
Ngày 13/3, Trung tâm Giáo dục Thiên nhiên (ENV) thông tin đã nhận được xác nhận về việc Chu Đăng Khoa, còn được biết đến với tên gọi “Michael Chu”, bị bắt giữ tại Nam Phi. Theo ENV, đây được xem là bước đột phá quan trọng trong nỗ lực thực thi pháp luật quốc tế nhằm ngăn chặn nạn buôn bán động vật hoang dã.
Theo các nguồn tin của tổ chức này, Chu Đăng Khoa được cho là nhân vật đứng sau các hoạt động buôn bán trái phép sừng tê giác và xương hổ tại Nam Phi. Tại quốc gia này, ông sở hữu trang trại Voi Game Lodge ở tỉnh North West.
Trang trại này đăng ký nuôi nhốt hổ và tê giác hợp pháp, nhưng đồng thời bị cáo buộc liên quan đến các hoạt động buôn lậu sừng tê giác, xương sư tử và xương hổ sang thị trường chợ đen ở một số quốc gia châu Á.
Được biết, Chu Đăng Khoa sang Nam Phi từ cuối năm 2023, sau khi mẹ ông là bà Chu Thị Thành bị cơ quan chức năng tại Việt Nam điều tra vì các cáo buộc liên quan đến tội phạm kinh tế.
Trước khi bị bắt, Chu Đăng Khoa đã bị cơ quan điều tra Nam Phi truy nã sau khi phát hiện mạng lưới của người này dàn dựng vụ cướp 98 chiếc sừng tê giác tại trang trại Voi Game Lodge nhằm tuồn số sừng này ra thị trường chợ đen.
Gia tộc họ Chu liên tiếp vướng bê bối
Việc Chu Đăng Khoa bị bắt diễn ra trong bối cảnh gia đình doanh nhân này cùng Tập đoàn Thiên Minh Đức đang đối mặt với nhiều rắc rối pháp lý tại Việt Nam.
Trước đó, ngày 18/1/2025, bà Chu Thị Thành – mẹ của Chu Đăng Khoa – cùng một số cá nhân liên quan đã bị Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an khởi tố, bắt tạm giam để điều tra về các tội danh “Tham ô tài sản” và “In, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước”.
Tập đoàn Thiên Minh Đức được thành lập năm 2001, có trụ sở tại Nghệ An và hoạt động trong nhiều lĩnh vực như xăng dầu, khí hóa lỏng, bất động sản, logistics, vận tải biển, nhà hàng, khách sạn và khu vui chơi giải trí. Trong đó, kinh doanh xăng dầu được xem là trụ cột chính của doanh nghiệp.
Đến năm 2022, Thiên Minh Đức sở hữu mạng lưới khoảng 100 đại lý bán lẻ xăng dầu mang thương hiệu DKC Petro cùng khoảng 100 đơn vị mua hàng trực tiếp để phân phối trên toàn quốc, kèm hệ thống cảng biển và kho chứa trải dài ở cả ba miền.
Cơ cấu cổ đông sáng lập của doanh nghiệp này gồm bà Chu Thị Thành nắm hơn 68% cổ phần và Chu Đăng Khoa nắm hơn 31%. Đến cuối tháng 9/2023, vốn điều lệ của công ty tăng lên hơn 2.000 tỷ đồng, trong đó bà Thành nắm hơn 77% cổ phần.
Tuy nhiên, những năm gần đây doanh nghiệp này liên tục vướng nhiều sai phạm. Kết luận của Thanh tra Chính phủ cho thấy Thiên Minh Đức có vi phạm trong việc sử dụng Quỹ bình ổn xăng dầu và kê khai sai thuế bảo vệ môi trường, khiến số tiền phải nộp tăng thêm gần 3.300 tỷ đồng trong giai đoạn 2018–2021.
Ngoài ra, doanh nghiệp còn bị xử phạt hành chính và tước giấy phép xuất nhập khẩu xăng dầu 45 ngày do không đáp ứng điều kiện về hệ thống phân phối.
Theo Cục Thuế tỉnh Nghệ An, tính đến đầu năm 2025, Thiên Minh Đức đang đứng đầu danh sách các doanh nghiệp nợ thuế tại địa phương với số tiền hơn 1.074 tỷ đồng. Đáng chú ý, dù còn nợ ngân sách lớn, doanh nghiệp này từng cho chính bà Chu Thị Thành và ông Chu Đăng Khoa vay hàng nghìn tỷ đồng, trong đó hai cá nhân này vẫn còn nợ công ty hơn 1.396 tỷ đồng.
